Hoàng Dương Với Ca Khúc Hướng Về Hà Nội - Báo Công An Đà Nẵng

(Cadn.com.vn) - Hơn 50 năm trước, vào một đêm bom đạn quân Pháp bời bời dội về Hà Nội, từ bên kia thành phố, nhạc sĩ Hoàng Dương đã xúc cảm viết nên ca khúc "Hướng về Hà Nội" trong nỗi nhớ vô bờ của một thời ly hương, loạn lạc...

Hà Nội là người tình...

Hoàng Dương, tên đầy đủ là Ngô Hoàng Dương, con trai của nhà văn -nhà báo Trúc Khê Ngô Văn Triện (danh nhân văn hóa Hà Nội). Hoàng Dương là một nghệ sĩ đàn cello, người có công đầu xây dựng bộ môn cello, khoa ĐÀN dây tại Nhạc viện Hà Nội. Với nhiều đóng góp lớn trong nền âm nhạc nước nhà, PGS Hoàng Dương được tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007 trong lĩnh vực sáng tác. Hoàng Dương viết nhiều tác phẩm khí nhạc như: Hát ru, Mơ về trái núi Thiên Thai (cello và piano), Tiếng hát sông Hương (cello và dàn nhạc)... Về ca khúc, ông viết không nhiều với các nhạc phẩm: Hướng về Hà Nội, Chiều cuối năm, Tiếc thu, Ôi giấc mơ xưa. Trong đó, 2 ca khúc nổi tiếng được mọi người biết đến là "Hướng về Hà Nội".

Trong sự nghiệp âm nhạc, nhạc sĩ Hoàng Dương chịu ảnh hưởng từ tính cách và lãng mạn của cha mình. Ngày ấy, Trúc Khê làm báo ở Hà Nội, cuối tuần, ông lại về Từ Liêm với vợ và các con. Nhà nghèo nhưng cha của Hoàng Dương vẫn thiết kế một ngọn núi và con sông nhỏ uốn lượn trong vườn để cùng những người bạn như Tản Đà, Nguyễn Bính, Trần Huyền Trân, Lưu Trọng Lư... cùng ngắm trăng uống rượu, làm thơ. Những sinh hoạt của các thi sĩ cùng với kho sách trong nhà với những tác giả như Lý Bạch, Đỗ Phủ, Mạnh Hạo Nhiên, Verlaine, Lamarrtine, Baudelaire... đã ảnh hưởng rất nhiều đến tâm hồn, sự nghiệp sáng tác của Hoàng Dương sau này. Lúc tản cư lên chiến khu, qua nhóm hát Thái Thanh, Thái Hằng, ông bắt đầu nhập môn âm nhạc, tiếp xúc với các nhạc cụ phương Tây và học guitar từ đó. Thế nhưng, "duyên nợ" violon cell cứ đeo đuổi ông cho đến ngày thủ đô được giải phóng. Năm 1954, ông bắt tay vào học violon cell và truyền lại cho người con trai đầu của mình niềm đam mê ấy, đó chính là nhạc sĩ Ngô Hoàng Quân, Giám đốc Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam. Người con trai thứ của nhạc sĩ, tiến sĩ violon, đang giảng dạy tại Nhạc viện Quốc gia Hà Nội.

Phó Giáo sư-nhạc sĩ Hoàng Dương

Hoàng Dương tâm sự, vào những năm (1953 - 1954), khi ông đang hoạt động cách mạng tại đội tuyên truyền văn nghệ Thành bộ Hà Nội, chiến tranh nổ ra hết sức quyết liệt, đội của ông phải thường xuyên chạy trốn trước sự truy đuổi của quân thù. Lúc bấy giờ, Hoàng Dương yêu một người em gái ở nội thành, tình yêu thời chiến chinh lãng mạn và đẹp vô cùng. Một đêm khuya, khi đang ở nhà của một người dân ở ngoại thành, trong tiếng pháo dội về thành phố, ông bồi hồi nhớ đến người yêu. Không nén được cảm xúc, ông liền ngồi vào bàn, viết lên những dòng nhạc đầu tiên cho bài hát "Hướng về Hà Nội".

Cảm xúc đến tự nhiên, dạt dào khiến Hoàng Dương viết rất nhanh và hoàn tất ca khúc ngay trong đêm hôm đó:

"Hà Nội ơi, hướng về thành phố xa xôi. Ánh đèn giăng mắc muôn nơi, áo màu tung gió chơivơi. Hà Nội ơi, phố phường dài ánh trăng mơ. Liễu mềm nhủ gió gây thơ, thấu chăng lòng khách bơ vơ...".

Ca khúc đã vượt qua ranh giới cảm xúc cá nhân và chạm vào nỗi niềm chung của những người đã từng sống ở Hà Nội. Nhà thơ Ý Nhi có lần nói: "Hà Nội của nhạc sĩ Hoàng Dương là một người tình", là những gì đẹp nhất của tuổi thanh xuân, tuổi cống hiến cho đất nước.

Bìa đĩa ca khúc "Hướng về Hà Nội" xuất bản năm 1954.

Thính giả thời bấy giờ còn nhớ, khi mới ra đời, cùng với "nỗi buồn tiểu tư sản", ca khúc "Hướng về Hà Nội" không được biểu diễn công khai trong một thời gian dài. Rất may, những ca từ mượt mà và giai điệu ngọt ngào ấy vẫn âm ỉ chảy trong lòng những người con của Hà Nội. Năm 1954, bài hát được phổ biến rộng rãi và nổi tiếng qua giọng hát của Kim Tước. Ca khúc chất chứa trong lòng một nỗi niềm day dứt khôn nguôi, giai điệu mang đầy tính tự sự cùng với ca từ đẹp, giàu chất thơ khiến người nghe nhớ Hà Nội đến nao lòng:

"...Hà Nội ơi, những ngày vui đã ra đi. Biết người có nhớ nhung chi, hết rồi giây phút phân ly. Hà Nội ơi, dáng huyền tha thướt đê mê, tóc thề thả gió lê thê, biết đâu ngày ấy anh về...".

"Hướng về Hà Nội" man mác nỗi buồn thời chinh chiến nhưng không hề bi lụy. Điểm nhân văn của bài hát là đem đến niềm tin cho công chúng, tin vào ngày mai chiến thắng, ngày trở lại thủ đô... Năm 1954, ca khúc "Hướng về Hà Nội" được Tinh Hoa Miền Nam xuất bản. Từ đó ca khúc được lan truyền rộng rãi trong và ngoài nước, nhà xuất bản Tinh Hoa ở Huế tái bản nhiều lần mới đáp ứng được sự hâm mộ của độc giả. Những ca sĩ nổi tiếng một thời như Mai Hương, Duy Trác,... đã chinh phục người nghe bằng giai điệu trữ tình của "Hướng về Hà Nội". Tuy nhiên, để ru hết phần hồn của bản nhạc, chúng ta phải nói đến giọng ca điêu luyện, mê hoặc lòng người của nữ danh ca Lệ Thu sau này. 40 năm sau, những năm cuối cùng của thế kỷ XX, bài hát mới được "minh oan" và đón nhận nhiều sự chia sẻ của khán giả. Năm 1994, trong chương trình "Nửa thế kỷ bài hát Việt Nam" do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức tại Nhà hát Lớn, ca khúc "Hướng về Hà Nội" đã được chọn trong danh mục biểu diễn. Các nhà phê bình âm nhạc đã không tiếc lời nhận định, "Hướng về Hà Nội" là sự kết tinh tài hoa, lắng đọng trong không gian thời gian và linh thiêng của sông núi.

Một đời cho âm nhạc

Với cương vị Phó giáo sư, nhạc sĩ Hoàng Dương đã cống hiến nhiều vào nền âm nhạc Việt Nam. Mặc dù rất uyên thâm về âm nhạc phương Tây nhưng Hoàng Dương không bao giờ chạy theo những trào lưu mới và luôn giữ lại cội nguồn dân tộc. Nhiều tác phẩm khí nhạc của ông ra đời từ làn điệu dân ca cổ... Tại nhạc viện, Hoàng Dương là một giáo sư âm nhạc mẫu mực, các học trò được ông dìu dắt đã trở thành những "cây cello" nổi tiếng. Dù đã bước qua tuổi 80 nhưng nhạc sĩ vẫn tham gia giảng dạy và miệt mài sáng tác, đặc biệt là những bản tình ca sau này.

Sự nghiệp âm nhạc của Hoàng Dương là tấm gương điển hình cho nhiều thế hệ nhạc sĩ. Niềm mong muốn lớn nhất của ông là làm sao đưa được nghệ thuật đỉnh cao đến với công chúng. Ông đã quyết tâm thực hiện 2 cuốn sách mới về âm nhạc nhằm giới thiệu những giá trị văn hóa cao của nhân loại đến với người Việt Nam. Tác phẩm "Âm nhạc giao hưởng phương Tây - Tác giả & Tác phẩm" (Guide de la musicque symphonique trong bộ sưu tập Les indispensables de la musique, Nhà xuất bản Fayard, Paris 1999) dày 900 trang được ông dành thời gian và công sức để biên dịch, được Hội đồng nghiệm thu đánh giá đây là "Công trình thế kỷ" về âm nhạc. Sách cũng đã được xuất bản đúng vào dịp kỷ niệm 55 năm thành lập Học viện Âm nhạc quốc gia. Công trình thứ 2 là "Âm nhạc thính phòng phương Tây - Tác giả & tác phẩm" đã được nghiệm thu... Mặc dù ở tuổi 80 nhưng khi nhắc tới âm nhạc, mắt ông vẫn ánh lên nỗi niềm trăn trở về nền âm nhạc nước nhà. Ông thường tâm sự, vì lợi nhuận, các chương trình truyền hình thường phát đi những ca khúc lố lăng vào những "giờ vàng" Trong khi đó, âm nhạc cổ điển lại phát vào giờ mà khán giả đã đi ngủ hết (từ 23 giờ 30 trở đi) để lấp chỗ trống. Một thị trường âm nhạc đáng buồn! Hoàng Dương đang là cố vấn âm nhạc cho chương trình "Điều còn mãi"...

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mỗi khi nghe lại giai điệu "Hướng về Hà Nội", lòng người lại dâng lên những cảm xúc bồi hồi. Bài hát đã sống cùng năm tháng thăng trầm của lịch sử.

Văn Khoa