Hát Hà Lều Ngày Xuân - Báo Nhân Dân

ND - Trong những ngày hội xuân ở Cao Bằng, con trai con gái hát đối đáp nhau bằng những bài lượn Hà lều, khiến cho ngày hội càng thêm hào hứng và mang nhiều ý nghĩa.

Hà lều là một làn điệu dân ca trữ tình của người Tày ở Cao Bằng. Người ta hát Hà lều vào lúc đi chợ phiên hay trai gái gặp nhau để tỏ tình. Cũng có khi cất nhà mới hay trong các đám cưới hát cho vui, hát để uống rượu. Âm điệu của Hà lều da diết, quyến luyến đến nao lòng. Ai đã bước vào cuộc hát thì không thể dứt ra được, ai đã ngồi nghe thì không thể rời đi được. Người hát càng lâu càng ngọt giọng, người nghe càng lâu càng bùi tai. Dường như cả rừng núi, đất trời cũng say theo tiếng hát.

Trong ngày hội mùa xuân khi hát Hà lều, bên nam bên nữ tự chọn chỗ thích hợp để đứng hát. Hai bên đứng làm sao cho không được gần nhau quá mà cũng không xa nhau quá. Nếu như đứng gần quá sẽ không nghe được độ vang ngân của giọng, còn đứng xa quá sẽ không bắt được nhịp hát của nhau. Nơi đứng hát lý tưởng nhất là dưới một bóng cây hay là bên một tảng đá để cho bên kia khi thấy khi không. Trong lúc hát cũng có khi bên nam hay bên nữ cần chuyển bè, chuyển giọng mà bảo nhau để bên kia không thể nghe được tiếng. Bởi có những lúc đang lượn vui thì bất chợt người con gái lại chuyển sang lượn thách đó. Hoặc người con trai lượn tỏ tình thì người con gái lượn trêu đều rồi châm chọc. Thường thường người ta hát theo đường lượn : gặp nhau, làm quen rồi tỏ tình, kể về gia đình, họ hàng, quê quán...

Lượn khi đã say thì không kể thời gian, cũng có khi một đêm, hai đêm, vài ngày, một tuần. Ðến khi nào một bên chịu thua cuộc thì mới thôi. Cũng có khi không một ai chịu thua và lượn cho đến khi thành vợ, thành chồng. Người con trai đưa người con gái về nhà thưa với bố mẹ cho ở nhà mình rồi sau đó mới xem ngày, tháng cho thật tốt mới tổ chức đám cưới.

Người hát phải bịt một bên tai để nghe được tiếng hát của chính mình ngân lên tận đáy lòng. Dùng một tai để nghe mới cảm nhận được độ âm thanh trầm bổng, đồng thời điều chỉnh giọng cho ngọt, âm điệu thêm hay. Ðây là buổi đầu mới hát làm quen, chứ khi đã hát với nhau vài hôm rồi, đã tỏ tình với nhau rồi thì động tác thoải mái hơn. Nhất là những lúc đêm khuya chỉ có hai người hát với nhau, khiến cho người nghe càng cảm thấy bâng khuâng, xao xuyến.

Ngày nay, người Tày đi chợ phiên hay trẩy hội mùa xuân ở Cao Bằng, thanh niên nam nữ cũng cố học thuộc ít câu Hà lều để khỏi bị chúng bạn cười chê... Còn nếu thuộc đến cả ngàn câu thì đó là điều hạnh phúc và hãnh diện vì được mọi người nể phục.

CÔN GIANG