Không Phải Mọi Tan Vỡ đều Là Mất Mát... - VnExpress

H.T. -

Đọc "Tan vỡ" của Dư Thị Hoàn

Mở ngăn kéo rồi anh bỏ ngỏBút viết xong không đậy nắp bao giờ Hỡi anh yêu lơ đãng đến làCon nai rừng của em

Mọi việc dễ qua đi, dễ qua điChúng mình sẽ thành chồng vợNếu không có một lần, một lần như đêm naySau phút giây êm đềm trên ghế đáAnh quên gài khuy ngực của áo em

"Khi ta yêu, những cử chỉ thông thường trở nên đẹp đẽ" (Familiar acts are beautiful through love - Percy Pysshe Shelly). Nếu coi đó là một quy luật tâm lý thì điều thú vị là ở chỗ có hàng trăm cách chứng minh sinh động cho quy luật ấy. "Tan vỡ" chỉ là một trong vô số - một hiện tượng tâm lý không cá biệt mà rất đỗi phổ biến cho những đôi lứa đang phải lòng nhau:

Mở ngăn kéo rồi anh bỏ ngỏBút viết xong không đậy nắp bao giờHỡi anh yêu lơ đãng đến làCon nai rừng của emAnh bỏ ngỏ ngăn kéo, anh không đậy nắp bút bao giờ. Phái Đẹp là phái yếu và rất đỗi nhạy cảm với những biến chuyển tinh tế của con người. Sự nhạy cảm đôi khi làm cho người phụ nữ vướng bận. Những cử chỉ đời thường đôi khi không lọt qua được đôi mắt tinh anh của họ. Nhưng yêu quá nên cái tội đáng được gọi tên là sự cẩu thả lại biến thành một cái lỗi dễ thương - "lơ đãng đến là".

Dù có thế không ai đủ lạnh lùng để quy lỗi cho người phụ nữ. Tình yêu khiến sỏi đá cũng phải mềm, phải "thấy cần có nhau", huống hồ ở nơi trung tâm của sự sống con người, ngự trị một trái tim. Ở đây, trái tim chứ không phải là lý trí, mới là kẻ có quyền năng tối thượng. Mà trái tim phụ nữ vốn tự nguyện "cho" nhiều hơn là "nhận"; vị tha và bao dung nhiều hơn là giành giật được yêu thương. Đằng sau một lời trách móc nhẹ nhàng, trìu mến ấy, người con gái đang yêu sẽ lặng lẽ thu dọn cái "lơ đãng" của người thương, đưa sự "kềnh càng" của tình yêu vào trật tự chật hẹp của đời thường. Tâm lý ấy của nhân vật trữ tình trong thơ Dư Thị Hoàn là một thứ quy luật muôn đời dành cho những ai đã, đang và sẽ yêu.

Mọi việc dễ qua đi, dễ qua điChúng mình sẽ thành vợ thành chồngNếu không có một lần, một lần như đêm naySau phút giây êm đềm trên ghế đáAnh quên cài khuy ngực của áo em

Bài thơ là một câu chuyện tình yêu "không có hậu" mà sự lý giải được dồn về kết thúc. Chữ "nếu" xuất hiện thường đơn giản đi kèm theo cấu trúc: "Nếu A thì sẽ B". Như thế, cả A lẫn B, dù là gì đi nữa, cũng đã ít nhiều nằm trong dự đoán của chủ thể. Tình huống của Dư Thị Hoàn trớ trêu hơn một chút: "Sẽ B nếu không có A". Trớ trêu bởi cái được hướng tới "chúng mình sẽ thành vợ thành chồng" là một niềm tin chắc chắn, là ngày đậu quả của tình yêu. Còn điều thực sự đã xảy ra, dẫu chỉ một lần, là cả một sự bất ngờ, một sự va đập trái chiều giữa cái mộng mơ trong tình yêu và đời thực, giữa lý tưởng và sự thật.

Sau phút giây êm đềm trên ghế đáAnh quên cài khuy ngực của áo em

"Quên cài khuy ngực của áo của em" - thêm một lần quên nữa nhưng đã làm giật mình một trái tim đầy nữ tính. Câu thơ là sự thức nhận không hẳn về lý tính, bởi nó đầy lòng tự trọng. Nó là trạng thái bẽ bàng của người con gái đang yêu - ý thức sâu sắc được giá trị tình yêu của mình. Chỉ một lần nữa thôi nhưng sự quên của người con trai đã vượt ngưỡng có thể tha thứ của người con gái. Bài thơ hay ở tứ, ở cái khoảnh khắc bất chợt làm sụp đổ những giá trị tưởng chừng sẽ bền vững. Tình yêu của anh không đủ lớn để nhận ra rằng em khác với cái bút hay ngăn kéo. Trong khi em - tâm hồn yêu đầy bản ngã đủ tinh tế để dự cảm rồi cũng có một ngày tình yêu của mình sẽ bị thay thế bay vứt bỏ một khi anh đã quên. Yêu tha thiết và mãnh liệt nhưng không tự bằng lòng và dối lừa bản thân với một tình yêu không xứng đáng. Đó là thái độ can đảm và quyết đoán. Đó cũng là phản ứng mạnh mẽ trước một sự tổn thương. Tôi yêu sự lựa chọn ấy - cách lựa chọn của người phụ nữ biết yêu, biết được yêu và biết sống độc lập và tự chủ. Không phải mọi tan vỡ đều là mất mát. Tan vỡ một mối tình để giữ được những giá trị ngàn lần quý giá hơn.

Ngoài "Tan vỡ" - thơ Dư Thị Hoàn, tôi còn rất thích "Đi lễ chùa" - một bài thơ về những bất hạnh của người phụ nữ xung quanh chuyện chồng con. Thơ chị giản dị, là chuỗi tự sự của một trái tim giàu yêu thương, nhiều trăn trở nhưng cũng đặc biệt mạnh mẽ và cá tính.