Hải Ngọc's Weblog | Just Another Weblog

Mercè Rodoreda (1909-1983) là nữ nhà văn Catalan. Bà được xem là một tiếng nói quan trọng của nền văn chương viết bằng thứ tiếng này.

Tôi chưa biết gì nhiều về bà. Tôi mua chọn tập truyện Journeys and Flowers (xuất bản lần đầu năm1980) khi đến một hiệu sách ngoại văn ở Hà Nội hồi đầu năm khi ngồi đọc qua vài trang mở đầu. Tôi đã nghĩ đây là thứ văn chương hợp với mình: mơ mộng, kỳ quái và u sầu.

Đây cũng là cuốn sách hư cấu bằng tiếng Anh mà tôi đọc xong đầu tiên trong dịp Tết. Tôi chọn trích dịch 5 đoạn ở phần 2 tập truyện, tương ứng với năm bông hoa siêu thực như là bài khai bút đầu năm. Rodoreda xây dựng cả một cõi không gian vừa đượm màu sắc cổ tích, vừa thấp thoáng những bất an mà bà đã từng nếm trả trong suốt cả một thời đại đầy biến động và bạo lực. Thứ ngôn ngữ vừa làm tôi nhớ đến sự tàn bạo của Dali và cả sự mềm mại, nữ tính của Georgia O’Keeffe không dễ chuyển tải bằng tiếng Việt. Tôi không tự tin với những gì mình dịch, nhưng khai bút thì luôn cần đến sự dũng cảm một chút.

Hy vọng năm nay, tôi còn đọc được nhiều, nghĩ được nhiều và sẽ tốt hơn trong công việc chữ nghĩa.

Hoa vũ nữ ballet

Nàng màu vàng và trông rất bù xù. Bốn sợi tua nhô lên thân dây. Nàng nở vào giữa hạ, vào ban mai cùng với mặt trời. Những cánh tròn mảnh mai của nàng như chỉ được nâng hờ và cứ rủ xuống. Nàng tỏa ra một mùi hương kết hợp mùi khô của gỗ và mùi ẩm ướt của cỏ xén. Khi nàng đã mở ra hết vẻ rực rỡ của mình, những sợi tua duỗi ra và bao bọc quanh những cành gần nhất: chúng bắt đầu căng như những sợi dây kim loại. Bị giam giữ, bông hoa bắt đầu công việc mệt mỏi để tự giải phóng mình. Nàng chậm rãi tự khép cánh lại với những cú rung mình nhẹ, sang trái, sang phải. Ngả ra đằng trước, đằng sau. Nàng rất cố gắng, nhưng sau nhiều kiên trì và đau khổ mà chỉ càng bị vướng víu hơn, nàng đành từ bỏ những nỗ lực của mình. Nàng bắt đầu làm theo cách ngược lại: nàng mở xõa cái bản ngã bù xù của mình, cánh xòe căng ra. Khi lực yếu đi, nàng lại cuộn lại những cánh hoa với một ý chí bất khuất, cũng tương tự như khi nàng nhanh chóng bung chúng ra, mà chẳng biết tại sao. Cuộc đấu tranh này kéo dài suốt vài giờ và chỉ chấm dứt khi thân dây đứt khỏi những sợi tua và bông hoa gục xuống. Nếu một tâm hồn tử tế và để ý đến cuộc đấu tranh này khi nó mới bắt đầu, – và nếu y mang theo một cây kéo – y sẽ cắt những sợi tua để bông hoa có thể sống yên. Còn nếu kẻ đi ngang qua tàn nhẫn, y sẽ để mặc mọi sự như nó đang diễn ra, thậm chí còn tận hưởng cảnh tượng ấy.

Hoa hạnh phúc

Ở một vùng đất xa xôi, có một cái cây màu tía trông ma quái. Cây ra một bông hoa bóng lóa như thủy tinh, hắt sắc cầu vồng như thủy tinh, một bông hoa dường như được làm từ một thứ rất giống với bong bóng xà phòng. Chẳng phải những xúc cảm lạ lẫm của tình yêu hay việc có hớp nước ngay lúc đang khát khô, hay đúng hơn, không một thứ gì trên đời có thể so sánh với khoái cảm mà việc ngắm nhìn bông hoa này mang đến hay khoảnh khắc mặt trời lặn khiến nàng ngân lời hát. Cần phải ngắm nhìn nàng khi nàng nằm lặng trên mặt đất. Đôi khi có đến cả chục người nằm ở đó, chờ bông hoa hát trong nỗi khao khát đến bệnh hoạn, mắt lạnh băng. Ngày thì trắng quá, đêm thì tối quá… bãi cỏ nghiêng nghiêng trải đến tận vách đá trên bờ một vùng vịnh. Bông hoa hát và ru họ vào giấc ngủ. Khi ngủ im như đá, họ lăn xuống và cuối cùng kết thúc đời mình dưới nước, nơi sau khi lao xuống từ độ cao 124 mét, họ đã chết mà miệng vẫn mở, răng vỡ vụn. Bọn cá chĩa dưới biển khoan vào cơ thể họ và bắt đầu ăn thịt họ từ bên trong.

Hoa nước

Nàng nở trên mặt nước tinh khiết nhất trên thế gian này: những cái hồ được hình thành từ bọt tuyết. Nàng nhỏ nhắn, màu trắng ngà, phảng phất hương chanh. Một bông hoa ưa uống nước. Cánh của chúng trở thành những chiếc thìa múc nước và nước đã đầy, những cánh hoa nhanh chóng khép lại tạo thành một chiếc nụ để nước không tràn ra, rồi nàng uống chúng. Sau đó, hoa lại từ từ mở cánh và nghỉ ngơi. Khi đã nghỉ ngơi xong, hoa lại tiếp tục uống. Đêm nào nàng cũng uống. Khi hoa nở hết, cây co thân mình lại và để lại đứa con của mình, nhưng bông hoa, một mình trên nước. Mọi lợi ích của việc uống nhiều nước đến thế là dành cho cây. Hoa chẳng nhận được gì hết. Chỉ có công việc nặng nhọc, một chút mát lạnh bên trong, và một nghĩa trang màu xanh.

Hoa vô danh

Ngay khi mới chào dời, nàng đã yêu mọi thứ: bọn rệp cây xếp chồng lên nhau; những con trùng hút mãi, hút mãi mặt đất ẩm ướt, đuôi của thằn lằn; bầy ong nghệ thường dễ lên cơn thịnh nộ, lũ kiến sẵn sàng dùng đầu để thọc rất nhanh; bọn gián để phân dây ra, bọn bọ rùa với lớp vỏ cứng như áo chống đạn, con chuồn chuồn chuẩn bị rửa mặt nó; trận mưa bụi từ hoa ống tiêm. Mọi thứ. Ngày nào nàng cũng yêu mọi thứ. Cho đến khi những chuỗi ngày đẹp trời kết thúc mang theo cơn gió đỏ, cơn gió rung lắc nàng dữ dội và bứt đi một trong những chiếc lá của mình. Và một chiếc nữa. Rồi nhiều hơn thế. Và nàng, bằng giọng nói lí nhí, lặng lẽ, nói với kẻ mình không rõ là ai: Chúng đang cuốn em đi. Mỗi chiếc lá bay đi là một chữ cái. C.H.Ú.N.G…khoảng lặng là dấu chấm… C.U.Ố.N… Và không ai nghe thấy nàng, những chiếc lá cứ bay lên, bay lên, thổi mạnh, rồi gió xào xáo tất cả và E.M.Đ…

Hoa vết thương

Hoa vết thương là loài hoa có sức sống mạnh mẽ. Cách đây lâu rồi, nàng mọc trong các thung lũng, dưới bóng của cỏ và cây cối xung quanh. Rồi gió, vốn dĩ cuồng điên, bắt đầu mang những hạt của nàng lên cao, rồi rải chúng xuống trên những sườn núi lửa. Sẽ chẳng có chuyện gì nếu như không có con chim Perdingues. Bông hoa có năm cánh màu chanh, dài và cứng cáp, nhụy hoa tựa như một lưỡi kiếm bằng cỏ màu xanh nhạt. Bông hoa nhỏ bé và cái cây thì trông như mọi loài cỏ khác. Con chim vốn có nhiều giác quan hơn cần thiết biết rõ khi nào hoa sẽ mở cánh, nó cứ bay vòng vòng quanh nàng, ngay khi nụ mới chớm đơm. Ngay khi nàng nở, nó đã sà xuống và từ bên trên, nó xé toang hai cánh của nàng. Cánh gần nhất với mỏ nó và cánh xa nhất. Chỉ hai cánh ấy mà thôi. Khi mỗi cánh bị bứt đi, bông hoa cất lên tiếng kêu: Ối, đau! Con chim nghe thấy vội kêu quang quác bay đi rồi nửa tiếng sau, nó nổ tung. Ba cánh hoa còn lại chưa bao giờ bị bất kỳ một con chim nào khác đụng đến: một mùi chết chóc phát ra từ những vết thương. Và câu chuyện đùa này còn được kể lại vào năm tới.

Hải Ngọc dịch

Nguồn: Mercè Rodoreda, Journeys and Flowers, bản dịch tiếng Anh của Gala Sicart Olavide và Nick Caistor, Daunt Books, 2024.