ĐH Tư Thục: Vị Lợi Hay Vô Vị Lợi? - Tuổi Trẻ Online

Phóng to

Sinh viên ngành Tài chính kế toán Trường ĐH dân lập Văn Lang trong phòng mô phỏng hoạt động kế toán doanh nghiệp

Chuyển ĐH dân lập sang tư thục: gọi đúng tên thực chất mô hình trường ĐH. Song phương thức chuyển như thế nào để nhà trường tiếp tục phát triển tốt, đấy là mối băn khoăn lớn của hầu hết những người có liên quan.

Chuyển đổi ĐH dân lập: Rối nhất chuyện... tài sản, tài chính19 trường ĐH dân lập được phép chuyển sang loại hình tư thụcBao giờ các trường ĐH được "cởi trói"?Giải phóng... đại họcĐại học tư thục: cần làm ngay!Đại học VN sẽ theo mô hình nào?Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục ĐH VN 2006-2020Chuyển ĐH dân lập sang tư thục: Công khai hóa tài chính và quản lý

Sinh viên: học phí có tăng, bằng cấp ra sao? Chủ đầu tư: quyền sở hữu được xác lập đến đâu? Giáo viên - công nhân viên của trường: chúng tôi đứng ở tư thế nào? Và cuối cùng là xã hội: ĐH tư thục VN là ĐH vô vị lợi hay vị lợi?

Chúng tôi đã trao đổi những nội dung trên với GS-TS TRẦN HỒNG QUÂN, Chủ tịch Hiệp hội Các trường ĐH ngoài công lập

Quyền sở hữu: tính tiền vốn góp ban đầu + lãi suất hay tính cả phần tăng trưởng?

* Thưa GS, chắc hẳn bây giờ ông đã hài lòng khi các trường “ngoài công lập” trong hiệp hội của ông đã được “chính danh định phận”?

- Vâng, đã đến thời điểm các trường ĐH phải được gọi tên cho đúng Luật Giáo dục.

* Tất cả ĐH dân lập đều chuyển qua tư thục?

- Cả 19 trường dân lập chuyển sang tư thục và 3 trường mới có quyết định thành lập, vị chi có 22 trường tư thục.

* Qua cuộc họp vừa qua của khối trường này, chúng tôi ghi nhận: chuyện chuyển đổi không hề đơn giản?

- Đúng vậy, hiện nay có hai vấn đề đang gây nhiều tranh cãi, đó là quyền sở hữu và tổ chức nhà trường.

* Chúng tôi muốn biết quan điểm của GS về quyền sở hữu?

- Bộ GD-ĐT nêu: “Tài sản của trường dân lập sau khi trừ đi phần vốn góp ban đầu của tập thể, cá nhân và trừ đi các chi phí bảo đảm cho các hoạt động của nhà trường, kể cả phần trả vốn và lãi của các khoản vay nợ tính tại thời điểm chuyển giao, phần còn lại là tài sản thuộc sở hữu chung hợp phần không được chia của nhà trường và được giao cho HĐQT trường tư thục là đại diện chủ sở hữu chung”. Tôi không tán thành nội dung này.

* Đâu là phản biện của GS?

- Trước hết phải nói rằng việc chuyển đổi này còn là một biểu hiện cụ thể của chính sách xã hội hóa GD. Xã hội đòi hỏi ta phải rõ ràng về sở hữu. Ở Việt Nam chưa có và rất cần sớm xác định rõ thế nào là “vô vị lợi”, “vị lợi” về mặt luật pháp và kèm theo đó là một hệ thống chính sách ưu đãi và nghĩa vụ tương xứng.

Nếu có những chính sách đối với các trường “vô vị lợi” như nhiều nước khác, nhà nước cho mượn đất đai, hỗ trợ một phần hoặc hoặc toàn bộ vốn xây dựng trường, cho vay ưu đãi, miễn thuế, giao nhiệm vụ và kinh phí NCKH cho trường... thì tôi tin rằng phần lớn các nhà KH và các nhà giáo có tâm huyết với sự nghiệp GD sẽ sẵn sàng và thích tham gia xây dựng loại trường này hơn.

Chính sách hiện nay không rõ ràng, hơi nghiêng theo hướng coi các trường đều là “vị lợi”. Được miễn thuế là ưu đãi duy nhất, nhưng không phải trường nào cũng được miễn.

Trong bối cảnh đó, để chuyển đổi phải phân tích nguồn gốc của từng loại tài sản. Có thể phân thành ba phần. Phần thứ nhất là Nhà nước (nếu có), phần thứ hai là từ sự hiến tặng của các nhà hảo tâm trong nước và nước ngoài, cùng với phần đóng góp xây dựng trường của phụ huynh SV, phần thứ ba là từ các nhà đầu tư. Và khi tài sản tăng lên, thì các phần vốn đầu tư đó đều phải tăng lên.

Nhưng hai phần đầu tăng nhanh hơn vì không rút lại mà lại chồng thêm vào vốn. Không thể quy định đơn giản có xu thế công hữu hóa như văn bản của Bộ GD-ĐT được.

* GS cho rằng trường “vô vị lợi” thì “Nhà nước phải cho mượn đất, hỗ trợ tiền xây trường, giao kinh phí NCKH, cho mượn tiền, miễn thuế…”, vậy thì ĐH tư thục này khác gì ĐH công lập?

Trong khi đó, trên thực tế các nhà đầu tư vào GD ĐH đã hưởng lãi suất hàng năm, cao hơn lãi suất ngân hàng rất nhiều. Và chúng tôi được biết có trường chỉ sau 5 năm góp vốn, các cổ đông hưởng tiền lãi đã bằng vốn góp.

- Tôi chưa biết những trường hợp như vậy. Cũng có trường suốt nhiều năm không hề chia lãi. Về quản lý nhà nước lẽ ra phải có quy định để bảo vệ quyền lợi “người tiêu dùng” (người hưởng dịch vụ GD) là học phí phải được sử dụng với tỷ lệ tối thiểu bao nhiêu cho việc dạy và học, tối đa là bao nhiêu cho tái đầu tư mở rộng, lãi suất tối đa là bao nhiêu trên vốn đầu tư…

Mặt khác không thể coi nhà đầu tư là người cho vay vốn. Họ phải chấp nhận rủi ro, chấp nhận nhiều năm đầu không có lãi… Phải thừa nhận phần sở hữu của họ trong tài sản tích lũy. Mặt khác cũng không nên lầm lẫn coi tất cả tài sản tích lũy của trường đều là của nhà đầu tư. Cách nhìn nhận và thái độ đúng đắn đối với vấn đề này có ảnh hưởng rất lớn đến việc thu hút đầu tư vào GD trong tương lai, kể cả việc thu hút các nhà hảo tâm.

Cơ chế độc quyền do Nhà nước tạo ra, tính sao?

Phóng to

Học sinh khối Trung học nghề Trường ĐH bán công Tôn Đức Thắng trong giờ thực hành

* Theo nghiên cứu của chúng tôi: Phần lớn ĐH tư thục tại Mỹ là ĐH “vô vị lợi”, các nhà đầu tư chỉ nhận mức lợi nhuận vừa phải trên số tiền họ đóng góp, phần tăng trưởng còn lại thuộc về cộng đồng, và dĩ nhiên kèm theo đó là trường được hưởng mức thuế thấp và nhiều ưu đãi khác.

Còn trường ĐH “vị lợi”, tức là chủ đầu tư hưởng trọn gói, thì Chính phủ xem như một doanh nghiệp, dĩ nhiên thuế cũng tính như thuế của các doanh nghiệp. Vậy, thưa GS, ĐH tư thục VN là ĐH “vị lợi” hay “vô vị lợi”?

- Ở ta, Quy chế 14/2005-TTg về tổ chức và hoạt động các trường ĐH tư thục về cơ bản dựa trên nền của Luật Doanh nghiệp.

* Cứ theo biện dẫn của GS, các trường ĐH tư thục hoạt động gần như doanh nghiệp! Thưa GS, mọi hưởng thụ quyền lợi, GS dựa trên tinh thần gần với Luật Doanh nghiệp, vậy còn những ưu đãi cho trường, ông lại đòi với tinh thần... đầu tư cho GD!?

Chắc hẳn GS cũng biết: các ĐH tư thục hiện đang được hưởng hai thứ: Độc quyền và thuế thấp hoặc bằng không. Vâng, chính vì cung đang thấp hơn cầu, nên thế độc quyền chính là một thứ “ưu đãi” trên mọi ưu đãi: trường đầu tư ra sao, chất lượng thế nào cũng có SV!

- Tính “độc quyền” mà coi là một sự ưu đãi liên quan đến việc xác định sở hữu thì sợ không thỏa đáng. Tính độc quyền ở đây là nói “cung” còn quá thấp so với “cầu”. Đó là một hiện trạng xã hội chứ không phải nhà nước cho cái quyền đó.

Nếu kể cả những yếu tố thuận lợi về xã hội và cơ chế mà coi là sự ưu đãi cần phải lượng hóa thành sở hữu nhà nước thì còn có thể kể nhiều: nhu cầu lớn về nguồn nhân lực, sự hiếu học của nhân dân, cơ chế quản lý GD đã đổi mới nên được phép mở các trường ngoài công lập…

Lấy các yếu tố đó để xác định sở hữu của tài sản tích lũy thì không nên, chúng không liên quan. Nếu tính như vậy thì không có một doanh nghiệp ngoài quốc doanh nào không có tài sản của nhà nước trong đó. Chưa phải đóng thuế đúng là một ưu đãi. Tôi nói lại, không phải trường nào cũng được miễn.

* Chỉ khi nào ĐH tư thục chấm dứt tính “độc quyền” và miễn thuế thì sở hữu của chủ đầu tư trên phần lũy tiến mới thực sự tăng trưởng theo “tài năng” quản lý. Ví dụ, các trường phổ thông ngoài công lập, nhà nước cho mở đại trà, nên vấn đề sở hữu không đặt ra nữa.

Hình như nói đến ĐH tư thục là ông có so sánh với doanh nghiệp (DN). Vậy, ĐH tư thục - là loại DN cực kỳ đặc biệt: độc quyền sản phẩm rất đặc thù là dịch vụ đào tạo sinh viên. Loại “hàng hóa” người ta không thể từ chối mua!

Mặt khác, độc quyền ở đây không phải là “ hiện trạng xã hội” mà là một cơ chế được tạo ra bởi nền GD. Bởi, thời gian dài Nhà nước chủ động hạn chế việc phát triển ĐH ngoài công lập. Chính những ưu đãi trên sẽ là cơ sở để xác định trường “vị lợi” hay “vô vị lợi”. Mỗi thế đứng, có một cách xác lập quyền sở hữu khác nhau.

- Tôi không có ý kiến gì thêm

Đọc tiếp Về trang Chủ đề