KFC – Wikipedia Tiếng Việt

Sanders Court & Café

Harland Sanders sinh năm 1890, ông lớn lên trong một trang trại ở ngoại ô Henryville, Indiana (gần Louisville, Kentucky).[8] Khi Sanders lên năm tuổi, cha của ông qua đời, mẹ ông phải làm việc tại một nhà máy đóng hộp.[9] Điều này khiến Sanders, với tư cách là con trai cả, phải tự chăm sóc hai người em ruột của ông.[9] Khi lên bảy tuổi, mẹ ông bắt đầu dạy ông cách nấu ăn.[8] Năm 13 tuổi ông rời nhà và trải qua nhiều nghề nghiệp khác nhau.[10]

Năm 1930, Sanders tiếp quản một trạm xăng của Shell trên Quốc lộ 25 ở Kentucky, ngay bên ngoài North Corbin, Kentucky, một thị trấn nhỏ nằm ở rìa dãy Appalachian.[11] Chính tại đây, ông lần đầu tiên phục vụ cho du khách những món ăn mà ông đã học được từ thời thơ ấu: gà rán và các món khác như bít tết và giăm bông hun khói.[11] Sau bốn năm làm phục vụ tại bàn ăn, Sanders đã mua lại trạm xăng lớn hơn ở phía bên kia đường và mở rộng lên sáu bàn.[12] Đến năm 1936, ông thành công đến mức Sanders được Thống đốc Ruby Laffoon phong tặng danh hiệu Đại tá danh dự của Kentucky.[13] Năm 1937, ông mở rộng nhà hàng lên 142 chỗ ngồi và mua thêm một nhà nghỉ đối diện, đặt tên cho nó là Sanders Court & Café.[14]

Sanders không hài lòng với việc phải mất tới 35 phút để chuẩn bị gà trong chảo gang, nhưng ông từ chối chiên ngập dầu, vì ông tin rằng điều đó sẽ làm giảm chất lượng sản phẩm.[15] Nếu ông làm chín gà trước khi có đơn đặt hàng, đôi khi sẽ có phần gà bị lãng phí vào cuối ngày.[8] Năm 1939, những chiếc nồi áp suất thương mại đầu tiên được tung ra thị trường, chủ yếu được thiết kế để hấp rau củ.[16] Sanders đã mua một cái và cải tiến nó thành một cái nồi chiên áp suất, sau đó ông dùng nó để chiên gà.[17] Phương pháp mới này đã rút ngắn thời gian sản xuất xuống mức tương đương với chiên ngập dầu, đồng thời, theo ý kiến ​​của Sanders, vẫn giữ được chất lượng của gà rán.[15]

"Công thức gốc" và nhượng quyền thương hiệu

Vào tháng 7 năm 1940, Sanders đã hoàn thiện "Công thức gốc" nổi tiếng của ông, gồm 11 loại thảo mộc và gia vị.[18] Mặc dù ông chưa bao giờ công khai công thức, nhưng ông nói rằng các nguyên liệu bao gồm muối và tiêu và phần còn lại "có sẵn trong mọi gian bếp".[19] Sau khi được Thống đốc Lawrence Wetherby phong lại làm Đại tá Kentucky vào năm 1950, Sanders bắt đầu ăn mặc cho đúng vai trò, để râu dê, mặc áo khoác đen (sau này đổi sang bộ vest trắng) và thắt cà vạt dây, tự xưng là "Đại tá".[19] Theo nhà viết tiểu sử Josh Ozersky, các cộng sự của ông cũng đồng tình với việc thay đổi danh xưng này, "ban đầu chỉ là đùa cho vui, sau đó thì nghiêm túc thật".[20]

Năm 1952, Sanders nhượng quyền công thức của ông cho người bạn Pete Harman ở South Salt Lake, Utah, chủ một trong những nhà hàng lớn nhất thành phố.[21] Quán Sanders Court & Café thường phục vụ khách du lịch, vì vậy khi tuyến đường xa lộ liên tiểu bang 75 được quy hoạch vào năm 1955, không còn đi qua các cơ sở kinh doanh của ông, Sanders đã bán chúng và đi khắp nước Mỹ để nhượng quyền công thức độc quyền của ông cho các chủ nhà hàng.[22] Các nhà hàng độc lập sẽ trả bốn (sau này là năm) xu cho mỗi con gà như một khoản phí nhượng quyền để đổi lấy công thức của Sanders và quyền đưa công thức đó vào thực đơn của họ, cũng như sử dụng tên và hình ảnh của ông cho mục đích quảng cáo.[23]

Don Anderson, một thợ vẽ biển hiệu được Harman thuê, đã đặt ra cái tên "Kentucky Fried Chicken".[24] Đối với Harman, việc bổ sung KFC là một cách để tạo sự khác biệt cho nhà hàng của ông so với các đối thủ cạnh tranh; một sản phẩm đến từ Kentucky mang tính độc đáo và gợi lên hình ảnh về lòng hiếu khách miền Nam.[24] Harman đã đăng ký nhãn hiệu cho cụm từ "It's finger lickin' good" (Ngon đến mức phải liếm ngón tay), và cuối cùng nó trở thành khẩu hiệu của công ty.[23] Ông cũng giới thiệu "suất ăn xô" vào năm 1957 (14 miếng gà rán, năm bánh mì cuộn và nước thịt trong một xô bằng bìa cứng).[25] Việc phục vụ món ăn đặc trưng của họ trong một chiếc xô giấy đã trở thành một đặc điểm mang tính biểu tượng của công ty.[25]

Đến năm 1963, đã có 600 nhà hàng KFC, đưa công ty trở thành chuỗi nhà hàng thức ăn nhanh lớn nhất tại Hoa Kỳ.[22] KFC đã phổ biến món gà rán trong ngành công nghiệp thức ăn nhanh, đa dạng hóa thị trường bằng cách thách thức sự thống trị của món hamburger.[26]

Năm 1964, với sự phát triển đáng kể, chuỗi nhà hàng Kentucky Fried Chicken non trẻ đã quyết định mở rộng nhượng quyền thương hiệu ra ngoài khu vực Đại Tây Dương, và chọn Vương quốc Anh làm điểm khởi đầu để thâm nhập thị trường châu Âu. Vì vậy, nhà hàng KFC đầu tiên tại Anh đã mở cửa tại số 92 Fishergate ở Preston, Lancashire vào ngày 1 tháng 5 năm 1965 và vẫn hoạt động cho đến ngày nay.[cần dẫn nguồn]

Bán lại và mở rộng toàn cầu

Năm 1964, Sanders bán KFC cho một nhóm nhà đầu tư do John Y. Brown Jr. và Jack C. Massey dẫn đầu với giá 2 triệu đô la Mỹ (khoảng 17 triệu đô la Mỹ vào năm 2020).[13] Hợp đồng bao gồm mức lương trọn đời cho Sanders và thỏa thuận rằng ông sẽ là người kiểm soát chất lượng và thương hiệu của công ty.[27] Đến năm 1970, chuỗi cửa hàng này đã đạt 3.000 cửa hàng tại 48 quốc gia.[28] Vào tháng 7 năm 1971, Brown đã bán công ty cho Heublein, một tập đoàn thực phẩm và đồ uống đóng gói có trụ sở tại Connecticut, với giá 285 triệu đô la Mỹ (khoảng 1,8 tỷ đô la Mỹ vào năm 2020).[29] Sanders qua đời năm 1980, công việc quảng bá của ông đã biến ông trở thành một nhân vật nổi bật trong lịch sử văn hóa Mỹ.[26] Vào thời điểm ông qua đời, ước tính có khoảng 6.000 cửa hàng KFC tại 48 quốc gia trên toàn thế giới, với doanh thu hàng năm trị giá 2 tỷ đô la.[30]

Năm 1982, Heublein được gã khổng lồ ngành thuốc lá R. J. Reynolds mua lại.[25] Tháng 7 năm 1986, Reynolds thông báo bán KFC cho PepsiCo với giá 850 triệu đô la (khoảng 2 tỷ đô la Mỹ vào năm 2020).[31] Thương vụ thực tế diễn ra vào đầu tháng 10 với giá 840 triệu đô la.[32][33] PepsiCo đã đưa chuỗi nhà hàng này vào bộ phận nhà hàng của họ cùng với Pizza Hut và Taco Bell.[34] KFC gia nhập thị trường Trung Quốc vào tháng 11 năm 1987, với một cửa hàng ở Bắc Kinh.[25]

Năm 1991, chính thức sử dụng cái tên KFC, mặc dù nó đã được biết đến rộng rãi bằng tên viết tắt hơn là tên gốc.[35] Kyle Craig, chủ tịch KFC Hoa Kỳ, thừa nhận sự thay đổi này là một nỗ lực nhằm tách chuỗi nhà hàng khỏi những liên tưởng không lành mạnh của từ "chiên".[36] Đầu những năm 1990, ​​ra mắt một loạt các sản phẩm lớn thành công như "Hot Wings" cay, gà popcorn (1992) và, trên phạm vi quốc tế, "Zinger" (1993), một loại bánh mì kẹp thịt gà phi lê cay .[37] Đến năm 1994, KFC có 5.149 cửa hàng tại Mỹ và 9.407 cửa hàng trên toàn thế giới, với hơn 100.000 nhân viên.[38] Tháng 8 năm 1997, PepsiCo tách mảng kinh doanh nhà hàng thành một công ty đại chúng với giá trị vốn hóa thị trường là 4,5 tỷ đô la Mỹ (khoảng 7,3 tỷ đô la Mỹ vào năm 2020).[39] Công ty mới được đặt tên là Tricon Global Restaurants và vào thời điểm đó, có 30.000 cửa hàng và doanh thu hàng năm là 10 tỷ đô la Mỹ (khoảng 16 tỷ đô la Mỹ vào năm 2020), đứng thứ hai trên thế giới chỉ sau McDonald's.[40] Tricon đổi tên thành Yum! Brands vào tháng 5 năm 2002.[41]

Vào ngày 31 tháng 3 năm 2011, Priszm, đơn vị nhượng quyền lớn nhất của chuỗi nhà hàng KFC tại Canada vào thời điểm đó, đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản tại Ontario và British Columbia.[42]

Đến năm 2015, KFC gặp khó khăn, mất khách hàng vào tay các nhà bán lẻ khác và bị Chick-fil-A vượt mặt. Công ty đã khởi động một sáng kiến ​​mới với kế hoạch cải tiến bao bì, trang trí và đồng phục, đồng thời mở rộng thực đơn. Thêm vào đó, bắt đầu từ tháng 5 năm 2015, một loạt quảng cáo mới tại Mỹ đã được phát sóng với sự tham gia của Darrell Hammond trong vai Đại tá Sanders.[43] Trong một sự luân chuyển có kế hoạch của các diễn viên,[44] Norm Macdonald, Jim Gaffigan, George Hamilton và Rob Riggle lần lượt đóng vai Sanders trong các quảng cáo tương tự cho đến mùa thu năm 2016.[45][46][47][48] Vào tháng 1 năm 2018, biểu tượng nhạc đồng quê Reba McEntire đã vào vai nữ Đại tá Sanders đầu tiên.[49]

Trước khi rời vị trí CEO vào năm 2021, Andrea Zahumensky đã nói với tạp chí Ad Age rằng "những tài sản thương hiệu mà chúng tôi may mắn sở hữu" chính là chiếc xô, ba sọc và tên đầy đủ Kentucky Fried Chicken. Tất cả những điều này đều đang được chuỗi nhà hàng sử dụng nhiều hơn.[50]