Họ Người Việt Nam – Wikipedia Tiếng Việt

Họ người Việt Nam gồm các họ của người dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số khác sống trên lãnh thổ đất nước Việt Nam. Tuy địa lý Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á, nhưng nền văn hoá nhưng lại thuộc vùng văn hóa Đông Á, nên không giống các nước Đông Nam Á khác, Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng từ văn hóa Trung Quốc, và họ của người Việt cũng vậy. Tuy vậy họ người Việt không nhiều như Trung Quốc.

Họ người Việt hầu hết là đơn âm. Một số họ kép có ghi nhận là Tôn Thất, Hoàng Phủ, Âu Dương. Trong đó đặc biệt là họ Tôn Thất vốn là được tách ra từ hậu duệ hoàng tộc nhà Nguyễn, và có truyền thống là đặt cho nữ giới theo họ Tôn Nữ.

Một số họ gồm Ngô, Đinh, Lý, Trần, Lê, Nguyễn đã lập ra những triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam.

Các họ phổ biến của người Việt

[sửa | sửa mã nguồn]

Phần lớn các họ phổ biến ở Việt Nam gắn liền với các triều đại phong kiến Việt Nam. Họ phổ biến nhất của người Việt (tức người Kinh) cũng như của toàn bộ người Việt Nam là họ Nguyễn, là họ của triều đại phong kiến Việt Nam cuối cùng (triều nhà Nguyễn). Theo một thống kê năm 2022 thì họ này chiếm tới khoảng 31.5% dân số Việt Nam (chưa tính tới các họ tách từ dòng tộc nhà Nguyễn là Tôn Thất hay Tôn Nữ). Các họ phổ biến khác như họ Trần, họ Lê, họ Ngô, họ Đinh, nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Trần, nhà Hồ, nhà Tiền Lê - Hậu Lê.

Danh sách 15 họ phổ biến của người Việt của Tổng Cục Thống Kê và Điều Tra Dân Số cùng với cuốn sách "100 họ phổ biến ở Việt Nam" của Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 2022 đã thống kê:

Thứ tự	Họ	Chữ Hán	Tỉ lệ dân số
1	Nguyễn	阮	31.5%
2	Lê	黎	10.9%
3	Trần	陳	8.9%
4	Vũ / Võ	武	5.9%
5	Phạm	范	5.1%
6	Hoàng / Huỳnh	黃	4.9%
7	Phan	潘	2.8%
8	Trương	張	2.2%
9	Bùi	裴	2.1%
10	Đỗ	杜	1.9%
11	Đặng	鄧	1.9%
12	Ngô	吳	1.7%
13	Hồ	胡	1.5%
14	Dương	楊	1.4%
15	Lý	李	1.0%

Các họ khác của người Việt và họ người sắc tộc thiểu số Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Con gái mang họ là tên đệm của cha

[sửa | sửa mã nguồn]

Tại xã Sơn Đồng (huyện Hoài Đức), xã Tân Lập (huyện Đan Phượng), xã Cộng Hòa (huyện Quốc Oai) của Hà Nội, và xã Liên Khê, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, có phong tục con gái không mang họ của cha, mà lấy tên đệm của cha làm họ.[1][2] Từ đó phát sinh các họ như Đắc, Đình, Sỹ, Tri, Ngọc, Văn, Tiếp, Doãn, Quế, Danh, Hữu, Khắc...[3] Phong tục này không áp dụng đối với con trai. Những người dân ở các địa phương này quan niệm rằng họ của cha là họ "mượn", không phải họ gốc, còn tên đệm của cha mới là họ gốc. Con trai luôn mang họ và tên đệm của cha, còn con gái lấy tên đệm của cha làm họ để không bị mất họ.[4][5]

Lịch sử họ người dân tộc thiểu số Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Họ của các cư dân thuộc các sắc tộc thiểu số bản địa ở Việt Nam, thường bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ vật tổ (tô-tem).[6][7]

Họ người Thái Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo thống kê điều tra dân số Việt Nam năm 2009, người Thái là sắc tộc đông thứ 3 trong số 54 dân tộc ở Việt Nam. Họ người Thái ở Việt Nam phát triển từ 13 họ gốc ban đầu làː Lò, Lữ, Lường, Quàng, Tòng, Cà, Lỡ, Mè, Lù, Lềm, Ngân, Nông. Ngày nay người Thái Việt Nam có các họː Bạc, Bế, Bua, Bun, Cà, Cầm, Chẩu, Chiêu, Đèo (hay Điêu), Khằm, Leo, Lỡ, Lềm, Lai, Lò, Lô, La, Lộc, Lự, Lừ (họ này có mặt tại huyện Yên Châu, xã Mường Khoa, Ta Khoa huyện Bắc Yên của Sơn La), Lường, Mang, Mè, Nam, Nông, Ngân, Ngu, Nho, Nhọt, Panh, Pha, Phia, Quàng, Sầm, Tụ, Tày, Tao, Tạo, Tòng, Vang, Vì, Sa (hay Xa), Xin,... Một số dòng họ quý tộc có nhiều thế hệ làm thổ tù, phụ đạo các châu kỵ mi biên giới tây bắc Việt Nam như các họː Cầm, Bạc, Xa, Đèo (hay Điêu), Hà, Sầm, Lò,...[7] Cụ thể từ thời nhà Lê sơ đến nhà Nguyễn các triều đình phong kiến Việt Nam phong choː họ Xa thế tập phụ đạo ở châu Mộc (Mộc Châu), Mã Nam và Đà Bắc, họ Hà thế tập phụ đạo Mai Châu, họ Bạc thế tập ở Thuận Châu, họ Cầm phụ đạo Mai Sơn, Sơn La, Tuần Giáo và Phù Yên, họ Đèo (còn gọi là họ Điêu) thế tập tại Quỳnh Nhai, Lai Châu, Luân Châu và Chiêu Tấn,...[8][9]

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ "Bi hài chuyện con gái không được mang họ cha". Báo điện tử Dân trí. ngày 2 tháng 3 năm 2010.
2. ^ "Nơi con gái không mang họ cha". Báo Giáo dục và Thời đại. ngày 3 tháng 10 năm 2020.
3. ^ "Kỳ lạ làng con gái không mang họ cha". Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh. ngày 3 tháng 11 năm 2014.
4. ^ "Con gái không được mang họ cha (2): Rắc rối chuyện "dồn tên đổi họ"". Giadinh.net.vn. ngày 12 tháng 4 năm 2010.
5. ^ "9 dòng họ ở Hưng Yên nhất loạt xin... đổi họ". Báo điện tử VnExpress. ngày 15 tháng 3 năm 2004.
6. ^ "Văn hóa dòng họ trong dòng chảy hôm nay, báo Nghệ An, ngày 26 tháng 8 năm 2013". Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2014.
7. ^ a b Các dân tộc ở Việt Nam cách dùng họ và đặt tên, Nguyễn Khôi, phần 1
8. ^ Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn toàn tập, trang 309-312.
9. ^ Hưng Hóa kỷ lược, Phạm Thận Duật toàn tập, trang 142.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

x t s Các họ của người Việt
A	An Âu
B	Bạch Bành Bùi
C	Ca Cái Cam Cao Châu Chu Chung Chử Chương Công Cù Cung
D	Diệp Doãn Dư Dương
Đ	Đàm Đan Đào Đặng Đầu Đậu Điền Đinh Đoàn Đỗ Đồng Đổng Đới/Đái Đường
G	Giáp Giả Giản Giang Giao
H	Hà Hạ Hán Hàn Hàng Hình Hoa Hoàng/Huỳnh Hoàng Phủ Hồ Hồng Hùng Hứa Hướng Hữu
K	Kha Khang Khổng Kiên Kiều Kim Khuất Khúc Khương
L	La Lạc Lại Lam Lâm Lê Lều Lộc Lục Luận Lư Lữ/Lã Lương Lường Lưu Lý
M	Ma Mã Mạc Mai Man Mẫn Mâu
N	Nghiêm Ngô Ngụy Nguyễn (Nguyễn Phúc/Nguyễn Phước) Nhan Nhâm Nhữ Ninh Nông
Ô	Ông
P	Phạm Phan Phí Phó Phùng Phương
Q	Quách Quản Quế
S	Sầm Sơn Sử
T	Tạ Tăng Thạch Thái Thẩm Thang Thân Thi Thiệu Thiều Tiết Tiêu Tô Tôn Tôn Thất/Tôn Nữ Tống Trang Trà Trần Triệu Trình Trịnh Trương Từ Tưởng
U	Ung Uông
V	Văn Viên Vũ/Võ Vương

x t s Tên cá nhân trong các nền văn hóa khác nhau

Anh Albania Akan Armenia Ả Rập Ấn Độ Cộng đồng Cơ đốc Saint Thomas Bangladesh Ba Tư Ba Lan Belarus Bồ Đào Nha Bulgaria Campuchia Canada Croatia Do Thái Thổ dân Đài Loan Đức German Eritrea/Ethiopia Fiji Gaelic Gruzia Ghana Hà Lan Hawaii Hebrew Hungary Hy Lạp Síp Kalmyk Iceland Igbo Indonesia Bali Indonesia gốc Hoa Java Ireland Ý Mỹ Mỹ gốc Phi Nhật Amami Okinawa Lào Latvia Lithuania Macedonia Mã Lai Mông Cổ Myanmar Pakistan Pashtun Philippines Phần Lan Pháp Roma Romania Nga Sakha Serbia Séc Sindh Slav Slovakia Somalia Tamil Các vương quốc Tamil cổ đại Tatar Tây Ban Nha Hispanic America Xứ Basque Catalunya Vùng Galicia Thái Lan Thổ Nhĩ Kỳ Thuỵ Điển Triều Tiên Trung Quốc Mãn Châu Tây Tạng Ukraina Việt Nam Wales Yoruba Zimbabwe

x t s Tổng quan về Việt Nam
Lịch sử - Niên biểu Thời tiền sử Hồng Bàng An Dương Vương Bắc thuộc lần 1 Nhà Triệu Khởi nghĩa Hai Bà Trưng Bắc thuộc lần 2 Khởi nghĩa Bà Triệu Nhà Tiền Lý và Triệu Việt Vương Bắc thuộc lần 3 Thời kỳ tự chủ Việt Nam Nhà Ngô Loạn 12 sứ quân Nhà Đinh Nhà Tiền Lê Nhà Lý Nhà Trần Nhà Hồ Bắc thuộc lần 4 Nhà Hậu Trần Khởi nghĩa Lam Sơn Nhà Hậu Lê Lê sơ Lê Trung Hưng Nhà Mạc Trịnh-Nguyễn phân tranh Nhà Tây Sơn Nhà Nguyễn Pháp thuộc Đế quốc Việt Nam Chiến tranh Đông Dương Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Quốc gia Việt Nam Việt Nam Cộng hòa Cộng hòa Miền Nam Việt Nam Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Chính trị Quốc hội Hiến pháp Chủ tịch Quốc hội Đại biểu Bầu cử Đảng Cộng sản Việt Nam Tổng Bí thư Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nhà nước và Chính phủ Chủ tịch nước Thủ tướng Văn phòng Chính phủ Tòa án Tòa án Nhân dân Tối cao Tòa án Nhân dân Viện Kiểm sát Nhân dân An ninh Quân đội Công an
Kinh tế Lịch sử kinh tế Thời bao cấp Đổi Mới Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tiền tệ
Địa lý Các vùng miền Đồng bằng sông Hồng Miền núi và trung du Bắc Bộ Đồng bằng duyên hải miền Trung Tây Nguyên Đồng bằng sông Cửu Long Thắng cảnh rừng - núi Fansipan Núi Bạch Mã Núi Yên Tử Rừng Cúc Phương... Thắng cảnh biển - hồ Sầm Sơn Nha Trang Mũi Né Vũng Tàu Phú Quốc Hồ Ba Bể Hồ Núi Cốc Hồ Trúc Bạch... Di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng Quần thể danh thắng Tràng An Khu dự trữ sinh quyểnthế giới Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau Khu dự trữ sinh quyển Cù lao Chàm Khu dự trữ sinh quyển Langbiang Công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn Công viên địa chất Non nước Cao Bằng Khác Danh sách điểm cực trị của Việt Nam Danh sách sinh vật định danh theo Việt Nam
Con người Nhân khẩu Việt Nam Đặc điểm Người Việt Việt kiều Dân tộc Ngôn ngữ Tôn giáo Nhân quyền (LGBT) Tên người (họ)
Văn hóa Di sản thế giớitại Việt Nam Quần thể di tích Cố đô Huế Phố cổ Hội An Thánh địa Mỹ Sơn Quần thể danh thắng Tràng An Hoàng thành Thăng Long Thành nhà Hồ Di sản phi vật thểtại Việt Nam Kéo co Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh Đờn ca tài tử Nam Bộ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Hát xoan Hội Gióng Ca trù Quan họ Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên Nhã nhạc cung đình Huế Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam Bài chòi Di sản tư liệu thế giới Mộc bản triều Nguyễn Bia tiến sĩ Văn Miếu Thăng Long Âm nhạc Nhã nhạc Đàn bầu Dân ca Quan họ Ca Huế V-pop Trang phục Áo giao lĩnh Áo dài Áo tứ thân Áo bà ba Ẩm thực và đồ uống Phở Trà sen Cà phê sữa đá Bánh mì kẹp thịt Mỹ thuật Tranh Đông Hồ Tranh Hàng Trống Tranh lụa Tranh sơn mài Thư pháp chữ Việt Gốm Bát Tràng Sân khấu Chèo Tuồng Cải lương Rối nước Biểu tượng và linh vật Quốc kỳ Quốc huy Quốc ca Biểu tượng không chính thức của Việt Nam