Epicurus – Wikipedia Tiếng Việt

Epicurus
Tượng bán thân La Mã khắc họa chân dung Epicurus
Sinh	Tháng 2 năm 341 TCNSamos, Hy Lạp
Mất	270 TCN (thọ 72 tuổi)Athens, Hy Lạp
Thời kỳ	Triết học thời kỳ Hy Lạp hóa
Vùng	Triết học phương Tây
Trường phái	Chủ nghĩa Epicurus
Đối tượng chính	Luân lý học Nhận thức luận Vật lý Thần học
Tư tưởng nổi bật	Aponia Ataraxia Hưởng lạc "động" và "tĩnh"[1] Được gán cho ông: Nghịch lý Epicurus
Ảnh hưởng bởi Democritus, Platon, Aristoteles, Aristippus, Pyrrho, Nausiphanes
Ảnh hưởng tới Seneca, Hermarchus, Diogenes xứ Oenoanda, Lucretius, Friedrich Nietzsche, Jeremy Bentham, John Stuart Mill, Baruch Spinoza, Thomas Hobbes, Thomas Jefferson, Karl Marx, Isaac Newton, Voltaire, Metrodorus, David Hume, Jean-Jacques Rousseau, Philodemus, Gassendi, Jun Tsuji

Epicurus (tiếng Hy Lạp: Έπίκουρος; sinh năm 341 TCN, Samos - 270 TCN, Athens) là một nhà triết học Hy Lạp cổ đại, người đã khai sinh ra Thuyết Epicurean, một trường phái tư tưởng nổi tiếng trong triết học văn hóa Hy Lạp cổ đại kéo dài đến 600 năm. Trong số hơn 300 tác phẩm của Epicurus thì chỉ còn một số ít còn sót lại và duy trì đến ngày nay; phần lớn cái gọi là Thuyết Epicurean bắt nguồn từ các học giả và nhà bình luận sau này.

Với Epicurus, mục đích của triết học là duy trì hạnh phúc, một cuộc sống thanh bình mà không có nỗi đau và sự sợ hãi (được biểu thị bởi aponia), là sống một cuộc sống tự tại cùng những người bạn xung quanh. Epicurus dạy rằng niềm vui và nỗi đau là những thước đo của điều tốt và điều xấu, cái chết là sự chấm dứt của thể xác và tâm hồn, vì vậy cái chết không đáng sợ, ông cũng chỉ rằng những vị chúa trời không ban thưởng hay trừng phạt con người, Trái Đất là vô tận và vĩnh cửu, và các sự kiện trên Trái Đất rốt cuộc đều dựa vào những sự vận động cũng như sự tác động qua lại lẫn nhau của các nguyên tử di chuyển quanh khoảng không rỗng.

Tiểu sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Cha mẹ ông, Neocles và Chaerestrate, cả hai đều sinh ra ở Athen, và cha của ông là công dân, đã di cư đến khu định cư của người Athen trên đảo Samos ở biển Aegean mười năm trước khi sinh Epicuros của vào tháng 2 năm 341 TCN.[2] Khi là một cậu bé, ông nghiên cứu triết học bốn năm dưới sự chỉ bảo của thầy giáo theo trường phái Plato là Pamphilus. Ở tuổi 18 ông đã đi đến Athens cho thời gian hai năm phục vụ trong quân đội. Nhà soạn kịch Menander phục vụ trong cùng độ tuổi của ephebos như Epicurus.

Sau khi Alexandros Đại đế qua đời, Perdiccas trục xuất những người định cư Athena ở Samos tới Colophon, trên bờ biển ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, Epicurus gia nhập với gia đình mình ở đó. Ông học tập dưới sụ dạy bảo của Nausiphanes, người theo giáo lý của Democritos. Trong năm 311/310 TCN Epicurus dạy học ở Mytilene, nhưng gây ra xung đột và buộc phải ra đi. Sau đó ông thành lập một trường học ở Lampsacus trước khi trở lại Athens năm 306 trước Công nguyên. Ở đó, ông thành lập Khu Vườn, một trường học đặt tên theo khu vườn của ông sở hữu khoảng giữa Stoa và Học viện mà được dùng như là nơi gặp gỡ của trường.

Mặc dù nhiều giáo lý của ông bị ảnh hưởng nhiều bởi các nhà tư tưởng trước đó, đặc biệt là của Democritos, ông đã có sự khác biệt một cách đáng kể với Democritus về các lý luận. Epicurus thường phủ nhận điều ảnh hưởng này.

Epicurus không bao giờ kết hôn và không có con. Ông bị sỏi thận,[3] mà ông cuối cùng đã qua đời vì căn bệnh này năm 270 trước Công nguyên [4] ở tuổi 72,

Hình ảnh

[sửa | sửa mã nguồn]

• Roman bust of Epicurus, Louvre museum
• Roman bust of Metrodorus, Louvre museum
• Roman bust of Metrodorus, Pergamon museum, Berlin

• Roman copy after a Greek original, palazzo Massimo alle Terme
• busto bronzeo proveniente da Ercolano
• busto bronzeo proveniente da Ercolano (dettaglio)

• Épicure - Lettre à Ménécée (French audiobook)

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Nghịch lý Epicurus về Cái ác

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Bunnin & Yu (2004). The Blackwell Dictionary of Western Philosophy. Oxford: Blackwell Publishing.
2. ^ Apollodorus (reported by Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, 10.14-15) gives his birth on the fourth day of the month February in the third year of the 109th Olympiad, in the archonship of Sosigenes
3. ^ "Epicurus' death". World Journal of Urology. Quyển 22 số 6. 2004. tr. 466–469. doi:10.1007/s00345-004-0448-2. PMID 15372192. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp) Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “bitsori” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
4. ^ In the second year of the 127th Olympiad, in the archonship of Pytharatus, according to Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, 10.15

Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “jones” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “laerti2” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “stanf” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “brita” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “dombr” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “laerti3” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “intra” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “folse” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “konstan” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “yapij” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “classics” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “tufts” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “infop” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “smitwood” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “glad” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “nussb” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.

Lỗi chú thích: Thẻ <ref> có tên “clay” được định nghĩa trong <references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]

• Asmis, Elizabeth (1984), Epicurus' Scientific Method, Ithaca, New York: Cornell University Press, ISBN 978-08014-1465-7
• Barnes, Jonathan (1986), "15: Hellenistic Philosophy and Science", trong Boardman, John; Griffin, Jasper; Murray, Oswyn (biên tập), The Oxford History of the Classical World, Oxford, England: Oxford University Press, tr. 365–385, ISBN 978-0198721123
• Brewer, Ebenezer Cobham; Evans, Ivor H. (1989), Brewer's Dictionary of Phrase and Fable (ấn bản thứ 14), New York City, New York, Grand Rapids, Michigan, Philadelphia, Pennsylvania, St. Louis, Missouri, San Francisco, California, London, England, Singapore, Singapore, Sydney, Australia, Tokyo, Japan, and Toronto, Canada: Harper & Row Publishers, ISBN 978-0-06-016200-9
• DeWitt, Norman Wentworth (1954), Epicurus and His Philosophy, Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota Press, ISBN 978-0-816-65745-2
• Erler, Michael (2011), "Chapter II: Autodidact and student: on the relationship of authority and autonomy in Epicurus and the Epicurean tradition", trong Fish, Jeffrey; Sanders, Kirk R. (biên tập), Epicurus and the Epicurean Tradition, Cambridge, England: Cambridge University Press, tr. 9–28, ISBN 978-0-521-19478-5
• Fish, Jeffrey; Sanders, Kirk R. (2011), "Chapter I: Introduction", trong Fish, Jeffrey; Sanders, Kirk R. (biên tập), Epicurus and the Epicurean Tradition, Cambridge, England: Cambridge University Press, tr. 1–8, ISBN 978-0-521-19478-5
• Frischer, Bernard (1982), The Sculpted Word: Epicureanism and Philosophical Recruitment in Ancient Greece, Berkeley and Los Angeles, California and London, England: University of California Press, ISBN 978-0-520-04190-5
• Gordon, Pamela (2012), The Invention and Gendering of Epicurus, Ann Arbor, Michigan: The University of Michigan Press, ISBN 978-0-472-02817-7
• Gordon, Pamela (2013), "Epistulatory Epicureans", trong Boter, G. J.; Chaniotis, A.; Coleman, K. M.; de Jong, I. J. F.; Reinhardt, T. (biên tập), Epistolary Narratives in Ancient Greek Literature, Mnemosyne: Supplements: Monographs on Greek and Latin Language and Literature, quyển 359, Leiden, The Netherlands: Koninklijke Brill, ISBN 978-90-04-25303-2
• Jones, Howard (2010), "Epicurus and Epicureanism", trong Grafton, Anthony; Most, Glenn W.; Settis, Salvatore (biên tập), The Classical Tradition, Cambridge, Massachusetts and London, England: The Belknap Press of Harvard University Press, tr. 320–324, ISBN 978-0-674-03572-0
• Hickson, Michael W. (2014), "A Brief History of Problems of Evil", trong McBrayer, Justin P.; Howard-Snyder, Daniel (biên tập), The Blackwell Companion to The Problem of Evil, Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell, tr. 26–27, ISBN 978-1-118-60797-8
• Kenny, Anthony (2004), Ancient Philosophy, A New History of Western Philosophy, quyển 1, Oxford, England: Oxford University Press, tr. 94–96, ISBN 978-0-19-875273-8
• Long, A. A. (1999), "Epicurus", A Companion to Philosophers, Malden, Massachusetts and Oxford, England: Wiley Publishers, Ltd., tr. 239–243, ISBN 978-0-63-122967-4
• Rosenbaum, Stephen E. (2004), "Chapter 11: How to Be Dead and Not Care: A Defense of Epicurus", trong Benatar, David (biên tập), Life, Death & Meaning: Key Philosophical Readings on the Big Questions, Lanham, Maryland, Boulder, Colorado, New York City, New York, Toronto, Canada, and Oxford, England: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., ISBN 978-1-442-20169-9
• Schafer, Paul M. (2003), "The Young Marx on Epicurus: Dialectical Atomism and Human Freedom", trong Gordon, Dane L.; Suits, David B. (biên tập), Epicurus: His Continuing Influence and Contemporary Relevance, Rochester, New York: Rochester Institute of Technology, Cary Graphic Arts Press, tr. 127–138, ISBN 978-0-9713-4596-6
• Strodach, George K. (2012), "Introduction", The Art of Happiness, New York City, New York: Penguin Classics, ISBN 978-0-14-310721-7
• Wasson, Donald L. (ngày 7 tháng 9 năm 2016), "Epicurus", World History Encyclopedia

Đọc thêm

[sửa | sửa mã nguồn] Bài luận

• Epicurus (1994). Inwood, Brad; Gerson, Lloyd P. (biên tập). The Epicurus Reader. Selected Writings and Testimonia. Indianapolis: Hackett. ISBN 978-0-87220-242-9.
• Epicurus (1993). The essential Epicurus : letters, principal doctrines, Vatican sayings, and fragments. O'Connor, Eugene biên dịch. Buffalo, N.Y.: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-810-3.
• Epicurus (1964). Letters, principal doctrines, and Vatican sayings. Geer, Russel M. biên dịch. Indianapolis: Bobbs-Merrill.
• Laërtius, Diogenes (1969). Caponigri, A. Robert (biên tập). Lives of the Philosophers. Chicago: Henry Regnery Co.
• Lucretius Carus, Titus (1976). On the nature of the universe. Latham, R. E. biên dịch. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-044018-8.
• Körte, Alfred (1987). Epicureanism : Two collections of fragments and studies (bằng tiếng Hy Lạp). New York: Garland. ISBN 978-0-8240-6915-5.
• Oates, Whitney J. (1940). The Stoic and Epicurean philosophers, The Complete Extant Writings of Epicurus, Epictetus, Lucretius and Marcus Aurelius. New York: Modern Library.
• Diogenes của Oinoanda (1993). The Epicurean inscription. Smith, Martin Ferguson biên dịch. Napoli: Bibliopolis. ISBN 978-88-7088-270-4.

Nghiên cứu

• Bailey C. (1928). The Greek Atomists and Epicurus, Oxford: Clarendon Press.
• Bakalis, Nikolaos (2005). Handbook of Greek Philosophy from Thales to the Stoics. Analysis and fragments. Victoria: Trafford. ISBN 978-1-4120-4843-9.
• Gordon, Pamela (1996). Epicurus in Lycia. The Second-Century World of Diogenes of Oenoanda. Ann Arbor: Univ. of Michigan Press. ISBN 978-0-472-10461-1.
• Gottlieb, Anthony (2000). The Dream of Reason. A History of Western Philosophy from the Greeks to the Renaissance. New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-04951-0.
• Hibler, Richard W. (1984). Happiness Through Tranquillity. The school of Epicurus. Lanham, MD: University Press of America. ISBN 978-0-8191-3861-3.
• Hicks, R. D. (1910). Stoic and Epicurean. New York: Scribner.
• Jones, Howard (1989). The Epicurean Tradition. London: Routledge. ISBN 978-0-415-02069-5.
• Obbink, Dirk (1989). "The Atheism of Epicurus". Greek, Roman, and Byzantine Studies. Quyển 30 số 2. tr. 187–223.
• O'Keefe, Tim (2009). Epicureanism. University of California Press.
• Panichas, George Andrew (1967). Epicurus. New York: Twayne Publishers.
• Rist, J.M. (1972). Epicurus. An introduction. London: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-08426-0.
• Warren, James (2009). The Cambridge Companion to Epicureanism. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-05218-7347-5.
• William Wallace. Epicureanism. SPCK (1880)

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

Tìm hiểu thêm vềEpicurustại các dự án liên quan
	Từ điển từ Wiktionary
	Tập tin phương tiện từ Commons
	Danh ngôn từ Wikiquote
	Văn kiện từ Wikisource
	Dữ liệu từ Wikidata

•  Wikisource Greek có chứa văn bản gốc liên quan đến bài viết này: Κύριαι Δόξαι
•  Wikisource Greek có chứa văn bản gốc liên quan đến bài viết này: Ἐπιστολὴ πρὸς Μενοικέα
• Konstan, David. "Epicurus". Trong Zalta, Edward N. (biên tập). Stanford Encyclopedia of Philosophy (bằng tiếng Anh).
• O'Keefe, Tim. "Epicurus". Internet Encyclopedia of Philosophy.
• Stoic And Epicurean bởi Robert Drew Hicks (1910) (Internet Archive)
• Epicurea, Hermann Usener - Toàn văn
• Các tác phẩm của hoặc nói về Epicurus tại Internet Archive
• Tác phẩm của Epicurus trên LibriVox (sách audio thuộc phạm vi công cộng) .
• Society of Friends of Epicurus
• Diễn đàn thảo luận về Epicurus và triết học Epicurus - EpicureanFriends.com

x t s Hy Lạp cổ đại
Niên biểu
Lịch sử Địa lý Thời kỳ Văn minh Cyclades Văn minh Minos Văn minh Mycenae Hy Lạp Homeros Hy Lạp thái cổ Hy Lạp cổ điển Hy Lạp hóa Hy Lạp thuộc La Mã Địa lý cổ đại Biển Aegea Aeolis Crete Cyrenaica Cyprus Doris Epirus Hellespont Ionia Biển Ionia Macedonia Magna Graecia Peloponnesos Pontos Taurica Các thuộc địa Hy Lạp cổ đại
Thị quốc Chính trị Quân sự Thị quốc Argos Athens Byzantium Chalcis Corinth Ephesus Miletus Pergamon Eretria Kerkyra Larissa Megalopolis Thebes Megara Rhodes Samos Sparta Alexandria Antioch Lissus (Crete) Vương quốc Ipiros Macedonia Ptolemy Seleukos Hy Lạp-Bactria Ấn-Hy Liên bang/Bang liên Dorian Hexapolis (k. 1100–560 TCN) Liên minh Italiote (k. 800–389 TCN) Liên minh Ionian (k. 650–404 TCN) Liên minh Peloponnesos (k. 550–366 TCN) Liên minh Amphictyonic (k. 595–279 TCN) Liên minh Akarnanōn (k. 500–31 TCN) Liên minh Hellen (499–449 TCN) Liên minh Delos (478–404 TCN) Liên minh Chalkideōn (430–348 TCN) Liên minh Boeotia (k. 424–k. 395 TCN) Liên minh Aitolian (k. 400–188 TCN) Liên minh Athen thứ hai (378–355 TCN) Liên minh Thessalia (374–196 TCN) Liên minh Arcadia (370–k. 230 TCN) Liên minh Epirote (370–168 TCN) Liên minh Corinth (338–322 TCN) Liên minh Euboean (k. 300 TCN–k. 300 CN) Liên minh Achaean (280–146 TCN) Chính trị Boule Koinon Proxeny Tagus Bạo chúa Athena Agora Areopagus Ecclesia Graphe paranomon Heliaia Hình phạt phát vãng Sparta Ekklesia Ephor Gerousia Macedonia Synedrion Koinon Quân sự Các cuộc chiến Quân đội Athena Cung thủ Scythia Quân đội Macedonia đời Antigonos Quân đội Macedonia Ballista Cung thủ đảo Creta Quân đội thời kỳ Hy Lạp hóa Hippeis Hoplite Hetairoi Phalanx của Macedonia Quân đội Hy Lạp Mycenae Phalanx Peltast Pezhetairos Sarissa Đội thần binh Thebes Sciritae Quân đội Seleukos Qâun đội Sparta Strategos Toxotai Xiphos Xyston
Nhân vật Danh sách người Hy Lạp cổ đại Vua chúa Các vị vua Argos Cá archon của Athens Các vị vua Athens Các vị vua Commagene Diadochi Các vị vua Macedonia Các vị vua Paionia Các vị vua Attalos của Pergamon Các vị vua Pontus Các vị vua Sparta Các bạo chúa Syracuse Triết gia Anaxagoras Anaximander Anaximenes Antisthenes Aristotle Democritus Diogenes Empedocles Epicurus Gorgias Heraclitus Hypatia Leucippus Parmenides Plato Protagoras Pythagoras Socrates Thales Zeno Tác giả Aeschylus Aesop Alcaeus Archilochus Aristophanes Bacchylides Euripides Herodotus Hesiod Hipponax Homer Ibycus Lucian Menander Mimnermus Panyassis Philocles Pindar Plutarch Polybius Sappho Simonides Sophocles Stesichorus Theognis Thucydides Timocreon Tyrtaeus Xenophon Khác Agesilaus II Agis II Alcibiades Alexandros Đại Đế Aratus Archimedes Aspasia Demosthenes Epaminondas Euclid Hipparchus Hippocrates Leonidas Lykourgos Lysander Milo xứ Croton Miltiades Pausanias Pericles Philippos xứ Macedonia Philopoemen Praxiteles Ptolemy Pyrros Solon Themistocles Theo công việc Các nhà địa lý Các nhà triết học Các nhà viết kịch Các nhà thơ Các bạo chúa Theo văn hóa Các bộ tộc Hy Lạp Danh nhân Hy Lạp Thrace Danh nhân Macedonia cổ đại
Xã hội Văn hóa Xã hội Nông nghiệp Hệ lịch Trang phục Tiền đúc Ẩm thực Kinh tế Giáo dục Lễ hội Văn hóa dân gian Đồng tính luyến ái Pháp luật Vận hội Olympic Thiếu niên ái Triết học Mại dâm Tôn giáo Nô dịch Quân sự Phong tục cưới hỏi Rượu Nghệ thuật/ Khoa học Kiến trúc Phục hưng Thiên văn Văn học Toán học Y học Âm nhạc Hệ âm nhạc Đồ gốm Điêu khắc Kỹ nghệ Sân khấu Nghệ thuật Phật giáo-Hy Lạp Tôn giáo Táng tục Thần thoại nhân vật thần thoại Đền Mười hai vị thần trên đỉnh Olympus Âm gian Phật giáo thời kỳ Hy Lạp hóa Chủ nghĩa tu viện Hy Lạp-Phật giáo Chốn thiêng Eleusis Delphi Delos Dion Dodona Núi Olympus Olympia Công trình Kho tàng Athens Cổng Sư Tử Trường Thành Philippeion Sân khấu Dionysus Đường hầm Eupalinos Đền đài Aphaea Artemis Athena Nike Erechtheion Hephaestus Hera, Olympia Parthenon Samothrace Zeus, Olympia Ngôn ngữ Tiếng Hy Lạp nguyên thủy Tiếng Hy Lạp Mycenae Tiếng Hy Lạp Homeros Phương ngữ Tiếng Hy Lạp Aeolis Tiếng Hy Lạp Arcadia-Síp Tiếng Hy Lạp Attica Tiếng Hy Lạp Doris Tiếng Hy Lạp Epirote Tiếng Hy Lạp Ionia Tiếng Hy Lạp Locris Tiếng Macedonia cổ Tiếng Hy Lạp Pamphylia Tiếng Hy Lạp Koine Chữ viết Linear A Linear B Chữ âm tiết Cypriot Bảng chữ cái Hy Lạp Chữ số Hy Lạp Chữ số Attic
Thuộc địa của Hy Lạp Nam Ý Alision Brentesion Caulonia Chone Croton Cumae Elea Heraclea Lucania Hipponion Hydrus Krimisa Laüs Locri Medma Metapontion Neápolis Pandosia (Lucania) Poseidonia Pixous Rhegion Scylletium Siris Sybaris Sybaris on the Traeis Taras Terina Thurii Sicily Akragas Akrai Akrillai Apollonia Calacte Casmenae Catana Gela Helorus Henna Heraclea Minoa Himera Hybla Gereatis Hybla Heraea Kamarina Leontinoi Megara Hyblaea Messana Naxos Segesta Selinous Syracuse Tauromenion Thermae Tyndaris Quần đảo Eolie Didyme Euonymos Ereikousa Hycesia Lipara/Meligounis Phoenicusa Strongyle Therassía Cyrenaica Balagrae Barca Berenice Cyrene (Apollonia) Ptolemais Bán đảo Iberia Akra Leuke Alonis Emporion Helike Hemeroscopion Kalathousa Kypsela Mainake Menestheus's Limin Illicitanus Limin/Portus Illicitanus Rhode Salauris Zacynthos Illyria Aspalathos Apollonia Aulon Epidamnos Epidauros Issa Melaina Korkyra Nymphaion Orikon Pharos Tragurion Thronion Bờ bắc Biển Đen Borysthenes Charax Chersonesus Dioscurias Eupatoria Gorgippia Hermonassa Kepoi Kimmerikon Myrmekion Nikonion Nymphaion Olbia Panticapaion Phanagoria Pityus Tanais Theodosia Tyras Tyritake Akra Bờ nam Biển Đen Dionysopolis Odessos Anchialos Mesambria Apollonia Salmydessus Heraclea Tium Sesamus Cytorus Abonoteichos Sinope Zaliche Amisos Oinòe Polemonion Thèrmae Cotyora Kerasous Tripolis Trapezous Rhizos Athina Bathus Phasis
Danh sách Thị quốc tại Epirus Danh nhân Địa danh Stoae Đền Sân khấu
Thể loại Cổng thông tin Đại cương

x t s Triết học khoa học
Sinh học Hoá học Vật lý Tinh thần Trí tuệ nhân tạo Thông tin Nhận thức Không thời gian Thermal and statistical physics Khoa học xã hội Môi trường Tâm lý Công nghệ Khoa học máy tính
Cá nhân	Adolf Grünbaum Albert Einstein Alfred North Whitehead Aristoteles Auguste Comte Averroes Bas van Fraassen Berlin Circle Bertrand Russell Carl Gustav Hempel C. D. Broad Charles Sanders Peirce Dominicus Gundissalinus Daniel Dennett Epicurians Francis Bacon Friedrich Schelling Galileo Galilei Henri Poincaré Herbert Spencer Hugh of Saint Victor Immanuel Kant Imre Lakatos Isaac Newton John Dewey John Stuart Mill Jürgen Habermas Karl Pearson Karl Popper Karl Jaspers Larry Laudan Mario Bunge Michael Polanyi Otto Neurath Paul Häberlin Paul Feyerabend Pierre Duhem Pierre Gassendi Platon R. B. Braithwaite René Descartes Robert Kilwardby Roger Bacon Rudolf Carnap Stephen Toulmin Chủ nghĩa khắc kỷ Thomas Hobbes Thomas Kuhn Vienna Circle W.V.O. Quine Wilhelm Windelband Wilhelm Wundt William xứ Ockham William Whewell thêm...
Khái niệm	Analysis Analytic–synthetic distinction Tiên nghiệm Trí tuệ nhân tạo Hiệu ứng vật lý Commensurability Construct Demarcation problem Empirical evidence Explanatory power Explanandum Fact Falsifiability Feminist method Ignoramus et ignorabimus Lập luận quy nạp Ingenuity Inquiry Intertheoretic reduction Models of scientific inquiry Tự nhiên Objectivity Observation Mẫu hình Problem of induction Định luật Phương pháp khoa học Cách mạng khoa học Lý thuyết khoa học Testability Theory choice Theory‐ladenness Underdetermination
Metatheory	Confirmation holism Coherentism Constructive empiricism Constructive realism Constructivist epistemology Contextualism Conventionalism Deductive-nomological model Determinism Chủ nghĩa kinh nghiệm Fallibilism Foundationalism Hypothetico-deductive model Inductionism Infinitism Instrumentalism Model-dependent realism Chủ nghĩa tự nhiên (triết học) Thuyết thực hữu Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa thực dụng Chủ nghĩa duy lý Received view of theories Chủ nghĩa rút gọn Scientific anti-realism Scientific essentialism Scientific formalism Scientific realism Scientific skepticism Scientism Semantic view of theories Structuralism Uniformitarianism Vitalism Siêu hình học
Liên quan	Nhận thức luận Lịch sử và triết học khoa học Lịch sử khoa học History of evolutionary thought Ngụy khoa học Mối quan hệ giữa tôn giáo và khoa học Tu từ khoa học Xã hội học về kiến thức khoa học Chỉ trích khoa học Giả kim thuật

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn
Quốc tế	ISNI VIAF 2 3 4 5 6 7 8 9 GND FAST WorldCat
Quốc gia	Hoa Kỳ Pháp BnF data Nhật Bản Ý Úc Cộng hòa Séc Tây Ban Nha Bồ Đào Nha Hà Lan Na Uy Latvia Croatia Greece Hàn Quốc Thụy Điển Ba Lan Vatican Israel Phần Lan Catalunya
Học thuật	CiNii zbMATH
Nghệ sĩ	ULAN
Nhân vật	Trove Deutsche Biographie DDB
Khác	IdRef SNAC Yale LUX