Karuta: Những Lá Bài Cổ Mang Nhiều ý Nghĩa Của Người Nhật - KILALA

• Series Naruhodo
  • Thợ săn Matagi: Những “Samurai núi” của Nhật Bản
  • Mùa thu trong những sắc màu truyền thống của người Nhật
  • Shokunin – linh hồn của nghề thủ công Nhật Bản
  • Chonmage: Kiểu tóc biểu hiện khí chất anh hùng của Samurai
  • Giải mã Onnagata – những nam diễn viên chuyên đóng vai nữ trên sân khấu Kabuki
  • Trà Nhật Bản - Hương thơm tỏa ra thế giới
  • Văn hóa cúi đầu ẩn chứa nhiều thông điệp của người Nhật
  • Những bộ Kimono mang “sứ mệnh” tuyên truyền
  • Kan-Kon-Sou-Sai: 4 nghi lễ quan trọng trong cuộc đời của một người Nhật
  • Benshi - Tiếng nói của phim câm Nhật Bản
  • Mặt nạ xứ Nhật - Kỳ quái, bí ẩn và chứa đựng tinh hoa văn hóa thiêng liêng
  • Tansu - chiếc tủ đựng "cả thế giới" của người Nhật
  • Showa Retro: Vẻ đẹp của sự hoài niệm
  • Cường quốc công nghệ Nhật Bản vì sao vẫn chuộng tiền mặt?
  • Kirikane: Kỹ thuật trang trí “thổi hồn” cho nghệ thuật Phật giáo Nhật Bản
  • Rừng thiêng Chinju no Mori và tín ngưỡng tôn thờ tự nhiên của người Nhật
  • Kendo: nghệ thuật kiếm tôi rèn tinh thần của người Nhật
  • Kagura: Vũ điệu dâng lên các vị Thần
  • Quan niệm về linh hồn của người Nhật đã thay đổi ra sao?
  • Seppuku: Cái chết thể hiện tinh thần Võ sĩ đạo
  • Yatagarasu: Loài quạ ba chân huyền bí, sứ giả của thần linh
  • Tiếng sáo Shakuhachi: Thanh âm của tự nhiên và thiền định
  • Cuộc sống của các Samurai thời phong kiến tại xứ Phù Tang
  • Onna Sumo, những nữ đô vật vượt lên định kiến xã hội
  • Wakashu và những mối tình đồng giới của Samurai Nhật Bản
  • Tất Tabi: Bạn đồng hành thân thiết của người Nhật qua nhiều thế kỷ
  • Mộc thụ táng: Khi người Nhật chọn yên nghỉ bên dưới những gốc cây
  • Ngựa: loài vật linh thiêng trong tôn giáo Thần đạo
  • Kanzashi: Chiếc trâm cài tô điểm vẻ đẹp thanh tao của phụ nữ Nhật
  • Âm dương sư: Nhân vật huyền bí "ám ảnh" lịch sử nước Nhật
  • Edo Kiriko: Nghệ thuật chạm khắc thuỷ tinh đầy mê hoặc
  • Hình xăm Irezumi: Một lịch sử thăng trầm
  • Hanetsuki: Từ nghi thức trừ tà đến trò chơi cầu lông truyền thống dịp năm mới
  • Godzilla: Biểu tượng quái vật sinh ra từ lịch sử đau thương
  • Trống Taiko: Nhịp đập trái tim Nhật Bản
  • Tanuki: Yokai lửng chó tinh nghịch, thích "chơi khăm" con người
  • Vẻ đẹp tâm hồn Nhật Bản qua chiếc áo Kimono
  • Ofuro: Nét văn hóa tắm bồn từ xa xưa của người Nhật
  • Nghệ thuật tinh tế và vẻ đẹp bốn mùa trong chiếc bánh Wagashi
  • Tengu: Từ Yokai độc ác đến vị thần Thiên Cẩu mang phước lành
  • Miko: Vu nữ sở hữu năng lực kết nối với thần linh
  • Karuta: Những lá bài cổ mang nhiều ý nghĩa của người Nhật
  • Washitsu: Những ý nghĩa đằng sau căn phòng Nhật truyền thống
  • Tại sao Nhật Bản lại được gọi là Xứ Phù Tang?
  • Sumo – môn thể thao không thể thay thế của Nhật Bản
  • Noh, Kyogen và Kabuki: Những loại hình sân khấu truyền thống thiếu vắng bóng dáng phụ nữ
  • Người Ainu: Dân tộc thiểu số đầy bí ẩn của Nhật Bản
  • Mì Ramen là món ăn đến từ Trung Quốc?
  • Chân thon như người Nhật: Bẩm sinh hay do tập luyện?
  • Nhật Bản và văn hóa săn bắt cá voi

Những lá bài Karuta nhỏ nhắn thường được người Nhật chơi cùng gia đình và họ hàng trong dịp đầu năm mới. Được biết đến rộng rãi trên toàn thế giới qua các bộ phim truyền hình và anime, đâu là sức hút của bộ bài cổ xưa này?

Bài: KIM NGÂN Thiết kế: NHẬT NG

• • Thợ săn Matagi: Những “Samurai núi” của Nhật Bản
  • Mùa thu trong những sắc màu truyền thống của người Nhật
  • Shokunin – linh hồn của nghề thủ công Nhật Bản
  • Chonmage: Kiểu tóc biểu hiện khí chất anh hùng của Samurai
  • Giải mã Onnagata – những nam diễn viên chuyên đóng vai nữ trên sân khấu Kabuki
  • Trà Nhật Bản - Hương thơm tỏa ra thế giới
  • Văn hóa cúi đầu ẩn chứa nhiều thông điệp của người Nhật
  • Những bộ Kimono mang “sứ mệnh” tuyên truyền
  • Kan-Kon-Sou-Sai: 4 nghi lễ quan trọng trong cuộc đời của một người Nhật
  • Benshi - Tiếng nói của phim câm Nhật Bản
  • Mặt nạ xứ Nhật - Kỳ quái, bí ẩn và chứa đựng tinh hoa văn hóa thiêng liêng
  • Tansu - chiếc tủ đựng "cả thế giới" của người Nhật
  • Showa Retro: Vẻ đẹp của sự hoài niệm
  • Cường quốc công nghệ Nhật Bản vì sao vẫn chuộng tiền mặt?
  • Kirikane: Kỹ thuật trang trí “thổi hồn” cho nghệ thuật Phật giáo Nhật Bản
  • Rừng thiêng Chinju no Mori và tín ngưỡng tôn thờ tự nhiên của người Nhật
  • Kendo: nghệ thuật kiếm tôi rèn tinh thần của người Nhật
  • Kagura: Vũ điệu dâng lên các vị Thần
  • Quan niệm về linh hồn của người Nhật đã thay đổi ra sao?
  • Seppuku: Cái chết thể hiện tinh thần Võ sĩ đạo
  • Yatagarasu: Loài quạ ba chân huyền bí, sứ giả của thần linh
  • Tiếng sáo Shakuhachi: Thanh âm của tự nhiên và thiền định
  • Cuộc sống của các Samurai thời phong kiến tại xứ Phù Tang
  • Onna Sumo, những nữ đô vật vượt lên định kiến xã hội
  • Wakashu và những mối tình đồng giới của Samurai Nhật Bản
  • Tất Tabi: Bạn đồng hành thân thiết của người Nhật qua nhiều thế kỷ
  • Mộc thụ táng: Khi người Nhật chọn yên nghỉ bên dưới những gốc cây
  • Ngựa: loài vật linh thiêng trong tôn giáo Thần đạo
  • Kanzashi: Chiếc trâm cài tô điểm vẻ đẹp thanh tao của phụ nữ Nhật
  • Âm dương sư: Nhân vật huyền bí "ám ảnh" lịch sử nước Nhật
  • Edo Kiriko: Nghệ thuật chạm khắc thuỷ tinh đầy mê hoặc
  • Hình xăm Irezumi: Một lịch sử thăng trầm
  • Hanetsuki: Từ nghi thức trừ tà đến trò chơi cầu lông truyền thống dịp năm mới
  • Godzilla: Biểu tượng quái vật sinh ra từ lịch sử đau thương
  • Trống Taiko: Nhịp đập trái tim Nhật Bản
  • Tanuki: Yokai lửng chó tinh nghịch, thích "chơi khăm" con người
  • Vẻ đẹp tâm hồn Nhật Bản qua chiếc áo Kimono
  • Ofuro: Nét văn hóa tắm bồn từ xa xưa của người Nhật
  • Nghệ thuật tinh tế và vẻ đẹp bốn mùa trong chiếc bánh Wagashi
  • Tengu: Từ Yokai độc ác đến vị thần Thiên Cẩu mang phước lành
  • Miko: Vu nữ sở hữu năng lực kết nối với thần linh
  • Karuta: Những lá bài cổ mang nhiều ý nghĩa của người Nhật
  • Washitsu: Những ý nghĩa đằng sau căn phòng Nhật truyền thống
  • Tại sao Nhật Bản lại được gọi là Xứ Phù Tang?
  • Sumo – môn thể thao không thể thay thế của Nhật Bản
  • Noh, Kyogen và Kabuki: Những loại hình sân khấu truyền thống thiếu vắng bóng dáng phụ nữ
  • Người Ainu: Dân tộc thiểu số đầy bí ẩn của Nhật Bản
  • Mì Ramen là món ăn đến từ Trung Quốc?
  • Chân thon như người Nhật: Bẩm sinh hay do tập luyện?
  • Nhật Bản và văn hóa săn bắt cá voi

Nguồn gốc của bộ bài Karuta

Nhiều người thường nghĩ Karuta có nguồn gốc từ Nhật Bản, nhưng thực chất, những lá bài này có xuất xứ từ châu Âu, cụ thể là Bồ Đào Nha. Karuta (かるた) được biến âm từ chữ “carta” trong tiếng Bồ, chỉ các loại bài lá. Cách chơi bài lá được du nhập vào Nhật Bản từ giữa thế kỉ 16 bởi một thương nhân người Bồ Đào Nha tên là Francisco Xavie khi ông mang theo bộ bài Tây đến đây. Thời gian trôi qua, những lá bài Tây đã được người Nhật biến tấu và lồng ghép để trở thành bộ bài Karuta như ngày nay.

Karuta ban đầu được lấy cảm hứng từ Kai-Awase (貝合わせ), một trò chơi bắt nguồn từ thời Heian (794 - 1185). Trên các vỏ sò được vẽ những hình ảnh tinh xảo, thường là các bức họa từ tập “Truyện cổ Genji”. Nhiệm vụ của người chơi là tìm ra các cặp vỏ sò có hình ảnh tương ứng với nhau.

Về hình thức, bài Karuta thường có dạng chữ nhật với kích thước nhỏ bằng lòng bàn tay và được làm bằng nhiều chất liệu khác nhau. Trên mặt các lá bài cũng được vẽ nhiều hình ảnh độc đáo như động vật, hoa lá, những câu thơ, tục ngữ, hay các bức vẽ người Nhật thời xưa. Nếu như các lá bài Tây như J, Q, K có hình ảnh của quý tộc phương Tây trong thế giới cổ đại, ở lá bài Karuta chúng ta sẽ được thấy hình ảnh 100 vị thi nhân nổi tiếng của Nhật Bản.

Karuta có những loại bài nào?

Karuta khá đa dạng với nhiều biến thể khác nhau, nhưng có 3 loại bài phổ biến nhất là Uta garuta, Iroha karuta và Hanafuda.

• Theo phiên âm trong tiếng Nhật, “歌 - Uta” có nghĩa là bài hát hoặc bài thơ cổ, còn “がるた - Garuta” là biến âm của Karuta. Nói cách khác, đây là loại bài ngâm thơ. Trên những lá bài Uta garuta được in các bài thơ trong tập “百人一首 - Hyakunin Isshu” (Bách nhân nhất thủ) hay còn gọi là tập “Thơ trăm nhà”. Đây là tập thơ cổ ra đời vào khoảng năm 1235, là tập hợp 100 bài thơ của 100 nhà thơ khác nhau sống trong khoảng thế kỉ VII đến thế kỉ XII. Tất cả các bài thơ đều được làm theo thể Tanka (Đoản Ca) dài 5 câu với 35 âm tiết. Bởi vậy, đây được coi là loại bài khó chơi nhất vì người chơi phải nhớ tất cả các câu thơ trong 100 bài thơ.

  Bộ bài Uta garuta sẽ được chia thành hai bộ nhỏ là “読札 - Yomifuda” (bài đọc), in những bài thơ hoàn chỉnh, hình ảnh và tên tác giả của bài thơ đó; bộ còn lại được gọi là “取り札 - Torifuda” (bài lấy), mỗi lá Torifuda sẽ tương ứng với một lá Yomifuda và in những dòng cuối của mỗi bài thơ. Mỗi bộ nhỏ bao gồm 100 lá bài.

  Những người chơi bài sẽ được chia làm 2 nhóm ngồi trên chiếu Tatami. Người điều khiển trò chơi (người ngâm thơ) sẽ giữ trong tay đầy đủ 100 lá bài Yomifuda, còn những lá Torifuda sẽ đặt trước mặt các đấu thủ. Khi một lá Yomifuda được ngâm, người chơi cần nhanh chóng tìm ra thẻ Torifuda có ghi nửa sau của bài thơ tương ứng.

  Uta Garuta được người Nhật coi là một môn thi đấu, được tổ chức hàng năm tại Đền Omi Jingu vào mùng 2 Tết. Người chơi sẽ được xếp hạng thi từ A đến D, người đứng đầu sẽ được phong danh hiệu Meijin với nam và Queen với nữ.

• Đây là loại bài xuất hiện từ thời Edo (1603 - 1868), thường dùng cho trẻ em chơi. Một bộ bài có tổng cộng 96 lá, trong đó 48 lá in các câu tục ngữ (Yomifuda), các lá còn lại in các hình ảnh kèm một chữ Hiragana ở góc trên cùng (Torifuda).

  Luật chơi bộ bài cũng tương tự như Uta garuta, người đọc sẽ cầm bộ Yomifuda gồm 48 lá tục ngữ và phải đọc những gì viết trên đó, trong khi những người xung quanh sẽ phải tìm lá Torifuda tương ứng. Người tìm ra trước sẽ thắng vòng đó và được nhận quân bài. Chung cuộc, người sở hữu nhiều bài nhất sẽ thắng.

  Iroha karuta được thiết kế để giúp trẻ em dễ dàng ghi nhớ bảng chữ cái Hiragana.

• Hanafuda hay còn gọi là “bài hoa”, là loại bài in các loài hoa, cây cối và động vật tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Mỗi tháng sẽ có 4 lá bài và mỗi lá sẽ được vẽ cách điệu theo đặc trưng của từng mùa. Giống với bài Tây, bài Hanafuda cũng gồm 4 chất là Kasu, Tanzaku, Tane và Hikari.

  - Kasu (カス): có nghĩa là "rác", là lá bài có điểm thấp nhất, chỉ có 1 điểm. Hình ảnh của Kasu thường là cây hoặc hoa đứng một mình, mỗi tháng sẽ có 2 hoặc 3 lá Kasu. - Tanzaku (短冊): Tanzaku trong tiếng Nhật có nghĩa là những mảnh giấy nhỏ dài để người ta viết thơ hoặc điều ước lên đó. Tanzaku trong bộ bài Hanafuda có 5 lá, gồm 2 loại là Akatan (赤短) với hình mảnh giấy màu đỏ và Aotan (青短) với hình mảnh giấy màu tím. Mỗi lá bài này là 5 điểm. - Tane (タネ): những lá bài Tane thường có hình động vật hoặc một đồ vật tượng trưng cho văn hóa Nhật Bản. Tane có tổng cộng 9 lá, mỗi lá giá trị 10 điểm. - Hikari (光): đây là những lá bài cao điểm nhất với mỗi lá là 20 điểm và mỗi bộ bài Hanafuda sẽ có 5 lá Hikari.

• Mỗi ván Hanafuda thường kéo dài 2 – 5 phút và một trận đấu sẽ kéo dài trong 12 ván hoặc ít hơn tùy vào thỏa thuận người chơi. Khi chơi Hanafuda, khác với 2 loại bài còn lại, người được điểm cao hơn sẽ là người chiến thắng. Số điểm được tính dựa vào những lá bài trên tay bạn. Lá bài được đánh ra để bắt các lá bài trên sàn chung, tạo thành các bộ gọi là Yaku (gồm 5 lá bài nhiều điểm). Mỗi Yaku lại tượng trưng cho một số điểm nhất định.

  Hanafuda là loại bài phức tạp nhất trong các loại bài Karuta, từ cầu trúc, nét vẽ đến cách chơi. Tuy vậy, loại bài này thường được người Nhật chơi để giảm căng thẳng sau khi làm việc.

Sự phổ biến của bài Karuta trên truyền thông

Ngày nay, Karuta đã trở nên phổ biến trên các phương tiện truyền thông và được người Nhật xem là một nét văn hóa nhằm thu hút khách quốc tế. Trên các phương tiện truyền thông đại chúng, Karuta được biết đến qua các bộ phim, anime, truyện tranh nổi tiếng như Chihayafuru hay Conan movie 21. Có thể thấy Karuta không chỉ phổ biến đối với người Nhật mà còn cả với người nước ngoài.

Những lá bài Karuta xinh đẹp đã trở thành một trò chơi rèn luyện trí nhớ và là nét văn hóa truyền thống đặc sắc của người Nhật.

Copyright © 2018-2024 Sunflower Commerce Co., Ltd. All Rights Reserved.