Eli Cohen-siêu điệp Viên Của Mossad Nằm Vùng ở Syria

Với trí thông minh trời phú, Cohen nhanh chóng luồn sâu, leo cao vào bộ máy nhà nước Syria, thu thập được nhiều thông tin có giá trị cho Israel.

Hành trình trở thành một điệp viên

Eli Cohen sinh ngày 6-12-1924 trong một gia đình đông con ở thành phố Alexandria của Ai Cập bên bờ Địa Trung Hải. Mặc dù học tiểu học tại một trường Do Thái địa phương, Cohen luôn tự coi mình là một đứa trẻ yêu nước Ai Cập. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, Cohen vào học tại Đại học Alexandria, nơi ông học chuyên ngành kỹ thuật điện. Eliyahu Cohen không chỉ giỏi tiếng Arab mà còn thành thạo tiếng Pháp và tiếng Anh.

Điệp viên Israel huyền thoại Eli Cohen khi còn ở Damascus. Ảnh: Getty.

Trong thời gian học tại Đại học Alexandria, người thanh niên này đã tổ chức các cuộc biểu tình của sinh viên chống lại việc người Anh chiếm đóng Ai Cập. Dưới sự hướng dẫn của lãnh đạo tôn giáo của cộng đồng Do Thái ở thành phố Alexandria, Cohen bắt đầu tham gia phong trào Phục quốc (Zion).

Cohen được cho là đã tham gia vào vụ Lavon-một âm mưu do tình báo quân sự Israel dàn dựng vào năm 1954 để thực hiện những cuộc tấn công giả vào các mục tiêu dân sự của Ai Cập, Mỹ và Anh rồi đổ lỗi cho các phần tử cực đoan, từ đó thuyết phục London tiếp tục chiếm đóng khu vực kênh đào Suez. Sau vụ này, Cohen bị giới chức Ai Cập bắt giữ và buộc tội tham gia một nhóm khủng bố. Tuy nhiên, Cohen đã thoát được án phạt này do thiếu bằng chứng.

Khi cuộc khủng hoảng kênh đào Suez nổ ra năm 1956, Cohen bị đẩy sang Israel cùng với hàng nghìn người Do Thái Ai Cập khác. Đơn vị tình báo quân đội 131 của Israel chính là nơi tiếp nhận Cohen. Cohen sau đó lấy vợ người Iraq và sống tại Israel.

Thời kỳ đó, Israel xem Syria là một mối đe dọa nghiêm trọng. Về mặt kỹ thuật, Syria và Israel vẫn trong tình trạng chiến tranh dù hai bên ký hiệp định đình chiến năm 1949. Syria khi đó đang có lợi thế hơn Israel, trước hết là nhờ nhận được sự ủng hộ của phong trào Fatah do ông Yasser Arafat thành lập. Thứ hai, Syria có lợi thế trong việc khai thác nguồn nước sông chảy từ Jordan. Quốc gia Trung Đông này từng đe dọa sẽ thay đổi dòng chảy để làm cạn khô hồ Tiberias ở Israel, tước đoạt nguồn nước chính của người Do Thái. Cuối cùng, quân đội Syria còn có sự hỗ trợ hậu cần của Liên Xô. Tất cả những điều này khiến cho các chiến lược gia Israel đứng ngồi không yên.

Do vậy, các cơ quan tình báo của Nhà nước Israel vội vã tìm kiếm một chuyên gia có năng lực theo dõi đối phương ở hậu tuyến và cung cấp thông tin cho việc mở một cuộc tiến công. “Tình báo Israel có thể dựa vào mạng lưới ở Syria để thu thập thông tin chiến thuật, nhưng Mossad lại có mục tiêu tham vọng hơn. Đó là đưa người thâm nhập vào hàng ngũ lãnh đạo Syria để có thể cảnh báo chiến tranh trong trường hợp xảy ra càng sớm càng tốt”, nhà báo Yossi Melman của Israel nói.

Ngay lập tức Eli Cohen được Mossad lựa chọn để thực hiện nhiệm vụ quan trọng này. Một chương trình huấn luyện ngay lập tức giúp Eli Cohen làm quen với việc tụng kinh Coran, tìm hiểu về lịch sử và truyền thống của Syria, sử dụng súng, dò sóng, sử dụng thiết bị  truyền dẫn và giải mật mã…

Chiếc đồng hồ của Cohen- kỷ vật mới được tìm thấy. Ảnh: theyeshivaworld.com.

Điệp viên đội lốt doanh nhân giàu có

Để tạo vỏ bọc cho điệp viên, Mossad đã tạo cho Cohen một vỏ bọc với tên gọi Kamel Amin Taabeth-một doanh nhân Syria lớn lên ở Liban, rồi theo cha mẹ tới định cư ở Argentina năm 1948, sau đó trở thành người điều hành xưởng dệt may của gia đình. Trước khi lên đường làm nhiệm vụ, Cohen nói với vợ rằng, anh được Bộ Quốc phòng Israel tuyển dụng và sẽ tới làm việc ở châu Âu trong một thời gian không xác định.

Chuyên gia tình báo Haïm Herzog chính là người ký quyết định cho Cohen lên đường làm nhiệm vụ vào đầu năm 1961. Cầm tấm hộ chiếu châu Âu trên tay, điệp viên lên máy bay tới Buenos Aires. Chỉ vài tuần sau, Cohen đã có trong tay một tấm hộ chiếu khác mang tên Taabeth, quốc tịch Syria.

Cũng trong vài tháng ở Argentina, Cohen đã kịp tiếp cận giới tinh hoa của cộng đồng người Syria ở quốc gia Nam Mỹ này và thông qua họ để tiếp cận các đầu mối quan trọng ở Syria. Với một ngân sách gần như không giới hạn, ông thường xuyên tổ chức những buổi tiệc xa hoa. Trong các bữa tiệc, Cohen rỉ tai với một số người rằng, ông muốn nhanh chóng về sống ở Syria để đóng góp cho việc xây dựng đất nước. “Kết quả là, ông được mời tới dự các sự kiện khác nhau với sự tham gia của các nhân vật nổi bật trong cộng đồng Arab. Câu chuyện vỏ bọc an toàn của Cohen đã giúp ông xâm nhập được sâu như thế”, Nhà báo Argentina Steiner cho tờ Sputnik hay.

Trong bài báo viết về Cohen, ông Steiner cũng lưu ý rằng, điệp vụ của Cohen thành công là nhờ vào “sự lôi cuốn cá nhân và chiếc ví hào phóng của ông ấy”, cũng như nhờ vào mối quan hệ rộng rãi, trong đó có người đứng đầu Mundo Abrabe-một tờ báo uy tín có lượng độc giả lớn trong cộng đồng Arab ở châu Mỹ Latin. Việc làm quen với Tổng biên tập báo Mundo Abrabe đã giúp Cohen tiếp cận được Đại sứ quán Syria ở Buenos Aires. Chính ở đây ông được gặp tướng Amin Hafiz, tùy viên quân sự Syria ở Argentina-người sau này trở thành Tổng thống Cộng hòa Syria năm 1963. Cohen và Tướng Amin Hafiz rất “tâm đầu hợp ý”, họ trở thành đôi bạn thân. Viên tướng này thấy ở “Kamel Amin Thaabet” (tức Cohen) một con người có giáo dục, yêu nước, và một doanh nhân thành đạt sẵn lòng đầu tư vào Syria.

Khi có mối quan hệ mật thiết và có thể điều khiển được, Kamel Amin Taabeth bay sang Beyrouth (Liban) năm 1962 sau đó trở lại Damascus bằng ô tô. Trong hành lý của mình, Cohen mang theo một máy phát vô tuyến.

Tại Syria, ngôi nhà của Cohen, nằm đối diện với Tổng hành dinh của quân đội. Nơi đây cũng nhanh chóng trở thành điểm gặp gỡ của các nhân vật chủ chốt. Giống như ở Buenos Aires, Cohen thường xuyên tổ chức tiệc sang trọng. Trong một bữa tiệc, một quan chức Syria tiết lộ cho Cohen biết, Syria đang xây con đập nhằm dịch chuyển dòng chảy của sông Jordan với mục đích tước đi của Israel một trong các nguồn nước ngọt chính. Chỉ vài ngày sau, công trình này bị đánh bom.

Do thường xuyên ra vào các cơ sở quân sự nên một ngày Cohen được có một đặc quyền tham dự việc theo dõi từ cao nguyên Golan. Từ đây, có thể nhìn thấy các ngôi làng của Israel. Những thông tin từ việc quan sát tại thực địa của Cohen đã được chuyển về Israel, góp phần giúp Tel Aviv giành chiến thắng áp đảo trong cuộc Chiến tranh sáu ngày, từ 5 đến 10-6-1967 (tức 2 năm sau khi Cohen bị hành quyết).

Với sự giúp đỡ của một số nguồn tin tin cậy sẵn lòng cung cấp thông tin, Cohen đã gửi về trung tâm các thông tin quý giá về tình hình chính trị, kinh tế và quân sự ở Syria vào đầu thập niên 1960. Trong các thông tin trên, đặc biệt quý giá là thông tin về hợp tác quân sự của Syria với Iraq, thông tin mật về vũ khí Liên Xô cung cấp cho Damascus, cũng như việc tái bố trí lực lượng vũ trang Syria, gồm pháo binh và hệ thống công sự ở Cao nguyên Golan. Ngoài ra, điệp viên Cohen còn đều đặn gửi về Tel Aviv các hình ảnh, bản đồ quân sự và các tài liệu có tầm quan trọng chiến lược khác. Cơ quan tình báo Israel (Mossad) rất hài lòng về cách làm việc của Cohen.

Lộ tẩy

Tuy nhiên, ngày 18-1-1965, Cohen đã bị tình báo Syria bắt giữ tại căn hộ của mình. Theo Ahmad Suwaidani, cựu giám đốc tình báo Syria, ngay từ đầu thập niên 1960, lực lượng phản gián Syria nhận được thông tin có 2 người Syria đang làm cho Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Sau 7 tháng theo dõi, cơ quan này phát hiện cả hai nghi phạm thường xuyên lui tới căn hộ của Cohen. Hai nghi phạm nói trên bị bắt vào cuối năm 1964. Họ bị xét xử vì tội phản quốc và bị hành quyết ở Damascus vào tháng 1-1965.

Còn Cohen ngay sau vụ bắt giữ trên cũng bị theo dõi sát sao. Ngày 18-1-1965, cơ quan an ninh Syria đã đột nhập vào căn hộ của Eli Cohen nhưng chỉ thấy ông đang nghe đài. Trong quá trình lục soát căn hộ này, các điều tra viên phát hiện máy vô tuyến điện và các đồ khả nghi khác. Một tháng sau, điệp viên này bị đưa ra xét xử rồi bị kết án tử hình. Israel đã làm mọi cách có thể để ngăn việc hành quyết Cohen, nhưng đều vô vọng.

Cohen bị treo cổ vào ngày 18-5-1965 tại một quảng trường ở Damascus. Trước khi chết, ông đã viết vài dòng gửi vợ với nội dung sau: “Anh xin lỗi em, Nadia yêu dấu của anh. Hãy tha thứ cho anh và chăm sóc bản thân cũng như con cái của chúng mình, em nhé”.

Ngay sau vụ hành quyết, vợ của Cohen đã viết thư gửi Tổng thống Hafez al-Assad cầu xin ông tha thứ cho hành động của Cohen và xin được mang xác ông về quê an táng nhưng bị từ chối. Năm 2004, Mossad đề xuất mở chiến dịch "cướp" xác Cohen mang về nước, nhưng chiến dịch không thực hiện được do cơ quan này phát hiện xác Cohen đã bị dời đi khỏi nơi chôn cất ban đầu.

Các điệp viên Mossad đã tìm cách tiếp cận những người Syria từng tham gia bắt giữ, điều tra, xét xử và hành quyết Cohen để tìm manh mối. Họ tình cờ biết được một trong những người từng tham gia điều tra Cohen hiện đang giữ chiếc đồng hồ đeo tay quý giá của ông. Ngày 5-7-2018, Văn phòng Thủ tướng Israel ra thông báo: “Chiếc đồng hồ đeo tay thuộc sở hữu của điệp viên huyền thoại Eli Cohen đã được tìm thấy và mang về Israel trong một chiến dịch bí mật. Tuy nhiên, thi thể của ông hiện vẫn bặt vô âm tín”.

Ngày nay, ở Israel, Eli Cohen được xem là một biểu tượng, một điệp viên thành công nhất trong lịch sử ở Nhà nước Do thái này.

PHƯƠNG LINH (theo Lefigaro.fr, Sputnik)