Động Vật Dạng Bốn Chân – Wikipedia Tiếng Việt

Động vật dạng bốn chân
Thời điểm hóa thạch: Cuối tiền Devon – gần đây, 409–0 triệu năm trước đây TiềnꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N
Động vật dạng bốn chân cơ sở (Tiktaalik).
Phân loại khoa học
Giới (regnum)	Animalia
Ngành (phylum)	Chordata
Phân ngành (subphylum)	Vertebrata
Lớp (class)	Sarcopterygii
Nhánh (clade)	TetrapodomorphaAhlberg, 1991
Các phân nhóm
Xem văn bản

Động vật dạng bốn chân (danh pháp khoa học: Tetrapodomorpha) là một nhánh trong động vật có xương sống, bao gồm một phần của lớp cá vây thùy với các đặc trưng của động vật bốn chân. Các dạng nguyên thủy, như Tiktaalik, đã từng được những người phát hiện ra chúng gọi là "cá có chân", do chúng là dạng động vật nửa giống cá nửa giống động vật bốn chân, ít nhất là ở biểu hiện bên ngoài.

Nhóm Tetrapodomorpha chứa các động vật bốn chân thật sự và một số nhóm cá vây thùy có họ hàng gần, được gọi chung với tên gọi khoa học là Osteolepiformes.

Trong số các đặc trưng xác định động vật dạng bốn chân là các biến đổi ở các vây, đáng chú ý là xương cánh tay với đầu lồi nối bằng khớp với ổ khớp chảo (hốc của khớp vai).

Các hóa thạch của động vật dạng bốn chân đã được phát hiện có từ thời kỳ đầu kỷ Devon trở đi, và bao gồm Osteolepis cùng Panderichthys.

Phân loại, phát sinh loài

[sửa | sửa mã nguồn]

Phân loại dưới đây lấy theo Benton (2004).[1]

• Phân lớp Sarcopterygii
  • Phân thứ lớp TETRAPODOMORPHA
    • Bộ † Rhizodontida
    • Siêu bộ Osteolepidida
      • Bộ † Osteolepiformes
      • Họ † Tristichopteridae
      • Bộ † Panderichthyida
      • Siêu lớp Tetrapoda: động vật bốn chân thật sự

Phát sinh chủng loài

[sửa | sửa mã nguồn]

Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây dựa theo Ruta, Jeffery và Coates (2003),[2] với bổ sung lấy theo Ahlberg & Johanson (1998), và Long, Young, Holland, Senden & Fitzgerald (2006):[3]

Tetrapodomorpha	Rhizodontida   Osteolepidida   Osteolepididae     ?Thysanolepidae       Megalichthyidae       Medoevia       Gogonasus     Canowindridae       Gyroptychius       Tristichopteridae   Elpistostegalia   Parapanderichthys     Panderichthys       Elpistostege     Livoniana     Tiktaalik     Stegocephali (Tetrapoda s.l.)

Biểu đồ vẽ theo Swartz (2012):[4]

Tetrapodomorpha

?Tungsenia     Kenichthys       Rhizodontidae     Canowindridae   Marsdenichthys       Canowindra       Koharalepis     Beelarongia           Megalichthyiformes   Gogonasus       Gyroptychius       Osteolepis       Medoevia     Megalichthyidae           Eotetrapodiformes Tristichopteridae   Spodichthys       Tristichopterus       Eusthenopteron       Jarvikina       Cabbonichthys       Mandageria     Eusthenodon                   Tinirau       Platycephalichthys   Elpistostegalia   Panderichthys         Tiktaalik     Elpistostege     Tetrapoda   Elginerpeton       Ventastega       Acanthostega       Ichthyostega       Whatcheeriidae       Colosteidae       Crassigyrinus       Baphetidae       Lissamphibia       Embolomeri     Amniota

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Vertebrate Palaeontology Lưu trữ ngày 19 tháng 10 năm 2008 tại Wayback Machine, ấn bản lần 3.
2. ^ "A supertree of early tetrapods". Proceedings of the Royal Society B. Quyển 270 số 1532. 2003. tr. 2507–2516. doi:10.1098/rspb.2003.2524. PMC 1691537. PMID 14667343. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
3. ^ Tetrapodomorpha trong Mikko's Phylogeny Archive.
4. ^ Swartz B (2012) A Marine Stem-Tetrapod from the Devonian of Western North America. PLoS ONE 7(3): e33683. doi:10.1371/journal.pone.0033683

• Mikko Haaramo. "Tetrapodomorpha - Terrestrial vertebrate-like sarcopterygians". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 5 năm 2006. Truy cập 2006. {{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |ngày truy cập= (trợ giúp)
• P. E. Ahlberg và Z. Johanson (1998). "Osteolepiforms and the ancestry of tetrapods". Nature. Quyển 395 số 6704. tr. 792–794. doi:10.1038/27421.
• Michel Laurin, Marc Girondot và Armand de Ricqlès (2000). "Early tetrapod evolution" (PDF). TREE. Quyển 15 số 3. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2007.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn] Wikispecies có thông tin sinh học về Động vật dạng bốn chân Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Động vật dạng bốn chân.

• Động vật dạng bốn chân tại Encyclopedia of Life