Khám Phá “Quốc Gia Cầu Vồng”

Thời điểm này, bóng đá là từ được nhắc đến nhiều nhất trên khắp thế giới, đặc biệt ở Nam Phi, nơi trái bóng đang lăn. Thử nhìn sân vận động Soccer City xem, không chỉ lớn và hiện đại nhất Nam Phi, mà nó còn được thiết kế mô phỏng hình quả bầu. Với người Nam Phi, quả bầu rất gần gũi. Chúng có thể được dùng để tạo nên những chiếc trống thô sơ hay một loại nhạc cụ giống như đàn hạc. Trong đời sống dân dã, chúng cũng có thể trở thành những vại đựng bia. Đặc biệt, từ “quả bầu” trong thổ ngữ ở đây còn có thể hiểu là lòng biết ơn với những gì cuộc đời đã ban tặng. Thật vậy, Nam Phi sẽ mãi mãi đi vào lịch sử bóng đá thế giới với tư cách là nước Châu Phi đầu tiên đăng cai Vòng chung kết World Cup.

Bên cạnh sự sục sôi của bóng đá, Nam Phi còn được gọi là “Quốc gia cầu vồng”, một ẩn dụ để miêu tả sự đa dạng văn hoá, đa chủng tộc ở đất nước này. Thực vậy, Nam Phi có lịch sử rất khác biệt với các quốc gia khác ở châu Phi, kết quả của quá trình nhập cư sớm từ châu Âu (1652) và tầm quan trọng chiến lược của “đường Biển Cape”.

Nam Phi là quốc gia đa sắc tộc, với các cộng đồng da trắng, Ấn Độ, và người lai lớn nhất tại châu Phi. Tuy nhiên, người da đen Nam Phi, nói 9 ngôn ngữ được công nhận chính thức và nhiều thổ ngữ khác, chiếm gần 80% dân số. Ngay trong nhóm người da đen cũng có nhiều chủng tộc khác nhau như người Xhosa được biết đến như là dân tộc cổ đỏ, bởi vì phần lớn những người trưởng thành đều quấn khăn được nhuộm đỏ quanh cổ. Người Ndebele nổi tiếng với những ngôi nhà được sơn phết rực rỡ, làm tràng hạt trang sức, dệt vải và nghệ thuật vẽ tranh trên lều. Người Sotho có giai điệu thôn quê marabaraba và món bia truyền thống được uống từ chiếc bình hình quả bầu. Người Tsonga thể hiện 600 phương thức đánh bắt cá với hệ thống lưới phức tạp làm từ những ống sậy và rổ…

Theo cuộc điều tra dân số quốc gia năm 1996, 3 ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất tại gia đình ở Nam Phi là tiếng Zulu (9,2 triệu người), tiếng Xhosa (7,2 triệu) và tiếng Hà Lan Nam Phi (5,8 triệu). 3 ngôn ngữ được dùng tại gia đình như ngôn ngữ thứ hai là tiếng Anh (2,2 triệu), tiếng Hà Lan Nam Phi (1,1 triệu) và tiếng Zulu (0,5 triệu).

Đa chủng tộc đi liền với đa đạng văn hoá. Tuy phong tục kết thông gia giữa các dân tộc ở Nam Phi và những quy định cấm kỵ không còn được tán đồng, nhưng việc tôn thờ các vị thần linh, thờ tổ tiên và các quyền lực siêu nhiên vẫn là cơ sở vững chắc của nền văn hóa cổ truyền. Chế độ đa thê vẫn còn tồn tại, của hồi môn vẫn phải có và vật nuôi đóng vai trò quan trọng trong các nền văn hóa, là biểu tượng cho sự thịnh vượng. Người ta thường dùng chúng để làm các vật tế thần. Nghệ thuật của người bản xứ Nam Phi còn là một trong những cách để liên kết với những nền văn hóa đã mất. Một vài bức tranh vẽ trên đá và các hang động của người San có niên đại khoảng 26.000 năm là một ví dụ. Hay qua các lễ Inkatha, những bài hát Zulu cổ được phục hồi.

Nhờ sự đóng góp của tất cả các nhóm văn hóa trong lịch sử mà Nam Phi có di sản kiến trúc phong phú: từ những căn chòi làm bằng cành cây và cỏ được sử dụng bởi người Khoe và San, những căn lều được làm bằng bùn và cỏ với các thể loại khác nhau của những nông dân châu Phi, cho tới những ngôi nhà mái ngói trên đồng bằng của những người chăn nuôi gia súc, những kiểu kiến trúc hấp dẫn như Quảng trường Malay và cả những ngôi nhà hoa mỹ của người Hà Lan ở mũi Cape.

Văn hóa đa dạng của Nam Phi còn được thể hiện ở sự đa dạng bảo tàng nơi đây. Nó được coi là đất nước bảo tàng ở châu Phi, trưng bày đủ mọi lĩnh vực từ địa chất, lịch sử tự nhiên, khảo cổ học, nghệ thuật cho tới khai mỏ, nông nghiệp, ngân hàng... Thực tế, một nửa trong số 1.000 viện bảo tàng của châu Phi được đặt tại Nam Phi và những bảo tàng sớm nhất có từ giữa thế kỷ 19. Bảo tàng Nam Phi ở Cape Town là bảo tàng lâu đời nhất ở đất nước này, trưng bày toàn bộ lịch sử tự nhiên của Nam Phi. Tuy nhiên, đại sảnh lớn của bảo tàng có lẽ là điều ấn tượng nhất. Đây là bảo tàng duy nhất ở Nam Phi có cung thiên văn. Còn African Window ở Pretoria là trung tâm bảo tồn và thông tin liên lạc về văn hóa và di sản của mọi người dân Nam Phi nhằm khai thác sự đa dạng và sự tương đồng về văn hóa; gắn hiện tại với quá khứ nhằm bổ sung cho văn hóa đang hiện hữu của người Nam Phi.

Không chỉ hấp dẫn bằng văn hoá truyền thống, mà nghệ thuật biểu diễn hiện đại, đặc biệt là các tác phẩm kịch và âm nhạc, cũng đóng góp to lớn vào việc truyền bá hình ảnh Nam Phi ra thế giới. Kịch Nam Phi được quốc tế công nhận là độc nhất và có chất lượng hàng đầu. Vũ điệu của Nam Phi thật độc đáo bởi sự sôi động, tràn đầy sức sống và phong cách rất riêng biệt. Càng ngày càng có nhiều các nhóm vũ đạo và các nghệ sĩ đơn diễn Nam Phi được mời tới biểu diễn trong các lễ hội ở châu Âu, Úc và Mỹ. Những năm gần đây, Nam Phi còn trở thành địa điểm nổi tiếng đối với các nhà làm phim quốc tế nhờ vị trí, khí hậu và vẻ đẹp của đất nước này. Tuy nhiên, vấn nạn tội phạm hiện nay vẫn còn là vấn đề nhức nhối của Nam Phi.

Hoàng Minh