Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan Và Vết đen Sám Hối Mãi Không Phai

Kho tri thức Hoàng Thái hậu Ỷ Lan và vết đen sám hối mãi không phai

Là người nổi danh với tài trị nước, nhưng Hoàng Thái hậu Ỷ Lan lại để lại tiếng xấu vì một hành động lỡ lầm của quá khứ. Có lẽ vì vậy mà cuối đời, bà đã xây rất nhiều ngôi chùa để sám hối.

Theo Lê Tiên Long (Khám phá) 22/11/2017 16:00 Bà Ỷ Lan (có sách viết tên thật là Lê Thị Yến) là người lưu danh trong lịch sử với giai thoại về việc đứng ở gốc lan, không màng đến việc vua Lý Thái Tông đi xem hội mà lại được vua để ý, cho vời vào trong cung, ban cho danh hiệu là Ỷ Lan phu nhân. Bộ Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Vua Lý Thái Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai, sai chi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa, đến sau Ỷ Lan phu nhân có mang, sinh thái tử Càn Đức, tức Lý Nhân Tông". Nhân việc lành sinh thái tử, vua Lý Thái Tông cho đổi niên hiệu là Long Chương Thiên Tự (1066), sách lập hoàng thái tử, đại xá cho thiên hạ. Ỷ Lan phu nhân cũng được phong làm Thần phi. Năm 1069, vua đi đánh Chiêm Thành, giao cho Nguyên phi Ỷ Lan coi việc nước. Lúc đầu quân của vua đánh mãi không được, rút quân trở về, nghe tin Nguyên phi coi việc nội trị mà lòng dân cảm hóa vui vẻ, trong nước yên tĩnh, nhân dân gọi bà là Quan Âm. Vua nói: "Nguyên phi là đàn bà mà còn làm được như thế, ta là đàn ông thì được việc gì", rồi quay binh đánh tiếp, lần này thắng được, bắt được vua Chiêm.

Tượng Nguyên Phi Ỷ Lan trong khu Đền thờ Bà, xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Năm 1072, vua Lý Thánh Tông băng hà, Hoàng thái tử Càn Đức lên nối ngôi lúc mới được 7 tuổi, tức Lý Nhân Tông, tôn mẹ đẻ là Ỷ Lan nguyên phi lên làm Linh Nhân Hoàng thái phi, mẹ đích (vợ cả của vua cha) là Thượng Dương Hoàng thái hậu, được buông rèm cùng vua nghe chính sự, thái sư Lý Đạo Thành giúp đỡ công việc. Từ sự kiện này, bắt đầu nảy sinh vết đen trong cuộc đời bà Ỷ Lan. Sử viết, Linh Nhân Hoàng thái phi có tính ghen ghét, cho rằng mình là mẹ đẻ của vua mà không được dự chính sự, mới nói với vua rằng: "Mẹ già này khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng, toàn để mẹ già này vào đâu?". Vua tuổi còn thơ, nghe mẹ nói vậy liền nghe theo, sai giam Thượng Dương Hoàng thái hậu cùng 76 thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi ép phải chết, cho chôn theo lăng Lý Thánh Tông. Lúc đó, vị quan đầu triều là Lý Đạo Thành đã bị vua điều ra trấn thủ tại Nghệ An, nên cũng không ai can gián được. Về việc này, sử thần Ngô Sĩ Liên có lời bàn: “Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích Thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư?”. Sau này, Thái hậu hối hận về việc Thượng Dương thái hậu và các thị nữ vô tội mà bị chết, làm hàng trăm chùa thờ Phật để sám hối rửa oan. Ỷ Lan Thái hậu cũng làm một số việc có ích cho dân, như mùa xuân năm 1103, bà cho xuất tiền kho nội phủ để chuộc những người con gái nhà nghèo đã bán đợ mình, đem gả cho những người có vợ. Thái hậu còn hướng cho nhà vua tôn sùng đạo Phật, như đều đặn lễ Phật vào ngày rằm, mùng một, hằng năm tổ chức lễ tắm Phật vào ngày Phật Đản...

Đền thờ Nguyên phi Ỷ Lan

Tuy vậy, đến khi Ỷ Lan Hoàng Thái hậu băng hà, được hỏa táng (tháng 7 năm 1117), thì tục tuẫn táng dưới triều Lý vẫn còn rõ rệt, khi vua bắt 3 người thị nữ chôn theo. Cho nên dù Hoàng Thái hậu Ỷ Lan đã xây chùa, sám hối, thì tính mạng của những cung nữ bình thường vẫn không hề được coi trọng. Sử thần Ngô Sĩ Liên phân tích: "Hỏa táng là theo Phật giáo, chôn theo là tục từ nhà Tần bên Trung Quốc. Lý Nhân Tông làm cả hai việc ấy, có thể là theo lời dặn của Ý Lan Thái hậu chăng?". Do đó, dù có nhiều công trạng với nước, với dân, thì những vết đen trong cuộc đời Ỷ Lan hoàng thái hậu đến muôn đời vẫn không phai được. Con bà, vua Lý Nhân Tông không có con trai, phải lấy người cháu gọi là bác Dương Hoán, con Sùng Hiền hầu, lập làm thái tử. Khi Nhân Tông băng hà, thái tử được lập lên ngôi, tức vua Lý Thần Tông. #Hoàng Thái hậu Ỷ Lan #nguyên phi ỷ lan #bà ỷ lan

Bài liên quan

Ảnh hiếm có về thành phố New York năm 1960-1961 (1)

Cuộc đời những mỹ nhân khuynh đảo lịch sử phong kiến VN

Chuyện chưa kể về tài năng Nguyên phi Ỷ Lan

Kho tri thức Ảnh hiếm có về thành phố New York năm 1960-1961 (1)

(Kiến Thức) - Khám phá cuộc sống sôi động ở thành phố New York năm 1960-1961 qua loạt ảnh ấn tượng của nhiếp ảnh gia người Mỹ Dick Leonhardt.

Đường bờ sông Manhattan, New York năm 1960-1961. Ảnh: Vintag.es.

Xem chi tiết Kho tri thức Cuộc đời những mỹ nhân khuynh đảo lịch sử phong kiến VN

Những mỹ nhân Việt Nam này đã dùng trí tuệ và tài năng của mình để góp phần quan trọng cho sự tồn vong của các vương triều phong kiến.

An Tư công chúa Xem chi tiết Kho tri thức Chuyện chưa kể về tài năng Nguyên phi Ỷ Lan

Nguyên phi Ỷ Lan là một trong những phụ nữ quyền lực nhất trong lịch sử nước ta. Bà từng giúp vua trị nước, mang lại cuộc sống ổn định, ấm no cho người dân.

Năm 1062, vua Lý Thánh Tông lo lắng tuổi đã cao mà chưa có con trai nối nghiệp nên ông thường xuyên đi lễ chùa cầu tự. Mối tình giữa vua và Nguyên phi Ỷ Lan nảy nở từ những chuyến đi ấy. Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Hệ thống thủy lợi khổng lồ đáng khâm phục của văn minh Khmer cổ

Giữa vùng nhiệt đới gió mùa thất thường, người Khmer cổ đã kiến tạo một hệ thống thủy lợi đồ sộ bậc nhất thế giới cổ đại.

Sự thật khó tin về tổ tiên của loài ngựa

Hành trình tiến hóa của loài ngựa kéo dài hàng chục triệu năm, ẩn chứa nhiều sự thật bất ngờ mà không phải ai cũng biết.

Con người kinh ngạc về trí nhớ siêu việt của loài ngựa

Trong thế giới động vật, ngựa nổi bật với trí nhớ bền bỉ và tinh tế, giúp chúng thích nghi, học hỏi và gắn bó sâu sắc với con người.

Khám phá cuộc sống của những thợ săn gấu Bắc Cực

Người Inuit đã sống cùng băng trong hàng thế kỷ. Những thợ săn Inuit ở Greenland nổi tiếng với nghề săn gấu Bắc Cực trong nhiều năm nhưng hiện dần mai một.

Thám hiểm biển sâu, phát hiện sốc về trận đánh thời Thế chiến 2

Trong chuyến thám hiểm biển sâu đến Iron Bottom Sound thuộc quần đảo Solomon, các chuyên gia đã làm sáng tỏ một số bí ẩn về Trận chiến đảo Guadalcanal.

Top 4 cây cảnh lá xanh mướt, hút tài lộc vô tận vào nhà

4 loại cây cảnh lá xanh này mang lại may mắn, tài lộc và bình an cho không gian sống của gia chủ. Dễ trồng, phù hợp mọi nhà.

Tục gieo quẻ đầu năm, nét văn hóa tâm linh mở lối may mắn của người Việt

Mỗi dịp Tết đến xuân về, nhiều người Việt tìm đến tục xin xăm, bấm quẻ như một cách gửi gắm ước nguyện bình an, tài lộc và hanh thông trong năm mới Bính Ngọ.

Con ngựa được hoàng đế La Mã cưng chiều, sống vương giả như quý tộc

Incitatus là tên con ngựa được hoàng đế La Mã Caligula vô cùng cưng chiều. Theo đó, Incitatus có cuộc sống xa hoa, có người hầu hạ...

Phát hiện cổ vật vàng quý giá từ triều đại Ai Cập thứ 26

Bộ sưu tập vàng và đá quý, cùng các hiện vật khác giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về xã hội và tín ngưỡng thời kỳ cổ đại.

Bí mật khu dân cư 5.000 năm tuổi mệnh danh Pompeii của Scotland

Các nhà nghiên cứu đã có khám phá bất ngờ về một khu dân có niên đại khoảng 5.000 năm tuổi trên quần đảo Orkney được xem là "Pompeii của Scotland".

Đừng bỏ lỡ

'Hot girl tuổi Ngọ' từng gây bão trong áo dài nữ sinh giờ ra sao?

Ai 'thấm' điều này trong đời, vạn sự tất sẽ hanh thông

Tập tính săn mồi độc nhất của loài chim có mỏ dị nhất thế giới

Dự đoán ngày mới 19/2/2026 cho 12 con giáp: Thìn nhẫn nại

Khổ tận cam lai, 3 tuổi bật lên mạnh nhất năm 2026, càng giữa năm càng giàu

TIÊU ĐIỂM

TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2025

Bộ GD-ĐT dự kiến giới hạn thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng đại học

Chuyên gia đề nghị không bỏ xét học bạ, siết chặt đầu ra

Chuyên gia lý giải sai sót trong tuyển sinh đại học năm 2025

AN TOÀN THỰC PHẨM

Nhiều địa phương xảy ra ngộ độc Botulinum, Bộ Y tế vào cuộc

Bộ Y tế chỉ đạo xử lý khẩn vụ nghi ngộ độc sau ăn cá ủ chua tại Đà Nẵng

TP HCM phát hiện 28,8 tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc

LỪA ĐẢO CÔNG NGHỆ

Xuất hiện chiêu lừa online mới... dụ nạn nhân thản nhiên giao mật khẩu

Bất cẩn cài đặt ứng dụng này, coi chừng bay sạch tiền tài khoản

Thấy 8 số điện thoại này, tuyệt đối không bắt máy kẻo dính bẫy lừa

Kiến thức cần biết

Thịt đông mềm mịn, đậm đà đãi khách đầu xuân

Sai lầm trong ăn uống ngày Tết khiến đường huyết tăng cao

10 giống ngựa độc đáo nhất hành tinh

Vì sao người trẻ chuộng Tết tối giản?

5 thực phẩm 'ăn no vẫn gọn dáng', số 2 nhiều người đang bỏ qua

Tin mới

Vì sao người Việt kiêng vay tiền đầu năm mới?

Người Việt kiêng vay tiền đầu năm mới, tập tục này không phải ngẫu nhiên hình thành, mà bắt nguồn từ những quan niệm văn hóa, tâm linh.

Bí mật khu dân cư 5.000 năm tuổi mệnh danh Pompeii của Scotland

Các nhà nghiên cứu đã có khám phá bất ngờ về một khu dân có niên đại khoảng 5.000 năm tuổi trên quần đảo Orkney được xem là "Pompeii của Scotland".

Con người kinh ngạc về trí nhớ siêu việt của loài ngựa

Trong thế giới động vật, ngựa nổi bật với trí nhớ bền bỉ và tinh tế, giúp chúng thích nghi, học hỏi và gắn bó sâu sắc với con người.

Thám hiểm biển sâu, phát hiện sốc về trận đánh thời Thế chiến 2

Trong chuyến thám hiểm biển sâu đến Iron Bottom Sound thuộc quần đảo Solomon, các chuyên gia đã làm sáng tỏ một số bí ẩn về Trận chiến đảo Guadalcanal.

Hệ thống thủy lợi khổng lồ đáng khâm phục của văn minh Khmer cổ

Giữa vùng nhiệt đới gió mùa thất thường, người Khmer cổ đã kiến tạo một hệ thống thủy lợi đồ sộ bậc nhất thế giới cổ đại.

Con ngựa được hoàng đế La Mã cưng chiều, sống vương giả như quý tộc

Incitatus là tên con ngựa được hoàng đế La Mã Caligula vô cùng cưng chiều. Theo đó, Incitatus có cuộc sống xa hoa, có người hầu hạ...

Khám phá cuộc sống của những thợ săn gấu Bắc Cực

Người Inuit đã sống cùng băng trong hàng thế kỷ. Những thợ săn Inuit ở Greenland nổi tiếng với nghề săn gấu Bắc Cực trong nhiều năm nhưng hiện dần mai một.

Top 4 cây cảnh lá xanh mướt, hút tài lộc vô tận vào nhà

4 loại cây cảnh lá xanh này mang lại may mắn, tài lộc và bình an cho không gian sống của gia chủ. Dễ trồng, phù hợp mọi nhà.

Phát hiện cổ vật vàng quý giá từ triều đại Ai Cập thứ 26

Bộ sưu tập vàng và đá quý, cùng các hiện vật khác giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về xã hội và tín ngưỡng thời kỳ cổ đại.

Sự thật khó tin về tổ tiên của loài ngựa

Hành trình tiến hóa của loài ngựa kéo dài hàng chục triệu năm, ẩn chứa nhiều sự thật bất ngờ mà không phải ai cũng biết.

Tục gieo quẻ đầu năm, nét văn hóa tâm linh mở lối may mắn của người Việt

Mỗi dịp Tết đến xuân về, nhiều người Việt tìm đến tục xin xăm, bấm quẻ như một cách gửi gắm ước nguyện bình an, tài lộc và hanh thông trong năm mới Bính Ngọ.

Biểu tượng con ngựa trong văn hóa phương Đông

Biểu tượng con ngựa trong văn hóa phương Đông phản ánh cách con người nhìn nhận về sức mạnh, chuyển động và mối quan hệ giữa cá nhân với trật tự lớn hơn.

Giống ngựa kiệt xuất giúp Hồi giáo thành thế lực khuynh đảo lịch sử

Trong tiến trình bành trướng nhanh chóng của Hồi giáo thời Trung cổ, một giống ngựa kiệt xuất đã góp phần quyết định ưu thế quân sự và tầm ảnh hưởng lịch sử.

Sự thật bất ngờ về cuộc sống của nữ giới thời cổ đại

Bị đối xử bất công, hà khắc... là điều nhiều người cho rằng đó là cuộc sống của nữ giới thời cổ đại. Tuy nhiên, điều này không chính xác.

Rộn ràng sắc 'pháo' ngày xuân, gọi Tết xưa về trong từng chùm hoa đỏ

Loài hoa mang dáng hình tràng pháo nở rực mỗi độ xuân về, đánh thức không khí Tết xưa và gửi gắm ước mong may mắn, tài lộc cho năm mới.

Công nghệ viễn thám hé lộ bí ẩn về thành phố cổ của người Maya

Nhờ công nghệ viễn thám hiện đại, các chuyên gia phát hiện thành phố cổ của người Maya đã được khai quật nhiều năm là tấm bản đồ vũ trụ vĩ đại.

Người H’mông đã di cư từ Bắc Cực đến Đông Nam Á?

Ít có cộng đồng nào trên thế giới trải qua hành trình di cư dài lâu, gian truân và bền bỉ như người H’mông trong lịch sử.

Bí ẩn cung điện dưới lòng đất hé lộ sức mạnh cổ đại Lydia

Một cung điện hoàng gia được xây bằng những tảng đá khổng lồ dưới lòng đất thế kỷ thứ 8 Trước Công Nguyên bắt mắt người xem ngay cái nhìn đầu tiên.

Phát hiện thứ khó tin trên văn bản tre 2.000 năm tuổi

Các văn bản trên tre có niên đại 2.000 năm hé lộ những chữ viết cổ nhất của Trung Quốc về loài ngựa.

Những trận đánh lớn được định đoạt bởi sức mạnh kỵ binh

Trong hàng nghìn năm lịch sử, sức mạnh và tốc độ của kỵ binh đã trực tiếp xoay chuyển cục diện những trận đánh mang tính quyết định.