Kiến Trúc - Di Tích

BIA “HẠ MÔ - DẤU TÍCH LỊCH SỬ TẠI VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM

Giữa không gian cổ kính và trang nghiêm của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hai bên tứ trụ dẫn vào di tích nổi bật lên hai tòa đình bia nhỏ, dáng vẻ thanh thoát, hài hòa với cảnh quan chung. Đó chính là bia “下馬” (Hạ Mã) – một trong những dấu tích xưa còn được lưu giữ nguyên vẹn đến ngày nay, đánh dấu ranh giới chiều ngang của không gian thiêng của Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Bia “Hạ Mã” được đặt trong kiến trúc ngôi đình khiêm nhường nhưng tinh tế: mái ngói cong vút uyển chuyển, thân đình vuông vắn, vững chãi, tạo nên sự cân đối giữa thiên nhiên và kiến trúc cổ. Bên trong là tấm bia đá khắc hai chữ Hán “下馬”, nghĩa là “xuống ngựa”.

Không chỉ mang giá trị mỹ thuật, bia “Hạ mã” còn mang ý nghĩa tinh thần và nghi lễ sâu sắc. Đây được xem là mốc giới hạn không gian thiêng, phân định ranh giới phía Đông - Tây của Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Theo quy định xưa, mọi người khi đi qua nơi đây, dù là vua quan, công khanh, sĩ tử hay dân thường đều phải xuống ngựa, đi bộ qua. Hành động đó thể hiện lòng tôn kính đối với Tiên thánh, Tiên hiền, những người được thờ phụng tại nơi đây.

Bia “下馬” (Hạ mã - xuống ngựa) đầu thế kỷ XX (Nguồn: EFEO VIE06534)

Bia “下馬” (Hạ Mã) được dựng vào năm 1771, do Nguyễn Hoản, người Nông Cống (Thanh Hóa), Tiến sĩ khoa thi năm 1743, Thượng thư Bộ Công kiêm Tri Quốc Tử Giám cho xây dựng. Việc dựng bia nhằm xác lập quy tắc ứng xử trong không gian học đạo, đồng thời thể hiện quan niệm tôn nghiêm của trung tâm văn hóa, giáo dục cao nhất của đất nước thời bấy giờ.

Trải qua hơn hai 250 năm, Bia “下馬” (Hạ Mã)” vẫn được gìn giữ nguyên vẹn như chứng nhân lặng lẽ của lịch sử, nhắc nhở mỗi người đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám hôm nay về sự khiêm nhường, thành kính và tinh thần hiếu học - những giá trị bền vững mà cha ông ta để lại.

Bia “下馬” (Hạ Mã) không chỉ là dấu tích lịch sử mà còn là biểu tượng của văn hóa ứng xử, của đạo lý tôn sư trọng đạo và lòng tôn kính tri thức. Mỗi bước chân dừng lại trước tấm bia là một khoảnh khắc kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn tinh thần học đạo ngàn đời của dân tộc Việt Nam.

Bia “下馬” (Hạ Mã) tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám hiện nay

Nhan Vu