Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng) - 123doc

Kiến thức: - Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của cảnh trí thiên nhiên miền Tây Tổ quốc và vẻ đẹp hào hoa, bi tráng của người chiến sĩ trong bài thơ Tây Tiến.. Nếu ở chương

Giáo án 2 tiết:

Tây Tiến

Quang Dũng

-I Mục tiêu bài học

Học sinh cần đạt những mục tiêu sau:

1 Kiến thức:

- Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của cảnh trí thiên nhiên miền Tây Tổ quốc và vẻ đẹp hào hoa, bi tráng của người chiến sĩ trong bài thơ Tây Tiến

- Phân tích, chỉ ra những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ qua bút pháp lãng mạn, những sáng tạo về hình ảnh, ngôn từ và giọng điệu

2 Kĩ năng

- Kỹ năng đọc hiểu một bài thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại

- Rèn kỹ năng cảm thụ thơ

3 Thái độ

- Có thái độ trân trọng đối với những hi sinh cao cả và tình cảm lãng mạn của người chiến sĩ

II Phương pháp, phương tiện dạy học

Trong khi giảng dạy GV sẽ sử dụng các phương pháp: phương pháp giảng bình, đàm thoại, trực quan, thảo luận nhóm…

SGK, SGV, giáo án, phấn, bảng, máy chiếu, máy tính và các công cụ

hỗ trợ đi kèm

- Học sinh đọc trước bài ở nhà (đọc kĩ Tiểu dẫn, văn bản tác phẩm), trả lời các câu hỏi hướng dẫn học bài trong SGK

IV Tiến trình dạy học

2 Kiểm tra bài cũ

Cùng viết về hình tượng người lính trong kháng chiến nhưng mỗi người lại có một cách thể hiện riêng Nếu ở chương trình Ngữ văn lớp 9, qua bài

Đồng chí của Chính Hữu, các em đã được tìm hiểu về một điển hình tiêu biểu

của người lính trong kháng chiến chống Pháp chân chất, mộc mạc thì ở bài

Tây Tiến hôm nay, cô trò ta sẽ tiếp tục cùng nhau đi tìm hiểu lính về người

lính nhưng lại ở một phương diện hoàn toàn mới

Tiết 1

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt

GV hướng dẫn học sinh tìm

hiểu về tác giả

? Em hãy giới thiệu những nét

cơ bản về tác giả Quang

Dũng?

Hoạt động tập thể, HS trả lời

theo hướng dẫn

GV hướng dẫn HS tìm hiểu

bài thơ.

? Yếu tố nào giúp em hiểu rõ

I Giới thiệu chung

1 Tác giả.

- Quang Dũng (1921-1988), quê ở huyện Đan Phượng – Hà Nội

- Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh; nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà thơ

- Thơ Quang Dũng vừa hồn nhiên, vừa tinh tế mang vẻ đẹp hào hoa, phóng khoáng đậm chất lãng mạn

2 Tác phẩm

- Các tác phẩm chính: Rừng biển quê hương (in chung, 1957), Mùa hoa gạo (truyện ngắn, 1950), Mây đầu ô (1986), Thơ văn Quang Dũng

(tuyển thơ văn, 1988)

- Tây Tiến được in trong tập thơ Mây đầu ô.

II Đọc – hiểu bài thơ

1 Hoàn cảnh sáng tác Tây Tiến

- Tây Tiến là một đơn vị bộ đội thành lập năm

hơn bài thơ Tây Tiến của

Quang Dũng?

HS trả lời theo hướng dẫn

? Tại sao bài thơ lúc đầu có

tên gọi Nhớ Tây Tiến về sau

tác giả bỏ chữ “nhớ” chỉ còn

hai chữ Tây Tiến?

HS suy nghĩ trả lời và bổ sung

cho nhau

GV hướng dẫn HS xác định

kết cấu

? Căn cứ vào mạch cảm xúc

và hình ảnh chủ đạo em hãy

xác định kết cấu và nội dung

từng phần cho bài thơ?

- HS theo dõi SGK và phần

chuẩn bị bài ở nhà để phát

1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo

vệ biên giới Việt Lào và đánh tiêu hao sinh lực địch ở Thượng Lào và miền Tây Bắc Bộ Việt Nam

- Địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến khá rộng: từ Mai Châu, Châu Mộc sang Sầm Nưa rồi vòng về phía Tây tỉnh Thanh Hóa

- Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên, sinh viên Hà Nội Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ nhưng vẫn lạc quan yêu đời

- Quang Dũng làm đại đội trưởng ở đó một thời gian rồi chuyển đơn vị khác vào năm 1948 Xa đơn vị cũ không lâu, tại làng Phù Lưu Chanh vì nhớ anh em, đồng đội nên Quang Dũng đã viết bài thơ này

- Bài thơ lúc đầu có tên gọi Nhớ Tây Tiến Về

sau tác giả bỏ chữ “nhớ” chỉ còn hai chữ Tây Tiến bởi bản thân hai chữ Tây Tiến đã bao hàm nỗi nhớ đoàn quân Tây Tiến

2 Bố cục

Bài thơ gồm 4 đoạn:

- Đoạn 1: 14 câu đầu: Những cuộc hành quân gian khổ của đoàn quân Tây Tiến và cảnh trí hoang sơ, hùng vĩ dữ dội của miền Tây đất nước

- Đoạn 2: 8 câu thơ tiếp theo: Những kỷ niệm đẹp của tình quân dân và cảnh sông nước miền

GV bình giảng mở rộng cho

HS: Mạch cảm xúc và tâm

trạng là sợi dây liên kết cả bốn

đoạn của bài thơ Bài thơ được

viết trong nỗi nhớ trào dâng,

trong những kỷ niệm đầy ắp

về đoàn quân Tây Tiến cùng

với cảnh trí thiên nhiên miền

Tây thơ mộng Nhà thơ như

được sống trong bầu không

khí của những kí ức và kỷ

niệm hào hùng Tài hoa của

hồn thơ Quang Dũng đã làm

cho những kí ức và kỷ niệm

của mình như được sống cũng

người đọc

- HS ghi lời cô giảng

Hướng dẫn học sinh phân tích

bài thơ

? Khơi nguồn cho mạch cảm

xúc của bài thơ là gì? Câu thơ

nào thể hiện cảm xúc đó?

- HS xác định cảm xúc, tìm

câu thơ

Tây đầy thơ mộng của Tổ quốc

- Đoạn 3: Từ “Tây Tiến đoàn binh…” đến

“Khúc độc hành”: Chân dung của người lính

Tây Tiến

- Đoạn 4: 4 câu thơ còn lại: Lời thề và lời hẹn ước

3 Phân tích

3.1 Đoạn 1: Những cuộc hành quân gian khổ

của đoàn quân Tây Tiến và cảnh trí hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội của miền Tây đất nước.

- Khơi nguồn cho mạch cảm xúc của bài thơ là nỗi nhớ Nỗi nhớ da diết về đồng đội, về những năm tháng không thể nào quên phủ khắp bài thơ:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Nỗi nhớ dường như không kìm nén nổi, “chủ

? Theo dòng hoài niệm của

nhà thơ, hình ảnh nào được tái

hiện?

- HS trình bày

? Hình ảnh đó có gì đặc biệt?

- HS phân tích

? Theo em, câu thơ nào được

coi là tuyệt bút của nhà thơ?

Vì sao?

- HS phân tích, lí giải

thể” nhớ phải thốt lên thành tiếng gọi Và nỗi nhớ như được cụ thể hóa, hình tượng hóa bằng

từ láy tượng hình “chơi vơi” rất gợi cảm, tạo

cảm xúc cho những dòng thơ tiếp nối với những cảnh núi cao, vực thẳm, rừng sâu xuất hiện

a) Thiên nhiên Tây Bắc

- Theo dòng hoài niệm của nhà thơ, bức tranh thiên nhiên của núi rừng Tây Bắc hiện lên sống động

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi.

+ Sài Khao,Mường Lát là những tên đất, tên

làng mà đoàn quân Tây Tiến đã đi qua

+ Hai chữ “sương lấp” gợi một miền đất hoang

sơ, quanh năm mây mù che phủ

+ Ba chữ “đoàn quân mỏi” gợi một cuộc hành

quân dãi dầu đầy gian khổ của người lính Tây Tiến (cảm hứng hiện thực)

+ Hình ảnh “hoa về trong đêm hơi” là hoa của

thiên nhiên hay con người? Chỉ biết rằng nó gợi một cảm giác nhẹ nhàng, êm ả, đẩy lùi nỗi nhọc nhằn của người lính Tây Tiến trong cuộc hành quân (cảm hứng lãng mạn)

- Bốn câu thơ tiếp theo được xem là tuyệt bút, là một bằng chứng thi trung hữu họa:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

? Câu thơ nào diễn tả cái

“nhìn ngang” của người lính

Tây Tiến?

- HS tìm và phân tích

? Hình ảnh nào được dùng rất

táo bạo? Hình ảnh đó gợi cho

em điều gì?

Người ta có thể hình dung ra một bức tranh thật

kỳ vĩ với những cung bậc khác nhau qua những câu thơ trên Đó là khung cảnh rất hoang vu và hiểm trở, là nơi hoạt động của đoàn quân Tây Tiến Sự hoang vu và hiểm trở ấy được diễn tả bằng những từ ngữ rất giàu sức tạo hình như:

khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút, cồn mây, súng ngửi trời.

+ Từ láy khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút diễn tả

sự hiểm trở với những con đường quanh co, gập ghềnh, đứt đoạn của núi rừng Tây Bắc

+ Câu thơ “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” như bị bẻ gẫy làm đôi, rất dứt khoát,

mạnh mẽ làm cho người đọc như thấy được rất

rõ chiều cao của núi, độ cao của dốc và con tim không khỏi hồi hộp vì lo sợ cho những bước chân của người lính chiến

+ Nếu như câu thơ trước diễn tả cái “nhìn lên”,

“nhìn xuống” thì câu thơ “nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” lại diễn tả cái “nhìn ngang” Cái

nhìn này đã mang đến cho người đọc sự tận hưởng về một cảm giác nhẹ nhàng, bình lặng, giải tỏa được nỗi lo sợ cho những bước chân của người lính chiến Câu thơ gồm toàn thanh bằng đã góp phần tích cực vào việc diễn tả cảm giác này

+ Hình ảnh “súng ngửi trời” là một cách viết

thật sáng tạo, vừa diễn tả được tầm cao của núi, cái hiểm trở mà người lính phải vượt qua, lại

- HS phân tích, liên tưởng.

? Em có nhận xét gì về sự phối

thanh trong bốn câu thơ?

- HS nhận xét

? Phải chăng thiên nhiên miền

Tây Bắc chỉ có núi cao, vực

sâu?

- HS phản biện

? Yếu tố nào đã chi phối ngòi

bút của Quang Dũng? Tác

dụng của nó?

- HS phân tích

vừa bộc lộ được cái hóm hỉnh của người lính ngay cả khi gian khổ nhất Núi cao tưởng chừng như ngập trong mây, mây nổi lên thành từng

cồn “heo hút” Câu thơ giúp ta hình dung được

người Tây Tiến đang ở một vị trí nào đó rất cao

trên đỉnh đèo nên mới có cảm giác “súng ngửi trời”.

- Bốn câu thơ có sự phối thanh rất đặc biệt Ba câu đầu có tới 11 thanh trắc gợi cảm giác nặng

nề, trúc trắc nhưng câu thơ thứ tư lại toàn thanh bằng gợi cảm giác nhẹ nhàng Sự phối thanh trong đoạn thơ cũng giống như cách phối màu trong hội họa Giữa những gam màu nóng, tác giả lại sử dụng một gam màu lạnh làm dịu lại, như xoa mát cả khổ thơ Tài năng hội họa của Quang Dũng đã được bộc lộ trong bốn câu thơ này

- Sự giữ dội của thiên nhiên Tây Bắc còn được tác giả tiếp tục khai thác theo chiều dài của thời

gian “đêm đêm” và chiều rộng của không gian

“Mường Hịch” Núi rừng Tây Bắc đâu chỉ có

núi cao, vực thẳm mà còn có thác gầm, cọp dữ:

Chiều chiều oai linh thác gầm thét Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

- Ngòi bút lãng mạn, tài hoa của Quang Dũng

đã phát huy cao độ trí tưởng tượng, sử dụng rộng rãi những yếu tố cường điệu, phóng đại, những thủ pháp đối lập để tạo nên ấn tượng mạnh mẽ về sự hùng vĩ dữ dội của thiên nhiên

? Khung cảnh thiên nhiên làm

nền cho hình ảnh nào xuất

hiện?

? Hình ảnh đó có đặc điểm gì?

- HS phân tích

? Đâu là điểm đến của những

cuộc hành quân? Ở đó, Quang

Dũng đã ghi lại tình cảm gì?

- HS trình bày, phân tích

? Nhận xét cho đoạn 1

- HS nhận xét

? Đoạn 2 có mấy cảnh? Đó là

những cảnh nào? Để miêu tả

Tây Bắc

b) Hình ảnh người lính Tây Tiến

- Khung cảnh thiên nhiên làm nền cho hình ảnh người lính Tây Tiến xuất hiện

+ Trong cuộc hành quân gian nan vất vả, người lính Tây Tiến không thể tránh được sự mệt mỏi

“đoàn quân mỏi” Quang Dũng đã ghi lại hiện

thực đó Thậm chí không giấu giếm sự hi sinh:

Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời + Người lính Tây Tiến coi cái chết “nhẹ tựa

lông hồng” Cái bi đã được nâng đỡ bằng đôi cánh lãng mạn làm cho cái bi trở thành bi tráng

- Trên chặng đường hành quân, người lính Tây Tiến nghỉ lại ở một bản làng và bữa cơm đầu mùa tỏa hương nếp mới đã xua tan nhọc nhằn đời lính chiến và đưa họ về với cuộc sống đời thường:

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

=> Bằng bút pháp lãng mạn, Quang Dũng đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc và hình ảnh người lính kháng chiến trong cuộc hành quân gian khổ

3.2 Đoạn 2: Những kỷ niệm đẹp của tình quân

dân và cảnh sông núi miền Tây đầy thơ mộng của Tổ quốc

Bút pháp lãng mạn của Quang Dũng đã đẩy lùi

cảnh đó, nhà thơ đã sử dụng

bút pháp nghệ thuật gì?

- HS xác định cảnh, ý chính

của bài thơ

? Đêm liên hoan văn nghệ từ

khi nào? Từ nào cho em biết

điều đó?

- HS tìm từ ngữ, hình ảnh

trong mỗi cảnh

? Linh hồn của đêm văn nghệ

là hình ảnh nào? Hình ảnh đó

có đặc điểm gì?

- HS xác định, phân tích

- Hai chữ “kìa em” biểu lộ thái

độ gì? Của ai? Yếu tố nào tạo

nên hồn thơ cho người nghệ

sĩ?

- HS phân tích

khung cảnh hùng vĩ núi rừng hoang vu, hiểm trở, dữ dội mở ra một thế giới khác của Tây Bắc Đó là cảnh một đêm liên hoan văn nghệ, cảnh sông nước mênh mang trong buổi chiều sương

a) Cảnh đêm liên hoan văn nghệ

- Khi màn đêm buông xuống cũng là lúc đêm liên hoan văn nghệ bắt đầu

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa + Chữ “bừng”: vừa diễn tả không khí tưng

bừng, sôi nổi của đêm văn nghệ, vừa tỏa sáng không gian, xua đi màn đêm bóng tối

+ Hai chữ “đuốc hoa”: chỉ ngọn đuốc thắp sáng

trong đêm văn nghệ, vừa chỉ ngọn đuốc thắp sáng trong đêm tân hôn Ý thơ thể hiện sự tinh nghịch của chàng trai Tây Tiến

- Hình ảnh của “em” chính là trung tâm, là linh

hồn của đêm văn nghệ:

Kìa em xiêm áo tự bao giờ Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

+ Đó là cô gái dân tộc dịu dàng, duyên dáng (e ấp), trong trang phục dân tộc (xiêm áo), trong

vũ điệu dân tộc “man điệu” Vẻ đẹp của em đã

thu hút sự chú ý của các chàng trai Tây Tiến

+ Hai chữ “kìa em” biểu lộ sự ngõ ngàng đến

ngạc nhiên của chàng trai Tây Tiến trước vẻ đẹp của cô gái

+ Âm thanh của tiếng khèn, cảnh vật và tình

? Cảnh sông nước Tây Bắc

gợi cảm giác gì?

- HS phân tích

? Ở 4 câu thơ này gợi hay tả?

- HS bình luận

? Trên dòng sông ấy là hình

ảnh của ai?

- HS phân tích

? Ngòi bút miêu tả tinh tế của

Quang Dũng thể hiện ở điểm

nào?

- HS bình luận

quân dân ấm áp đã thăng hoa cảm xúc của

người nghệ sĩ: “Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”.

b) Cảnh sông nước Tây Bắc.

Nếu đêm liên hoan văn nghệ đem đến cho người đọc không khí say mê ngây ngất, thì cảnh sông nước Tây Bắc gợi cảm giác mênh mang huyền ảo:

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa.

+ Nhà thơ không tả mà chỉ gợi Vậy mà cảnh vẫn hiện lên thơ mộng

+ Không gian của buổi chiều giăng mắc một màn sương – “chiều sương”

+ Bông hoa lau như có hồn, phảng phất trong gió

+ Bến bờ tĩnh lặng, hoang dại như thời tiền sử + Bông hoa rừng không “đung đưa” mà “đong đưa” như làm duyên với cảnh, với người

- Trên dòng sông ấy là hình ảnh một cô gái duyên dáng, uyển chuyển, khéo léo trên chiếc thuyền độc mộc, giữa dòng nước lũ Hình ảnh

đó tạo nên một vẻ đẹp lãng mạn cho bức tranh thơ mộng của núi rừng Tây Bắc

- Ngòi bút tài hoa của Quang Dũng thể hiện tập trung ở đoạn này, chất nhạc hòa quyện chất thơ

Vì thế, Xuân Diệu có lí khi cho rằng: “Đọc đoạn

? Nhận xét cho đoạn 2.

- HS nhận xét

thơ này như ngâm nhạc trong miệng”

=> Bằng bút pháp lãng mạn, Quang Dũng đã vẽ

ra bức tranh thiên nhiên thơ mộng, duyên dáng,

mĩ lệ của núi rừng Tây Bắc

Tiết 2:

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt

- GV ổn định trật tự lớp học

sau giờ ra chơi.

- Hướng dẫn học sinh thảo

luận nhóm cho đoạn 3.

- GV chia lớp thành 4 nhóm

Vấn đề 1: Phân tích bút pháp

lãng mạn khắc họa chân dung

và thế giới nội tâm người lính

Tây Tiến của Quang Dũng

(Nhóm 1+2)

Vấn đề 2: Bình luận cách nói

về sự hi sinh mất mất mà

Quang Dũng đề cập trong bài?

- GV phát phiếu hỏi yêu cầu

thảo luận trong 7 phút

- HS làm theo yêu cầu của

GV

- Sau đó GV gọi nhóm 1 lên

trình bày vấn đề 1, nhóm 2 ở

dưới bổ sung những ý mà

nhóm 1 còn thiếu Nhóm 3,

nhóm 4 cũng tương tự

3.3 Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến.

Đoạn thơ khắc họa hình ảnh đoàn quân Tây Tiến vừa kiêu hùng, vừa lãng mạn, vừa bi tráng

a) Vẻ đẹp kiêu hùng của lính Tây Tiến

- Chân dung của người lính Tây Tiến được vẽ bằng nét bút khác lạ:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm

+ Người lính Tây Tiến chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn gian khổ, bệnh sốt rét hoành hành làm cho mái tóc xanh hôm nào rụng hết (không mọc tóc) và hậu quả của bệnh sốt rét rừng đã để lại làn da xanh xao như “màu lá” Nhưng dưới ngòi bút của Quang Dũng những

mái đầu không mọc tóc, màu nước da xanh như

màu lá lại có vẻ đẹp kiêu dũng, oai phong của con hổ nơi rừng thiêng Dường như họ xem thường mọi khổ ải, thiếu thốn

- Nét độc đáo trong cách miêu tả của nhà thơ là không miêu tả cụ thể một gương mặt nào của