Khám Phá Nghệ Thuật Gốm Sứ Giang Tây, Trung Quốc

Gốm sứ Trung Quốc nổi tiếng vì mẫu mã đẹp và bền. Công nghệ nung sứ của Trung Quốc đạt đỉnh cao vào đời Đường và Tống. Thời đó, đồ sứ Trung Quốc được coi là hàng xa xỉ và xuất khẩu sang châu Âu với số lượng lớn, nhận được sự ưa chuộng tại châu Âu và các nước Hồi giáo, dù phương Tây cũng tìm ra cách chế tác đồ gốm sứ từ đầu thế kỷ 18. Con đường gốm sứ trên biển cũng giống như con đường tơ lụa trên đất liền, trở thành cầu nối giao lưu văn hóa Đông - Tây.

Gốm sứ là tên gọi chung của đồ gốm và đồ sứ, qua đó cũng phản ánh mối liên hệ và sự khác nhau giữa chúng. Xét về nghĩa rộng, đồ gốm bao gồm đồ sứ, đồ gốm và đồ sành. Các sản phẩm thuộc họ gốm rất đa dạng, từ các đồ dùng trong cuộc sống như bát, cốc, chén, chậu, đến các đồ dùng phức tạp trong cung đình, cũng như các sản phẩm mang đầy tính mỹ thuật dùng để trưng bày, trang trí.

Trung Quốc có rất nhiều nơi sản xuất gốm sứ truyền thống, như Tuyền Châu (Phúc Kiến) hay Phật Sơn (Quảng Đông), nhưng nổi tiếng nhất vẫn là Cảnh Đức Trấn. Thành phố Cảnh Đức Trấn nằm ở phía đông bắc tỉnh Giang Tây, giáp các tỉnh Chiết Giang, An Huy, là cái nôi sinh ra văn hoá gốm sứ và nghề chế tạo đồ gốm sứ của Giang Tây. Từ thời Hán, cách đây khoảng gần 2000 năm, Cảnh Đức Trấn bắt đầu chế tác đồ gốm, đến thời Đông Tấn, cách đây hơn 1600 năm thì bắt đầu sản xuất đồ sứ.

Do có kỹ thuật sản xuất vượt trội, sản phẩm đạt chất lượng tốt, vào các thời Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, Cảnh Đức Trấn trở thành nơi chuyên sản xuất đồ sứ cho triều đình. Đến đời Minh, Cảnh Đức Trấn đã trở thành trung tâm sản xuất đồ sứ của cả nước, được mệnh danh là kinh đô đồ sứ của Trung Quốc.

Một trong những lý do tạo nên vẻ đẹp hoàn hảo cho đồ sứ tại Cảnh Đức Trấn là phải tuân thủ quy trình sản xuất nghiêm ngặt với sự phân công lao động rất kỹ càng. Cũng vì vậy mà những thợ tham gia vào từng khâu trong quá trình này đều rất điêu luyện. Tại Cảnh Đức Trấn, ở mọi khâu đều xuất hiện những người thợ, nghệ nhân lành nghề. Kỹ năng, kỹ thuật của họ đa phần được truyền thụ dựa trên nền tảng quan hệ huyết thống, nhưng thông thường chỉ truyền thụ trong nội tộc, tức truyền cho đầu trai, chứ không truyền cho đầu gái.

Đến thăm khu chế tác đồ sứ bằng phương pháp thủ công truyền thống tại Lò gốm cổ (Cổ Diêu) Cảnh Đức Trấn, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) nhận thấy thông thường quy trình chế tác đồ sứ thường chia thành mấy công đoạn chính như sau:

Một là tạo phôi. Nguyên liệu để tạo phôi chủ yếu là chất bạch đôn tử (chinastone) và cao lanh (đất sét trắng), bạch đôn tử trộn men. Cao lanh của vùng Giang Tây khá đặc biệt, các nước khác tuy có nhưng không tốt bằng. Thậm chí, ngày nay người dân vùng Giang Tây vẫn lấy đất tại đây để làm đồ sành sứ nhưng cũng không thể đẹp bằng đồ sứ cổ. Bạch đôn tử khi lấy từ mỏ ra là một khối đá, được bao bọc một lớp đất đỏ. Hiện giờ loại này thường được đúc thành khuôn để bán cho nhà sản xuất sứ. Khi đem về, người ta nghiền thành bột, rồi dùng nước lọc bỏ sạn và tạp chất, sau đó được trộn cùng cao lanh, nhồi kỹ rồi dùng để tạo hình sản phẩm cần chế tác.

Để tạo hình dáng sản phẩm như ý muốn, người thợ đặt nguyên liệu đã nhồi kỹ lên bàn xoay. Quá trình xoay chuyển này, nguyên liệu qua đôi tay người thợ dần chuyển thành sản phẩm có hình dáng, kích thước nhất định.