Hư Cấu Không Phải Là Bịa đặt – Phạm Tôn

Blog PhamTon, tuần 4 tháng 5 năm 2010.

NHÂN KÊNH VTV1 PHÁT LẠI BỘ PHIM NGỌN NẾN HOÀNG CUNG TRÊN CẢ NƯỚC:

HƯ CẤU … KHÔNG PHẢI LÀ BỊAĐẶT!

Phạm Tôn

Trưa 22/4/2010, kênh VTVI Đài Truyền hình Việt Nam phát tập cuối bộ phim truyền hình Ngọn Nến Hoàng Cung (45 tập, mỗi tập 30 phút) do hãng phim TFS Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh sản xuất năm 2003. Đợt phát đầu tiên là trên kênh 9 Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 8/2004. Sau hai đợt, kênh 7 cùng Đài còn phát cả vào 2 giờ sáng và tháng 8/2005 lại phát vào 9:30 hằng ngày. Đĩa hình cũng chính thức phát hành tại Trung tâm Dịch vụ Truyền hình Thành phố. Trước đó, bên Mỹ, Pháp đã có bán đĩa phim này; có lẽ là đĩa lậu.

Lần phát này của VTVI không biết là lần thứ mấy… Vậy mà vẫn thu hút khá nhiều người xem, cả người lớn và trẻ tuổi.

Lý do hấp dẫn người xem có thể có nhiều, nhưng chủ yếu là do phim nói về những chuyện xưa nay nhiều người muốn biết, kiểu “thâm cung bí sử”. Cũng còn vì đạo diễn trẻ đã đem hết nhiệt tình và tâm trí làm bộ phim lớn này: Chăm chút từng khuôn hình, cảnh quay, từng tình tiết; đặc biệt là việc lựa chọn diễn viên, có thể nói là thành công ở những vai chủ chốt, những “cái đinh” của bộ phim, như: Huỳnh Anh Tuấn vào vai Bảo Đại, Yến Chi vai Nam Phương, Nghệ sĩ ưu tú Hồng Vân vai Từ Cung, và cả Nghệ sĩ ưu tú Lân Bích vai Đặng Huỳnh…

Cho nên không có gì là lạ khi năm ấy, bộ phim đã được trao Giải Phim truyền hình dài tập hay nhất, nổi bật trong các phim truyền hình; mà lại là một phim về đề tài lịch sử, thời đó chưa từng có phim truyền hình nào thành công.

Nhưng, những người dự lễ trao giải và đông đảo đồng bào cả nước xem đài tối hôm ấy, không khỏi ngỡ ngàng khi thấy tận mắt cảnh trao giải phim này: Ban tổ chức mời lên nhận giải, thì đạo diễn trẻ Nguyễn Quốc Hưng từ phía trái dưới sân khấu nhanh nhẹn lên, đưa tay ra, cầm lấy giải và nhanh nhẹn đi ngay xuống phía phải sân khấu. Không nói một lời nào, kể cả lời cảm ơn tối thiểu theo phép lịch sự sơ đẳng nhất…. Xem ra, đạo diễn không vui mừng gì với việc nhận giải, không còn tự tin, tự hào về việc làm phim như khi dang thực hiện hoặc mới thực hiện xong bộ phim. Hồi ấy, trả lời phỏng vấn của báo Sài Gòn Giải Phóng, ông có nói: “Nhiều nhân vật lịch sử khác (Ngoài Bảo Đại, Nam Phương, Từ Cung… PT chú) đôi khi được sửa tên hoặc hư cấu thêm một số tình tiết xung quanh họ. Mục đích ấy là làm sống động hơn cho nhân vật nhưng vẫn không mất đi bóng dáng lịch sử của họ.” (Báo Sài Gòn Giải Phóng, 22/8/2004).

Xem phim, ta dễ thấy ngay Nguyễn Hải là muốn nói Nguyễn Hải Thần, Nguyễn Tường là Nguyễn Tường Tam, Vũ Khanh là Vũ Hồng Khanh, Nguyễn Độ là Nguyễn Đệ… Nhưng, có lẽ việc sửa tên Phạm Quỳnh thành Đặng Huỳnh chủ bút báo Đông Phong mới làm cho biên kịch Lê Nhị Hà đắc ý nhất. Vì không ngây ngô đơn giản như sửa các tên trên; chữ Đặng có 4 con chữ và có cả dấu nặng, giống chữ Phạm. Chữ Huỳnh thì…“tuyệt chiêu” rồi, vì dân Sài Gòn, nơi sản xuất bộ phim và cũng là nơi sẽ trình chiếu bộ phim nhiều nhất, người dân vốn quen phát âm chữ Huỳnh và Quỳnh giống nhau, không phân biệt được.

Blog chúng tôi, vốn chuyên viết về Thượng Chi Phạm Quỳnh cho nên không thể không quan tâm đến nhân vật này đã được “làm sống động hơn” mà “vẫn không mất đi bóng dáng lịch sử” như thế nào. Và trách nhiệm đó chủ yếu là của nhà biên kịch Lê Nhị Hà, phần nào cũng là của Nguyễn Hồ, Lê Điệp là hai người biên tập. Trách nhiệm này không liên quan gì đến đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng. Càng không liên quan gì đến vị chỉ đạo nghệ thuật là Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc, một Anh hùng Lao động.

Bối cảnh bộ phim chủ yếu là từ cuộc Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) cho đến hết năm 1953, khi Pháp quyết định bỏ rơi Bảo Đại. Đến nay thì mọi người đều biết là Phạm Quỳnh chỉ sống đến đầu tháng 9/1945, cho nên ta chỉ cần xét xem Phạm Quỳnh đã sống và làm gì từ ngày 9/3 đến đầu tháng 9/1945 mà thôi.

Sau một đêm một ngày Nhật đảo chính Pháp, theo lệnh vua Bảo Đại, Phạm Quỳnh thảo bản Tuyên bố độc lập và được Viện Cơ mật thông qua. Rồi khi Bảo Đại cho lập chính phủ Trần Trọng Kim, thì Phạm Quỳnh rút khỏi chính trường, lui về ở ẩn tại biệt thự Hoa Đường bên sông An Cựu, quyết trở lại với văn học mà ông đã hiến thân từ thời trẻ. Ông chỉ ở nhà đọc sách, rồi nghiên cứu Đỗ Phủ, viết bài sơ thảo giới thiệu Đỗ Phủ và dịch thô 51 bài thơ mà mình tâm đắc. Dịch xong, ông gửi ngay cho Đông Hồ, cộng tác viên thân thiết của Tạp chí Nam Phong mà cũng là bạn tri kỷ của ông, bấy giờ sống và mở trường dạy học ở Hà Tiên. Sau bước “khởi động” ấy, ông bắt tay vào viết Hoa Đường tùy bút – Kiến văn, cảm tưởng, mong đem những điều “tai nghe mắt thấy” và những “cảm tưởng” thu nhận được qua thực tế va chạm với đời sống và sau những khi đọc sách, ghi lại để mong có ích cho người đời sau. Ông viết trên một quyển vở học trò, dưới nhan đề sách, còn ghi rõ con số I La mã, ngụ ý sau này sẽ còn viết các tập tiếp theo cho đến cạn mạch nguồn văn mới thôi. Nhưng, không ngờ, mới viết được mười bài nhỏ, đang bắt tay viết bài thứ 11 về đề tài “ruột” ông ôm ấp đã lâu Cô Kiều với tôi được nửa bài, nghỉ ăn trưa, cây bút máy Waterman còn đặt ngang trang vở, chờ chiều viết tiếp… Thì 14:00 hôm ấy, hai sinh viên trường Thanh niên Tiền tuyến đến “mời ông lên Ủy ban Khởi nghĩa làm việc”. Và ông ra đi trưa 23/8/1945 ấy, rồi không về nữa. Sau này, gia đình mới biết là ông bị thủ tiêu đêm 6 rạng ngày 7/9/1945, sau khi bị bắt vẻn vẹn có 14 ngày… Khi ông bị đưa đi, các con trai ông, trong đó có Phạm Khuê, Phạm Tuyên đang theo lời ông cầm cờ đỏ sao vàng đi dự mít tinh ở sân vận động Huế.

Những ngày cuối tháng 8 đầu tháng 9 năm 1945 ấy, Phạm Quỳnh đã sống và làm việc như một ẩn sĩ ở biệt thự Hoa Đường.

Trái lại, nhân vật Đặng Huỳnh của Lê Nhị Hà thì bận rộn, hung hăng và…sống dai hơn nhiều! Chúng ta hãy xem cách biên kịch Lê Nhị Hà đã “hư cấu” cho nhân vật lịch sử này sống động hơn như thế nào mà không mất đi bóng dáng lịch sử của mình.

Đặng Huỳnh sau khi từ quan thì lại nhận lệnh miệng của Bảo Đại làm “cố vấn bí mật”. Từ tập 3 đến 12, nhân vật này giở đủ mánh khóe để mong lại được tham chính. Nào là viết một bài báo nặc danh đăng trên báo Công Lý nhan đề Một mối tình còm… hòng ngăn cản việc Bảo Đại muốn dùng lại Ngô Đình Diệm đã từ chức thượng thư bộ Lại từ năm 1933. Lại còn giả làm cố đạo đến gặp các cha cố tay sai Pháp: lúc nào  Đặng Huỳnh cũng chỉ mong Pháp quay trở lại. Đến tập 13, y còn đòi bắn những người đã hạ cờ quẻ ly để treo cờ đỏ sao vàng, trái cả ý vua và hoàng hậu. Tệ hại hơn nữa, Đặng Huỳnh còn cố vấn cho Bảo Đại và tự tay thảo thư kêu gọi cả quân Nhật và quân Pháp tại Huế đàn áp những người dân nổi dậy, theo Việt Minh. Nhằm gây chiến, để tướng De Gaulle có cớ can thiệp trở lại Đông Dương, ngăn chặn Việt Minh. Tập 16, Việt Minh đến bắt Đặng Huỳnh tại nhà. Con trai là Đặng Bách vào trại giam tìm gặp bố, rồi tìm Bảo Đại cầu cứu. Li kỳ hơn nữa, còn có cảnh trong tập 17 Đặng Huỳnh bị thẩm vấn trong tù, “hiên ngang” nhận hết mọi tội thảo thư cầu cứu Pháp Nhật, biết cả việc Pháp cho biệt kích nhảy dù là để tìm mình…rồi ký biên bản nhận tội mà không cần đọc lại. Đáng chú ý là người thẩm vấn lại là (…) một cựu thượng thư cùng thời, sau lại là bộ trưởng nội vụ trong chính phủ Trần Trọng Kim, còn có con gái là “bồ nhí” của Bảo Đại, con rể sau này làm thủ hiến Trung Kỳ. Nhưng li kì nhất là ở tập 18, Đặng Huỳnh…vượt ngục, trốn khỏi nhà tù bằng cách nhấc bản lề cửa phòng giam (Đặng Huỳnh khỏe dữ đa!) và chạy trốn. Đến tập 18 thì đặng Huỳnh đã trốn khỏi tù, liên lạc được với Diệu Liên là một cung nữ cũ, nay là ni sư, y xin đến trốn ở chùa sư nữ, giả làm thầy đồ tên là Tùng Phong, chép kinh sách cho chùa.  Sau, bị tự vệ Hậu là người yêu cũ của Diệu Liên phát hiện, nổi cơn ghen, bắt, lập biên bản, thì cũng không cần đọc lại mà ký ngay rồi bị giải đi. Vậy mà còn kịp để lại một bức thư văn vẻ khá dài cảm ơn sư cụ trụ trì đã cưu mang. Tập 20, Bảo Đại nói đã xin và được Cụ Hồ hứa sẽ tha Đặng Huỳnh. Tập 21, Đặng Bách con trai Đặng Huỳnh gặp hoàng hậu Nam Phương than thở “Ba cháu bị họ chuyển đi, sợ bị sát hại rồi” thì Nam Phương nhắc lời Cụ hồ hứa “sẽ xem xét”. Bách lại nói “Chỉ sợ cấp dưới làm bậy”. Tập 22, Bà Từ Cung hỏi người nhà: “Răng Cụ Đặng Huỳnh biệt tích…”. Tập 23, cô Diệu Liên trách tự vệ Hậu: “Anh nói yêu tôi mà lại nói tôi gian díu với một ông già phản quốc à?”…Tập 44, họp nội các, quốc trưởng Bảo Đại giới thiệu Đặng Bách, con Đặng Huỳnh làm bí thư cho mình. Đặng Bách nói giữa cuộc họp là Đặng Huỳnh sau khi vượt ngục, trốn tại chùa hai tháng trời (Đặng Huỳnh sống dai quá ta!) thì bị bắt lần thứ hai, nay biệt tích. Tập 45, tập cuối, lại họp nội các. Bảo Đại phân công Đặng Bách và Nguyễn Độ thảo kế hoạch chống cộng. Lần họp khác, Đặng Bách cực lực phản đối việc Pháp yêu cầu Bảo Đại gặp nhà bác học Bửu Hội, nhờ làm trung gian để Pháp đàm phán với Việt Minh chấm dứt chiến tranh Đông Dương. Ngụ ý của Lê Nhị Hà quá rõ: Cha phản động, chống cộng không thành thì con nối bước!

Khi hoàn thành bộ phim, đoàn làm phim có buổi gặp gỡ khán giả. Nghệ sĩ ưu tú Lân Bích, người đóng vai Đặng Huỳnh nói: “Tôi đóng vai một trí thức lớn, rất lớn của nước ta, ông đã chọn lầm đường, và chịu kết cục bi thảm.” Ông chỉ nói có thế, rồi không nói gì nữa.

Tóm tắt sơ lược như trên đủ thấy nhà biên kịch Lê Nhị Hà chỉ nặng về kết tội chính trị là phản quốc, từ đời cha đến đời con, một lòng chống cộng, chống nhân dân. Theo đúng kiểu như văn hào Lỗ Tấn đã viết: “Cả làng Mùi đều nhất trí công nhận rằng: AQ không phải là người lương thiện, chứng cớ là y đã bị bắn. Vì rằng: nếu là người lương thiện thì sao lại bị bắn kia chứ.”

Đáng chú ý là bộ phim này không nói gì đến chuyện “tòa án nhân dân xét xử”, cũng không nói gì đến chuyện “xử tử hình”, mà chỉ nói “Cụ Hồ hứa sẽ tha”, “sẽ xem xét” và “sợ cấp dưới làm bậy”. Điều đó chứng tỏ Lê Nhị Hà, không tìm ra được tội thật sự nào cả, ngoài những tội hư cấu cho thêm sống động.

Ngay sau khi kênh 7 Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh phát xong tập cuối bộ phim, tháng 10/2004, Nhạc sĩ Phạm Tuyên, con trai học giả Phạm Quỳnh đã gửi thư và tư liệu nói rõ ràng sự bịa đặt đến mức bóp méo lịch sử của bộ phim cho ông Nguyễn Khoa Điềm, ngày ấy là Trưởng ban Văn hóa – Tư tưởng (thư ngày 24/10/2004). Và ngày 28/11/2004 ông Nguyễn Khoa Điềm có thư phúc đáp nêu rõ các việc ông đã xử lý. Ông Phạm Quang Nghị, bấy giờ là Bộ trưởng Bộ Văn hóa-Thông tin, nhận được thư và tài liệu của nhạc sĩ cũng gọi ngay điện thoại ngỏ ý đồng tình. Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc, chỉ đạo nghệ thuật của bộ phim là người hồi âm sớm nhất.

Đến nay, bộ phim lại được chiếu rộng khắp cả nước.

Điều này khiến chúng tôi nhớ lại lần gặp bác sĩ Ngô Văn Quỹ, một trí thức rất quan tâm đến lịch sử nước nhà, đã biên soạn và dịch nhiều tác phẩm về giai đoạn cận đại, hiện đại. Tháng 4/2005, ở tuổi 85, ông vẫn rất minh mẫn và nhiệt tình bảo vệ chân lý lịch sử như thời trẻ. Ông đọc thư của nhạc sĩ Phạm Tuyên, đọc cả thư trả lời của ông Nguyễn Khoa Điềm và cho biết là chính ông cũng đã xem xét rất kỹ bộ phim Ngọn Nến Hoàng Cung và từng nói với bạn bè là “Nếu định nói láo thì nên tìm về lịch sử xa xưa mà bịa đặt, chứ còn thời này (thời đề cập trong phim Ngọn Nến Hoàng Cung– PT chú) thì người hiểu biết rõ còn sống nhiều lắm, làm sao người ta tin được. Nhưng, cái hại là lứa sinh sau đẻ muộn không biết gì thì lại thích thú vì cứ tưởng là thật.”

Đến đây, chắc chúng ta đều hiểu vì sao đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng đầy nhiệt huyết khi làm bộ phim lại có thái độ hờ hững, lạnh nhạt, thậm chí bất lịch sự đến như vậy khi bộ phim do mình làm đã được đánh giá là “phim truyền hinh hay nhất năm”. Thái độ đó chứng tỏ nhân cách cao đẹp của người nghệ sĩ chân chính. Và cũng nói lên cả nỗi buồn vì đã nhẹ dạ tin vào tài “hư cấu” của nhà biên kịch mà lao vào làm một việc lẽ ra nên làm khác đi…

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 30-4-2010

Kỷ niệm 35 năm đất nước thống nhất.

P.T.

Chia sẻ:

• Facebook
• X

Thích Đang tải...

Có liên quan