Gà Rừng – Wikipedia Tiếng Việt

Về phân loài Gallus gallus jabouillei cũng được gọi đơn giản là Gà rừng, xem Gà rừng Việt Nam.

Gà rừng
Khoảng thời gian tồn tại: Late Miocene – recent TiềnꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N
Gà rừng lông xám (G. sonneratii) mái
Phân loại khoa học
Giới:	Animalia
Ngành:	Chordata
Lớp:	Aves
Bộ:	Galliformes
Họ:	Phasianidae
Tông:	Gallini
Chi:	GallusBrisson, 1760
Loài điển hình
Gallus gallusLinnaeus, 1758
Gallus gallus     Gallus lafayettii     Gallus sonneratii     Gallus varius

Gà rừng (tên khoa học Gallus) là một chi gồm 4 loài chim thuộc họ Trĩ (Phasianidae) tồn tại ở Ấn Độ, Sri Lanka và khu vực Đông Nam Á.

Chúng là các loài chim lớn, với con trống có bộ lông sáng và tươi màu, nhưng nói chung khó phát hiện trong các khu vực rừng rậm rạp, nơi chúng sinh sống.

Giống như nhiều loài chim khác trong họ Trĩ, con trống không tham gia vào việc ấp trứng hay nuôi nấng các con non có thể sống độc lập ngay từ khi mới sinh ra. Các công việc này do con mái có bộ lông nâu xám và dễ ngụy trang đảm nhận.

Gà rừng là chim ăn hạt, nhưng chúng cũng ăn cả sâu bọ khi có thể, đặc biệt là ở các con non.

Một loài trong chi này, gà rừng lông đỏ, có tầm quan trọng lịch sử đối với con người, như là tổ tiên có thể nhất của gà nhà, mặc dù một số tác giả cho rằng gà rừng lông xám cũng có thể là tổ tiên của gà nhà.[1]

Các loài

[sửa | sửa mã nguồn]

• Gà rừng lông đỏ, Gallus gallus
• Gà rừng Sri Lanka, Gallus lafayetii
• Gà rừng lông xám, Gallus sonneratii
• Gà rừng lông xanh, Gallus varius

Trong quá khứ, chi Gallus được tìm thấy trên khắp đại lục Á-Âu; trên thực tế chúng dường như cũng có mặt tại đông nam châu Âu. Một vài loài hóa thạch đã được miêu tả, nhưng các khác biệt của chúng không phải là chắc chắn trong mọi trường hợp:

• Gallus aesculapii † (Hậu Miocen/Tiền Pliocen ở Hy Lạp) - có thể thuộc chi Pavo
• Gallus moldovicus † (Hậu Pliocen ở Moldavia) - đôi khi viết thành moldavicus, có thể là đồng nghĩa của Pavo bravardi
• Gallus beremendensis † (Hậu Pliocen/Tiền Pleistocen ở châu Âu)
• Gà rừng lớn Gallus karabachensis † (Tiền Pleistocen ở Nagorno-Karabakh)
• Gallus tamanensis † (Tiền Pleistocen? ở bán đảo Taman)
• Gallus kudarensis † (Tiền/Trung Pleistocen ở Kudaro, Nam Ossetia)
• Gallus europaeus † (Trung Pleistocen ở Italia)
• Gallus sp. † (Trung/Hậu Pleistocen ở hang Trinka, Moldavia)
• Gallus imereticus † (Hậu Pleistocen ở Gvardjilas-Klde, Imeretia)
• Gallus meschtscheriensis † (Hậu Pleistocen ở Soungir, Nga)
• Gallus georgicus † (Hậu Pleistocen - Tiền Holocen ở Gruzia)
• Gallus sp. † (Hậu Pleistocen ở hang Krivtcha, Ukraina)
• Gallus sp. † (Tiền Holocen ở khu vực Dnepr, Ukraina)

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Eriksson J., Larson G., Gunnarsson U., Bed'hom B., Tixier-Boichard M. và ctv. (2008) Identification of the Yellow Skin Gene Reveals a Hybrid Origin of the Domestic Chicken. Lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2012 tại archive.today, PLoS Genet, 23-1-2008.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn] Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Gà rừng.

• Madge và McGowan, Pheasants, Partridges and Grouse ISBN 0-7136-3966-0
• Gà gallus tại Từ điển bách khoa Việt Nam
• Jungle fowl tại Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh)
• Steve Madge; Philip J. K. McGowan; Guy M. Kirwan (2002). Pheasants, Partidges and Grouse: A Guide to the Pheasants, Partridges, Quails, Grouse, Guineafowl, Payton Moore, Buttonquails and Sandgrouse of the World. A&C Black. ISBN 978-0-7136-3966-7.

x t s Phasianidae
Giới: Animalia Ngành: Chordata Lớp: Aves Bộ: Galliformes
Phân họ Phasianinae Tông Lerwini Lerwa Gà so tuyết (L. lerwa) Tông Ithaginini Ithaginis Trĩ huyết (I. cruentus) Tông Lophophorini Tragopan Blyth's tragopan (T. blythii) Cabot's tragopan (T. caboti) Western tragopan (T. melanocephalus) Satyr tragopan (T. satyra) Temminck's tragopan (T. temminckii) Tetraophasis Verreaux's monal-partridge (T. obscurus) Szechenyi's monal-partridge (T. szechenyii) Lophophorus Himalayan monal (L. impejanus) Sclater's monal (L. sclateri) Chinese monal (L. lhuysii) Tông Pucrasiini Pucrasia Koklass pheasant (P. macrolopha) Tông Meleagridini Meleagris Gà tây hoang (M. gallopavo) Gà tây mắt đơn (M. ocellata) † Gà tây California (M. californica) Tông Tetraonini Grouse Canachites Spruce grouse (C. canadensis) Franklin's grouse (C. canadensis franklinii) Falcipennis Gà gô Siberia (F. falcipennis) Dendragapus Dusky grouse (D. obscurus) Sooty grouse (D. fuliginosus) Lagopus Willow ptarmigan (L. lagopus) Gà gô đỏ (L. l. scotica) Rock ptarmigan (L. muta) White-tailed ptarmigan (L. leucura) Tetrao Western capercaillie (T. urogallus) Cantabrian capercaillie (T. u. cantabricus) Black-billed capercaillie (T. urogalloides) Lyrurus Gà gô đen (L. tetrix) Gà gô Kavkaz (L. mlokosiewiczi) Tetrastes Hazel grouse (T. bonasia) Chinese grouse (T. sewerzowi) Bonasa Ruffed grouse (B. umbellus) Centrocercus Greater sage-grouse (C. urophasianus) Gunnison grouse (C. minimus) Tympanuchus Gà gô đuôi nhọn (T. phasianellus) Columbian sharp-tailed grouse (T. p. columbianus) Greater prairie chicken (T. cupido) Heath hen (extinct) Attwater's prairie chicken (T. c. attwateri) Lesser prairie chicken (T. pallidicinctus) Tông Rhizotherini Rhizothera Gà so mỏ dài (R. longirostris) Gà so Dulit (R. dulitensis) Tông Phasianini Perdix Gà so xám (P. perdix) Gà so Dauria (P. dauurica) Gà so Tây Tạng (P. hodgsoniae) Syrmaticus Trĩ Elliot (S. ellioti) Trĩ bà Hume (S. humiae) Trĩ Mikado (S. mikado) Trĩ đồng (S. soemmerringi) Trĩ hoàng đế (S. reevesi) Chrysolophus Trĩ quý bà Amherst (C. amherstiae) Trĩ vàng (C. pictus) Phasianus Trĩ đỏ (P. colchicus) Trĩ lục (P. versicolor) Catreus Cheer pheasant (C. wallichi) Crossoptilon Trĩ lam (C. auritum) Trĩ trắng (C. crossoptilon) Trĩ Tây Tạng (C. harmani) Trĩ nâu (C.mantchuricum) Lophura Bulwer's pheasant (L. bulweri) Siamese fireback (L. diardi) Edward's pheasant (L. edwardsi) Crestless fireback (L. erythrophthalma) Gà lôi lam đuôi trắng (L. hatinhensis) Crested fireback (L. ignita) Imperial pheasant (L. imperialis) Salvadori's pheasant (L. inornata) Hoogerwerf's pheasant (L. i. hoogerwerfi) Kalij pheasant (L. leucomelanos) Gà lôi trắng (L. nycthemera) Swinhoe's pheasant (L. swinhoii)
Phân họ Rollulinae Xenoperdix Gà so rừng Rubeho (X. obscuratus) Gà so rừng Udzungwa (X. udzungwensis) Caloperdix Gà so nâu gỉ (C. oculeus) Rollulus Gà so mào (R. rouloul) Melanoperdix Gà so đen (M. niger) Arborophila Gà so họng đen (A. torqueola) Gà so Tứ Xuyên (A. rufipectus) Gà so ngực nâu hạt dẻ (A. mandellii) Gà so vòng cổ trắng (A. gingica) Gà so họng hung (A. rufogularis) Gà so mỏ đỏ (A.a rubrirostris) Gà so Xiêm (A. diversa) Gà so đầu nâu hạt dẻ (A. cambodiana) Gà so Hải Nam (A. ardens) Gà so Đài Loan (A. crudigularis) Gà so má trắng (A. atrogularis) Gà so lưng sọc (A. brunneopectus) Gà so cổ da cam (A. davidi) Gà so ngực đỏ (A. hyperythra) Gà so Mã Lai (A. campbelli) Gà so Roll (A. rolli) Gà so Sumatra (A. sumatrana) Gà so bụng nâu hạt dẻ (A. javanica) Gà so ngực xám (A. orientalis)
Phân họ Pavoninae Tông Pavonini Rheinardia Trĩ sao (R. ocellata) Trĩ sao Mã Lai (R. nigrescens) Argusianus Trĩ sao lớn (A. argus) Afropavo Công Congo (A. congensis) Pavo Công lam Ấn Độ (P. cristatus) Công lục (P. muticus) Tropicoperdix Chestnut-necklaced partridge (T. charltonii) Green-legged partridge (T. chloropus) Tông Polyplectronini Haematortyx Crimson-headed partridge (H. sanguiniceps) Galloperdix Red spurfowl (G. spadicea) Painted spurfowl (G. lunulata) Sri Lanka spurfowl (G. bicalcarata) Polyplectron Gà tiền xám (P. bicalcaratum) Gà tiền đuôi đồng (P. chalcurum) Gà tiền Palawan (P. emphanum) Gà tiền mặt đỏ (P. germaini) Gà tiền núi (P. inopinatum) Gà tiền Hải Nam (P. katsumatae) Gà tiền Mã Lai (P. malacense) Gà tiền Borneo (P. schleiermacheri) Tông Gallini Bambusicola Mountain bamboo partridge (B. fytchii) Chinese bamboo partridge (B. thoracicus) Taiwan bamboo partridge (B. sonorivox) Gallus Gà rừng lông đỏ (G. gallus) Gà rừng Sri Lanka (G. lafayetii) Gà rừng lông xám (G. sonneratii) Gà rừng lông xanh (G. varius) Peliperdix Latham's francolin (P. lathami) Ortygornis Crested francolin (O. sephaena) Grey francolin (O. pondicerianus) Swamp francolin (O. gularis) Francolinus Black francolin (F. francolinus) Painted francolin (F. pictus) Chinese francolin (F. pintadeanus) Campocolinus Coqui francolin (C. coqui) White-throated francolin, (C. albogularis) Schlegel's francolin (C. schlegelii) Scleroptila Ring-necked francolin (S. streptophora) Red-winged francolin (S. levaillantii) Finsch's francolin (S. finschi) Moorland francolin (S. psilolaema) Grey-winged francolin (S. afra) Orange River francolin (S. gutturalis) Shelley's francolin (S. shelleyi) Tông Coturnicini Tetraogallus Caucasian snowcock (T. caucasicus) Caspian snowcock (T. caspius) Himalayan snowcock (T. himalayensis) Tibetan snowcock (T. tibetanus) Altai snowcock (T. altaicus) Ammoperdix See-see partridge (A. griseogularis) Gà so cát (A. heyi) Synoicus Cút nâu (S. ypsilophorus) Cút núi tuyết (S. monorthonyx) Cút lam (S. adansonii) Cút vua (S. chinensis) Margaroperdix Gà so Madagascar (M. madagarensis) Coturnix Cút mưa (C. coromandelica) Harlequin quail (C. delegorguei) Cút thường (C. coturnix) Cút Nhật Bản (C. japonica) Stubble quail (C. pectoralis) Alectoris Gà so Ả Rập (A. melanocephala) Gà so Przevalski (A. magna) Gà so đá (A. graeca) Gà so Chukar (A. chukar) Gà so Philby (A. philbyi) Gà so Barbary (A. barbara) Gà so chân đỏ (A. rufa) Perdicula Jungle bush quail (P. asiatica) Rock bush quail (P. argoondah) Painted bush quail (P. erythrorhyncha) Manipur bush quail (P. manipurensis) Ophrysia Himalayan quail (O. superciliosa) (possibly extinct)<smal/> Pternistis Hartlaub's spurfowl (P. hartlaubi) Mount Cameroon spurfowl (P. camerunensis) Handsome spurfowl (P. nobilis) Chestnut-naped spurfowl (P. castaneicollis) Black-fronted spurfowl (P. atrifrons) Erckel's spurfowl (P. erckelii) Djibouti spurfowl (P. ochropectus) Swierstra's spurfowl (P. swierstrai) Ahanta spurfowl (P. ahantensis) Grey-striped spurfowl (P. griseostriatus) Jackson's spurfowl (P. jacksoni) Red-billed spurfowl (P. adspersus) Cape spurfowl (P. capensis) Natal spurfowl (P. natalensis) Hildebrandt's spurfowl (P. hildebrandti) Double-spurred spurfowl (P. bicalcaratus) Scaly spurfowl (P. squamatus) Heuglin's spurfowl (P. icterorhynchus) Clapperton's spurfowl (P. clappertoni) Harwood's spurfowl (P. harwoodi) Swainson's spurfowl (P. swainsonii) Yellow-necked spurfowl (P. leucoscepus) Grey-breasted spurfowl (P. rufopictus) Red-necked spurfowl (P. afer)
185 loài hiện còn tồn tại thuộc 32 chi

Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại	Wikidata: Q222951 Wikispecies: Gallus ADW: Gallus AFD: Gallus BOLD: 7339 CoL: 4LYQ EPPO: 1GALUG GBIF: 2473720 iNaturalist: 879 ITIS: 176085 NBN: NHMSYS0020929947 NCBI: 9030 NZOR: 113ceb49-a669-4dea-8222-1c32ee107f99 Open Tree of Life: 153562 Paleobiology Database: 99150 Paleobiology Database: 99150 WoRMS: 296659