Hưng Yên: Hệ Lụy Tàn Khốc ở Làng Tái Chế ắc Quy - CVD

Mẫu xét nghiệm được lấy vào ngày 16-17/5, trong đợt các nhân viên y tế khám sức khỏe miễn phí cho toàn bộ dân thôn Đông Mai. Thời điểm ấy thôn có 335 trẻ thì 317 em được lấy mẫu xét nghiệm chì. Kết quả cho thấy 207 cháu (65%) bị nhiễm độc chì, cần phải điều trị thải độc. Trước đây xét nghiệm 109 cháu thì có 33 mẫu cho kết quả nhiễm độc chì..

Thôn Đông Mai nằm trên địa bàn xã Chỉ Đạo, huyện Văn Lâm, Hưng Yên, hàng chục năm nay chuyên nghề tái chế chì. Từ những năm 70, người dân nơi đây chuyển sang thu mua ắc quy cũ hỏng về tháo dỡ để lấy chì. Họ đun nấu bằng dụng cụ thô sơ, bình ắc quy thải bỏ ngay trong khuôn viên gia đình. Khói từ những lò đun nấu phát tán ra môi trường, ảnh hưởng đến không khí, đất, nước và sức khỏe con người.

Sáng 28/5, tại cơ sở sản xuất Vân Loan, ắc quy hỏng vứt la liệt, 2 phụ nữ đang đập những chiếc bình ắc quy để lấy chì. Một người cho biết đã làm công việc này 25 năm, chồng chị làm được 15 năm; mỗi ngày thu nhập hai vợ chồng 150.000 đồng. Gia đình chị có 3 con, cháu trai nhỏ nhất 2 tuổi mới làm xét nghiệm chì nhưng chưa có kết quả.

“Biết công việc độc hại nhưng chúng tôi không còn việc gì khác nên vẫn phải làm. Về nhà thì chịu khó rửa chân tay sạch sẽ, sau đó tắm rửa”, người phụ nữ 41 tuổi này cho biết. Kết thúc buổi làm việc, chị vẫn mặc nguyên bộ quần áo bám đầy bụi chì sau khi đập ắc quy để về nhà với con.

Cơ sở tái chế chì ở thôn Đông Mai, xã Chỉ Đạo, huyện Văn Lâm, Hưng Yên. Ảnh: N.Phương.

Theo Phó chủ tịch huyện Văn Lâm, ông Lê Văn Thủy, hiện thôn Đông Mai còn 13 hộ gia đình thu mua, tái chế ắc quy trong khu vực làng. Dự kiến từ nay đến 2017, địa phương sẽ cưỡng chế di dời toàn bộ số hộ này ra khu tập trung. Số còn lại đã cưỡng chế di dời đến khu quy hoạch cách vùng dân cư 1,5 km.

Thị sát thôn Đông Mai sáng 28/5, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long cho rằng tình hình ô nhiễm chì tại đây thực sự đáng báo động. 13 hộ vẫn còn thu mua tháo dỡ chì ở rìa làng, tiếp tục gây ô nhiễm cho làng.

Cuối năm 2014, Bộ Y tế đã giao Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường xét nghiệm mẫu đất, nước, không khí, thực phẩm nuôi trồng trên đất tại thôn Đông Mai. Kết quả cho thấy nơi đây bị nhiễm độc chì rất nặng. Nước bề mặt tại các con kênh, rạch quanh làng có nồng độ chì cao gấp hàng nghìn lần so với tiêu chuẩn. Rau muống cũng nhiễm chì cao hơn tiêu chuẩn 1,3 lần.

Đập ắc quy cũ lấy chì tái chế

Thứ trưởng cũng cho rằng địa phương cần chú trọng công tác tuyên truyền về ý thức phòng tránh ô nhiễm chì. Hiện người dân vẫn nuôi trồng trên khu vực đất nước bị nhiễm chì. Trẻ vô tư nô đùa ngay khu vực tái chế chì. Một số người dân đến cơ sở tái chế chì làm việc rồi mặc nguyên bộ quần áo nhiễm chì mang về nhà gây ô nhiễm trong gia đình và ảnh hưởng đến sức khỏe người thân, đặc biệt là trẻ con. Thứ trưởng Long yêu cầu địa phương khẩn trương di dời 13 hộ này, đồng thời tiến hành xử lý đất, nước, không khí; đảm bảo tất cả người dân đều được sử dụng nước sạch. Hiện chỉ 200 trong số hơn 600 hộ trong thôn được dùng nước sạch, còn lại dùng nước giếng khoan qua bình học hết sức đơn giản.

“Những cơ sở tái chế chì phải thực hiện nghiêm quy định công nhân mặc đồ bảo hộ, có khu tắm rửa, bắt buộc họ phải tắm rửa, thay quần áo trước khi về nhà. Địa phương có trách nhiệm giải quyết môi trường”, thứ trưởng Long nhấn mạnh.

“Thu mua tái chế ắc quy là nghề truyền thống của dân làng. Chúng tôi mong muốn được hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật khắc phục ô nhiễm, xử lý ô nhiễm nước ắc quy thải, di chuyển toàn bộ chất thải rắn nguy hại còn ở trong khu dân cư”, ông Thủy đề xuất.

Theo tiến sĩ Phạm Duệ, nguyên Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, để thải độc chì cho trẻ hiệu quả thì cần phải ngừng ô nhiễm chì, ngừng tiếp xúc chì. Đáng sợ nhất là không khí, bụi nhiễm chì từ các lò tái chế, từ đất ô nhiễm. Trẻ hít phải, chơi lê la quanh khu vực tái chế chì, tay bẩn đưa vào miệng nên vô tình đưa chì xâm nhập vào cơ thể.

Trẻ con nhiễm độc chì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần, mất khả năng học tập, giảm trí tuệ thông minh. Thải độc chì cần thời gian dài. Bình thường chỉ uống thuốc cam một lần mà trẻ đã bị ngộ độc chì, mất đến 2 năm mới hoàn thành quá trình thải lượng độc chất này.

Nam Phương

***

Hàng chục nghìn tấn ắc quy xả thẳng vào môi trường mỗi năm

Dân trí Hàng chục nghìn tấn ắc quy tại các làng nghề xả thẳng vào nguồn nước mỗi năm. Bản thân người dân, đặc biệt là trẻ em làng nghề, cũng đang đối mặt với tình trạng nhiễm độc chì nặng nề.

Theo báo cáo từ Tổng Cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), trong năm 2010 đã có khoảng 40.000 tấn ắc quy chì đã được thải ra môi trường. Đáng lo ngại, dự báo đến năm 2015, con số này sẽ là gần 70.000 tấn.

Khảo sát từ cơ quan chức năng cho biết, phần lớn lượng ắc quy này đã và đang được tái chế gia công tại các làng nghề. Như tại làng Đông Mai, Hưng Yên, có hơn 60 hộ thu gom ắc quy, với số lao động tham gia trên 500 người. Do không có các biện pháp quản lý sản xuất tốt và thiếu thiết bị xử lý ô nhiễm về môi trường theo quy định nên đất, nước và không khí của làng nghề này đang bị ô nhiễm khói bụi chì, nước thải a-xit trầm trọng. Đáng lo ngại, mức độ nhiễm chì của trẻ em trong làng đã ở mức báo động.

Công nhân làm chì tại một xưởng gia công. (Ảnh: CTV) Bày tỏ sự lo ngại trước nguy trẻ em ở làng nghề bị nhiễm chì, ông Perry Gottesfeld, Giám đốc, Tổ chức Occupational Knowledge International (Tổ chức Quốc tế về Kiến thức An toàn lao động) đưa ra cảnh báo: Chì nguy hại cho cả trẻ em và người lớn, nhưng đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ. Theo ông này các hoạt động tái chế không đúng quy cách sẽ không kiểm soát được bụi chì bay vào trong không khí, dẫn đến hiện tượng ô nhiễm đất và không khí. Trong khi đó, các cháu có thể bị ngộ độc chì nặng dù chỉ nhiễm một lượng chì nhỏ, gây giảm sút trí thông minh và khả năng học hành của trẻ nhỏ, bệnh thiếu máu, suy thận, các bệnh về tim mạch…

Trong báo cáo môi trường do Tổng Cục Môi trường ban hành cách đây 3 năm đã từng khuyến cáo: mỗi người dân sống trong làng nghề Đông Mai đều có khả năng mất 10 năm tuổi thọ do ô nhiễm môi trường.

Còn tại làng Tề Lỗ, xã Tề Lỗ, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, vốn nổi tiếng với nghề “mổ xe, độ xe“, tuy không trực tiếp tái chế các loại rác thải công nghiệp như pin và ắc quy, nhưng ông Nguyễn Đình Hói, trưởng ban quản lý làng nghề ước tính: Với tốc độ phá xe như Tề Lỗ hiện nay thì mỗi ngày có hàng tấn đất cát nhiễm dầu mỡ và gỉ sắt được tống ra bãi rác dân sinh và một phần đưa ra bờ sông Phan gần xã. Thói quen này của người dân khiến nguồn nước trong khu vực bị ô nhiễm nặng.

Ông Tô Văn Thành – Phó Giám đốc Công ty CP Pin ắc quy Tia Sáng cho – cho biết, cách đây khoảng 10 năm về trước, các doanh nghiệp sản xuất pin và ắc quy lớn của Việt Nam đều thu hồi ắc quy chì và xử lý để tái sử dụng, nhưng nay không thực hiện nữa, bởi giá thu mua của công ty không cạnh tranh nổi với giá thu mua của lực lượng đồng nát.  “Ắc quy là thứ bán ra tiền, không ai vứt ắc quy ra đường cả. Tuy nhiên việc thu gom không được quy định nên doanh nghiệp có muốn cũng chịu. Do đó, cần phải có chế tài quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi doanh nghiệp khi thu hồi sản phẩm thải bỏ. Hiện nay, chúng tôi chỉ có thể chủ động đầu tư dây chuyền công nghệ như máy chạy pin thân thiện với môi trường, giảm phát thải” – ông Thành nói.

Bụi chì bám kín từ đầu đến chân người công nhân. (Ảnh: CTV) Theo tính toán của chuyên gia kinh tế, ước tính cả nước hiện có khoảng 28 triệu xe mô tô và 1,5 triệu xe ô tô và sẽ tăng khoảng 20-25% mỗi năm. Dự báo, đến năm 2021, Việt Nam có thể có 60 triệu xe mô tô và ô tô các loại. Như vậy, sẽ có hàng triệu bình ắc quy bị thải bỏ mỗi năm.  Nếu một nhà máy tái chế ắc quy chì ra đời và đi vào hoạt động với công suất 40.000 tấn chì /năm và chỉ cần hoạt động một nước cũng xuất cũng đã giúp ngành sản xuất ắc quy tiết kiệm được từ 10 triệu đến 20 triệu đô la Mỹ chi phí nhập khẩu chì tinh luyện (VN đang phải nhập khẩu một lượng lớn chì chất lượng cao làm nguyên liệu cho ngành sản xuất ắc quy pin và ắc quy).

“Các nước trong khu vực đều đã triển khai quy định về trách nhiệm doanh nghiệp trong thu hồi sản phẩm thải bỏ, không có lý do gì Việt Nam chậm trễ hơn nữa. Hiện trong cấu thành giá sản phẩm đặc biệt là các sản phẩm của các tập đoàn lớn đã có tính đến 10% chi phí cho thực hiện trách nhiệm môi trường. Vì vậy, chúng ta phải triển khai quy định này, rồi sẽ có sửa đổi dần dựa theo nhu cầu thực tế”- ông Lê Văn Kiều- nguyên Chánh thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra ý kiến.

Lãnh đạo Tổng cục Môi trường cho biết, hiện  Cục này đang xây dựng, hoàn thiện Dự thảo quy định về thu hồi, xử lý sản phẩm thải bỏ theo hướng yêu cầu doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi sản phẩm hết hạn sử dụng, các sản phẩm thải bỏ như ắc quy, pin, săm lốp… để tránh những hậu quả về môi trường mà nguồn rác thải này sẽ gây ra. Dự thảo cũng quy định cụ thể về tỷ lệ thu hồi, xử lý và lộ trình thực hiện. Pin và ắc quy sẽ được thực hiện thí điểm đầu tiên, kể từ ngày 1/1/2013. Sau đó đến 1/1/2014 và 2015, sẽ là nhóm các thiết bị điện và điện tử. Tỷ lệ thu hồi, xử lý đối với các loại pin dự kiến là 10%, ắc quy là 15%. Trong nhóm thiết bị điện và điện tử thì máy vi tính, máy in, fax, scaner có tỷ lệ thu hồi, xử lý là 15% và các loại sản phẩm còn lại là 10%. Trong trường hợp thực hiện trách nhiệm thu hồi, xử lý các sản phẩm thải bỏ chưa đạt tỷ lệ quy định DN sẽ phải chịu chi phí thu hồi, xử lý theo quy định.

 P. Thanh