Kim Liên (phường) – Wikipedia Tiếng Việt

Kim Liên
Phường
Đình Khương Thượng
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đồng bằng sông Hồng
Thành phố	Hà Nội
Trụ sở UBND	Số 2 ngõ 4B phố Đặng Văn Ngữ
Thành lập	10/6/1981[1]
Địa lý
Tọa độ: 21°0′27″B 105°50′0″Đ / 21,0075°B 105,83333°Đ / 21.00750; 105.83333
Kim Liên Vị trí phường Kim Liên trên bản đồ Hà NộiXem bản đồ Hà NộiKim Liên Vị trí phường Kim Liên trên bản đồ Việt NamXem bản đồ Việt Nam
Diện tích	2,43 km²[2]
Dân số (31/12/2024)
Tổng cộng	95.592 người[2]
Mật độ	39.338 người/km²
x t s

Đối với các định nghĩa khác, xem Kim Liên (định hướng).

Kim Liên là một phường thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam. Phường có diện tích tự nhiên 2,46 km², quy mô dân số 109.107 người (2025). Tên gọi Kim Liên bắt nguồn từ tên của làng cổ Kim Liên ở phía nam kinh thành Thăng Long xưa.

Khu vực địa giới hành chính của phường Kim Liên, xưa vốn là vùng đất của các làng cổ Kim Liên, Trung Tự và Khương Thượng, và vào những năm 1980–1990 trở thành địa phận của các phường Khương Thượng, Kim Liên, Nam Đồng, Nguyễn Trãi, Phương Liên, Phương Mai, Quang Trung, Trung Liệt và Trung Tự của quận Đống Đa. Sau hai lần điều chỉnh sắp xếp phường thuộc quận vào năm 1996 và 2024, tới tháng 7 năm 2025, thực hiện đề án chính quyền địa phương hai cấp thuộc cuộc cải cách thể chế Việt Nam 2024–2025, toàn bộ hoặc một phần diện tích các phường này được sáp nhập lại thành phường Kim Liên mới với ranh giới phường đi theo các tuyến đường bộ hiện hữu.

Tên gọi

[sửa | sửa mã nguồn]

Tên gọi Kim Liên bắt nguồn từ tên của làng cổ Kim Liên ở phía nam kinh thành Thăng Long xưa, cũng như là tên của đền Kim Liên – trấn phía nam trong Thăng Long tứ trấn.[3][4] Cái tên Kim Liên xuất hiện từ năm Tân Sửu (1841), khi tên của làng cổ lúc bấy giờ là Kim Hoa – vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Tá Thiên Nhân hoàng hậu Hồ Thị Hoa – phải đổi lại thành Kim Liên.[5]

Địa lý

[sửa | sửa mã nguồn]

Phường Kim Liên có diện tích tự nhiên là 2,46 km².[4] Ranh giới của phường được xác định theo các đường phố hiện hữu, cụ thể: Phía đông tiếp giáp phường Bạch Mai, với ranh giới đi theo đường Giải Phóng; phía tây tiếp giáp phường Đống Đa, với ranh giới đi theo phố Tây Sơn, phố Hồ Đắc Di, phố Đặng Văn Ngữ và phố Nam Đồng; phía nam tiếp giáp phường Phương Liệt và phường Khương Đình, với ranh giới đi theo đường Trường Chinh; phía bắc tiếp giáp phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, với ranh giới đi theo phố Xã Đàn.[6]

Trên địa bàn phường có sông Lừ chảy qua.

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Khu vực phường Kim Liên xưa là vùng đất của các làng cổ Kim Liên, Trung Tự và Khương Thượng.

Đất làng Kim Liên xưa có nhiều đầm lầy, nên làng ban đầu được gọi bằng tên Đồng Lầm – tức làng đồng ruộng nhiều bùn. Tới thời vua Lê Thần Tông (1619) làng được đổi tên thành làng Kim Hoa, rồi sau vì kỵ húy hoàng hậu Hồ Thị Hoa nên phải đổi lại thành Kim Liên vào năm 1841.[3] Đây là một trong 36 phường của Thăng Long thời Lê. Sang thời Nguyễn, phường được đổi thành thôn và là một trong 23 thôn, trại, phường thuộc tổng Tả Nghiêm (sau đổi thành tổng Kim Liên), huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, từ năm 1915 thuộc huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông. Năm 1926, làng có 1.586 nhân khẩu, lượng dân cư được coi là tương đối đông. Phần diện tích của làng hiện đang nằm trong địa giới hành chính của hai phường Kim Liên và Văn Miếu – Quốc Tử Giám, trong đó phần đất làng thuộc địa giới phường Kim Liên hiện nay là khu vực các dãy nhà cao tầng của khu tập thể Kim Liên – nơi xưa kia vốn là các cánh đồng của làng;[5] còn khu dân cư của làng trước đây, với con đường làng xưa – nay đã trở thành phố Kim Hoa – cũng như di tích lịch sử đền Kim Liên, hiện thuộc địa giới hành chính của phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám.[3]

Ngày 21 tháng 12 năm 1974, khu phố Đống Đa thành lập 48 tiểu khu trực thuộc.[7] Tháng 12 năm 1978, 48 tiểu khu của khu phố được sắp xếp lại thành 23 tiểu khu, bao gồm các tiểu khu Kim Liên, Nam Đồng, Nguyễn Trãi, Phương Liên, Quang Trung, Trung Liệt, Trung Tự.[8][9] Ngày 10 tháng 6 năm 1981, nhằm thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính ở nội thành, nội thị,[10] khu phố Đống Đa được đổi thành quận Đống Đa, và Kim Liên, Nam Đồng, Nguyễn Trãi, Phương Liên, Quang Trung, Trung Liệt, Trung Tự khi đó trở thành 7 trong 24 phường mới được thành lập thuộc quận.[1]

Ngày 1 tháng 12 năm 1996, một phần diện tích của hai phường Nguyễn Trãi và Khương Thượng cùng với 5 phường khác của quận Đống Đa khi đó là Kim Giang, Phương Liệt, Thanh Xuân, Thanh Xuân Bắc, Thượng Đình được tách ra để thành lập quận Thanh Xuân. Phường Nguyễn Trãi của quận Đống Đa sau khi điều chỉnh địa giới hành chính được đổi tên thành phường Ngã Tư Sở, và quận Đống Đa khi đó còn lại 21 phường.[11] Ngày 14 tháng 11 năm 2024, một số đơn vị hành chính cấp xã của quận Đống Đa được sắp xếp lại, trong đó sáp nhập 0,09 km² diện tích tự nhiên của phường Ngã Tư Sở vào phường Khương Thượng, sáp nhập 0,25 km² diện tích tự nhiên của phường Trung Tự vào phường Kim Liên, và điều chỉnh 0,17 km² diện tích tự nhiên còn lại phường Trung Tự để nhập vào phường Phương Liên thành phường Phương Liên – Trung Tự.[2][12]

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, theo đợt sáp nhập tỉnh, thành và kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện của Việt Nam, phường Kim Liên mới được thành lập dựa trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường Kim Liên cũ, phường Khương Thượng, một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Nam Đồng, Phương Liên – Trung Tự, Phương Mai, Quang Trung và Trung Liệt.[13]

Phường	Năm
	2015[14]	2017[15]	2019[16]	2020[16]	2024	2025
Ngã Tư Sở	25	26		12	21	92
Khương Thượng	36			18
Kim Liên	28			16	22
Nam Đồng	54			17
Phương Liên	45			19	27[17]
Trung Tự	24			14
Phương Mai	44		46	22
Quang Trung	29			13
Trung Liệt	51			23
Bảng số lượng tổ dân phố của các phường thuộc quận Đống Đa cũ

Tổ dân phố

[sửa | sửa mã nguồn]

Từ tháng 7 năm 2025, phường Kim Liên sau khi sáp nhập được chia lại thành 92 tổ dân phố, được sắp xếp lại từ 22 tổ dân phố của phường Kim Liên cũ, 21 tổ dân phố của phường Phương Mai cũ, 21 tổ dân phố của phường Khương Thượng cũ, 5 tổ dân phố của phường Trung Liệt cũ, 6 tổ dân phố của phường Quang Trung cũ, 12 tổ dân phố của phường Phương Liên – Trung Tự cũ, và 5 tổ dân phố của phường Nam Đồng cũ. 92 tổ dân phố đặt tên đánh số từ Tổ dân phố số 1–92.[18][19]

Kiến trúc và quy hoạch đô thị

[sửa | sửa mã nguồn]

Trên địa bàn phường Kim Liên có nhiều loại hình khu dân cư gồm khu nhà tập thể cũ, chung cư cao tầng và nhà thổ cư. Khu tập thể Kim Liên gồm nhiều khu nhà khác nhau.

Khu tập thể Phương Mai gồm nhiều khu nhà khác nhau. Các dãy nhà E và T nằm trên phố Phương Mai. Do vị trí nằm đối diện nhiều bệnh viện lớn nên từ đầu những năm 2000, lối đi giữa khu nhà E dần phát triển thành khu chợ tự phát để mở hàng quán phục vụ đồ ăn cho người nhà bệnh nhân.[20] Các phòng thuộc dãy nhà E nằm trên mặt phố Phương Mai được nhiều nhà sử dụng để kinh doanh thiết bị y tế. Các dãy nhà D và dãy nhà I nằm trên phố Lương Định Của.

Nằm trong phường Phương Mai có hai dự án chung cư cao tầng là khu chung cư và văn phòng Meco Complex – đi vào hoạt động từ năm 2013 – và chung cư Capital Garden – bàn giao nhà cho cư dân từ năm 2016.[4][5] Cả hai dự án chung cư sau khi đi vào hoạt động đều mắc những sai phạm liên quan tới xây dựng, phòng cháy chữa cháy và thiếu quyền lợi cho cư dân.[4][5][21]

Kinh tế

[sửa | sửa mã nguồn]

Thời xưa, dân làng Kim Liên xưa sống thành từng xóm ven các gò đất cao với nghề làm ruộng, đánh bắt và nuôi cá, trồng rau muống, thả sen lấy hoa và hạt, cùng công việc "nhấn bùn" cho vải màu nâu ngả sang đen tại hồ Bảy Mẫu và hồ Ba Mẫu.[3] Dân làng Đông Tác – Trung Tự cũng sống bằng nghề làm ruộng và trồng rau. Vào thời Lê, một bộ phận dân làng lên khu vực phố Cầu Gỗ và đầu phố Hàng Bạc mở cửa hàng, nhận quần áo để nhuộm hoặc đem cho dân làng Kim Hoa nhuộm.[22]

Xã hội

[sửa | sửa mã nguồn]

Y tế

[sửa | sửa mã nguồn]

Trạm Y tế phường Kim Liên đặt tại khu tập thể Kim Liên. Trên địa bàn phường còn đặt nhiều bệnh viện đa khoa và chuyên khoa thuộc tuyến trung ương và tương đương. Bệnh viện Bạch Mai trực thuộc Bộ Y tế là một trong những bệnh viện đa khoa lớn và lâu đời nhất miền bắc Việt Nam, được thành lập từ năm 1911 với tên ban đầu là Nhà thương Cống Vọng.[23]

Giáo dục

[sửa | sửa mã nguồn]

Phường Kim Liên có đủ các cấp trường học gồm trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

• Cấp mầm non: Trường Mầm non Kim Liên, trường Mầm non Phương Mai, trường Mầm non Bình Minh, trường Mầm non Sao Mai
• Cấp tiểu học: Trường Tiểu học Đống Đa, trường Tiểu học Khương Thượng, trường Tiểu học Kim Liên, trường Tiểu học Phương Liên, trường Tiểu học Phương Mai, Tiểu học Tam Khương, Tiểu học Trung Tự
• Cấp trung học cơ sở: Trường THCS Đống Đa, trường THCS Phương Mai, trường THCS Khương Thượng, trường THCS Tam Khương
• Cấp trung học phổ thông: Trường THPT Kim Liên, trường THPT Phùng Khắc Khoan

Giao thông

[sửa | sửa mã nguồn]

Nằm trên địa bàn phường Kim Liên gồm hệ thống đường bộ như:

• Các tuyến đường cấp đô thị: Đường Vành đai 1 (đoạn phố Xã Đàn), đường Vành đai 2 (đoạn đường Trường Chinh), đường Giải Phóng, phố Tây Sơn, phố Phạm Ngọc Thạch, phố Chùa Bộc
• Các tuyến đường cấp khu vực: Phố Hồ Đắc Di, phố Nam Đồng, phố Đặng Văn Ngữ, phố Nguyễn Ngọc Doãn, phố Tôn Thất Tùng, phố Khương Thượng, phố Tam Khương, phố Đông Tác, phố Lương Định Của, phố Đào Duy Anh, phố Phương Mai, phố Hoàng Tích Trí

Dọc theo đường Giải Phóng ở phía địa phận phường Kim Liên có tuyến đường sắt bắc nam đi qua.[24]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ a b Quyết định về việc đổi tên khu phố thành quận và đổi tên tiểu khu thành phường thuộc thành phố Hà Nội.
2. ^ a b c UBND TP. Hà Nội (2025). "Thống kê hiện trạng đơn vị hành chính cấp xã hiện nay của thành phố Hà Nội tính đến ngày 31/12/2024" (PDF). HĐND TP. Hà Nội. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 30 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2025.
3. ^ a b c d Nguyễn Đình Cần (ngày 5 tháng 1 năm 2021). "Làng cổ văn vật". Luật sư Việt Nam. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2025.
4. ^ a b c d "Phường Kim Liên: Những thông tin chi tiết sau sắp xếp". Đài Phát thanh & Truyền hình Hà Nội. ngày 2 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2025.
5. ^ a b c d Bùi Xuân Đính (ngày 17 tháng 1 năm 2006). "Làng Kim Liên". Hà Nội mới. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2025.
6. ^ Chính phủ (ngày 28 tháng 4 năm 2025). "Chi tiết dự thảo Phương án sắp xếp các phường của Hà Nội". Xây dựng Chính sách Pháp luật. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2025.
7. ^ Quyết định về việc thành lập các tiểu khu thuộc các khu phố, thành phố Hà Nội.
8. ^ Quyết định về việc sắp xếp lại các tiểu khu thuộc các khu phố, thành phố Hà Nội.
9. ^ "Tên và địa giới các tiểu khu mới của khu phố Đống Đa". Hà Nội mới. Số 3.342. ngày 10 tháng 1 năm 1979. tr. 2. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
10. ^ "Quyết định số 3-CP về việc thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính ở nội thành, nội thị". Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật Trung ương. ngày 3 tháng 1 năm 1981. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2024.
11. ^ Chính phủ (ngày 22 tháng 11 năm 1996). "Nghị định về việc thành lập quận Thanh Xuân, quận Cầu Giấy, thành lập và đổi tên một số phường thuộc thành phố Hà Nội". Chính phủ. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2021.
12. ^ "Nghị quyết số 1286/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội giai đoạn 2023 – 2025". Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. ngày 14 tháng 11 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2024.
13. ^ "Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025". xaydungchinhsach.chinhphu.vn. ngày 20 tháng 6 năm 2025.
14. ^ Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội (ngày 25 tháng 12 năm 2015). "Quyết định 7151/QĐ-UBND về việc thành lập thôn, tổ dân phố mới trên địa bàn thành phố Hà Nội". Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
15. ^ Ủa ban nhân dân thành phố Hà Nội (ngày 19 tháng 1 năm 2017). "Quyết định 382/QĐ-UBND về việc thành lập tổ dân phố mới trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2016". Ủa ban nhân dân thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
16. ^ a b Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội (ngày 24 tháng 2 năm 2020). "Nghị quyết 01/NQ-HĐND về việc sáp nhập, đặt tên và đổi tên thôn, tổ dân phố trên địa bàn thành phố Hà Nội". Cổng thông tin điện tử Thành phố Hà Nội. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
17. ^ Nguyên Bảo (ngày 26 tháng 1 năm 2025). "Quận Đống Đa: các phường mới hoạt động hiệu quả sau khi sáp nhập". Kinh tế & Đô thị. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
18. ^ UBND phường Kim Liên (ngày 21 tháng 7 năm 2025). "Quyết định về việc đổi tên, sắp xếp các tổ dân phố trên địa bàn phường Kim Liên".
19. ^ Nguyên Bảo (ngày 19 tháng 8 năm 2025). "Chuyển biến rõ nét trong vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại phường Kim Liên". Báo Kinh tế Đô thị. Truy cập ngày 9 tháng 10 năm 2025.
20. ^ Tuấn Dũng. "Khu tập thể Phương Mai (Hà Nội): Sân, đường nội bộ thành nơi họp chợ". Lao động thủ đô. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2023.
21. ^ Thái Nguyễn. "Vi phạm phòng cháy chữa cháy: Hà Nội đình chỉ nhiều chung cư cao tầng". Dân Việt. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2023.
22. ^ Bùi Xuân Đính (ngày 3 tháng 2 năm 2006). "Làng Đông Tác - Trung Tự". Hà Nội mới. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2025.
23. ^ Dương Liễu (ngày 19 tháng 12 năm 2021). "110 năm thành lập Bệnh viện Bạch Mai: Từ Nhà thương Cống Vọng đến bệnh viện lớn nhất miền Bắc". Tuổi Trẻ. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2023.
24. ^ Phúc Tài (ngày 25 tháng 10 năm 2022). "Lấn chiếm hành lang an toàn đường sắt đoạn qua viện Bạch Mai để bán hàng". VOV Giao thông. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2023.

Bài viết thành phố Hà Nội này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s

x t s Các đơn vị hành chính thuộc thành phố Hà Nội
Phường (51), xã (75)
Phường (51)	Hoàn Kiếm · Ba Đình · Bạch Mai · Bồ Đề · Cầu Giấy · Chương Mỹ · Cửa Nam · Đại Mỗ · Định Công · Đống Đa · Đông Ngạc · Dương Nội · Giảng Võ · Hà Đông · Hai Bà Trưng · Hoàng Liệt · Hoàng Mai · Hồng Hà · Khương Đình · Kiến Hưng · Kim Liên · Láng · Lĩnh Nam · Long Biên · Nghĩa Đô · Ngọc Hà · Ô Chợ Dừa · Phú Diễn · Phú Lương · Phú Thượng · Phúc Lợi · Phương Liệt · Sơn Tây · Tây Hồ · Tây Mỗ · Tây Tựu · Thanh Liệt · Thanh Xuân · Thượng Cát · Từ Liêm · Tùng Thiện · Tương Mai · Văn Miếu – Quốc Tử Giám · Việt Hưng · Vĩnh Hưng · Vĩnh Tuy · Xuân Đỉnh · Xuân Phương · Yên Hòa · Yên Nghĩa · Yên Sở
Xã (75)	An Khánh · Ba Vì · Bất Bạt · Bát Tràng · Bình Minh · Chương Dương · Chuyên Mỹ · Cổ Đô · Dân Hòa · Dương Hòa · Đa Phúc · Đại Thanh · Đại Xuyên · Đan Phượng · Đoài Phương · Đông Anh · Gia Lâm · Hạ Bằng · Hát Môn · Hòa Lạc · Hòa Phú · Hòa Xá · Hoài Đức · Hồng Sơn · Hồng Vân · Hưng Đạo · Hương Sơn · Kiều Phú · Kim Anh · Liên Minh · Mê Linh · Minh Châu · Mỹ Đức · Nam Phù · Ngọc Hồi · Nội Bài · Ô Diên · Phú Cát · Phù Đổng · Phú Nghĩa · Phú Xuyên · Phúc Lộc · Phúc Sơn · Phúc Thịnh · Phúc Thọ · Phượng Dực · Quảng Bị · Quang Minh · Quảng Oai · Quốc Oai · Sóc Sơn · Sơn Đồng · Suối Hai · Tam Hưng · Tây Phương · Thạch Thất · Thanh Oai · Thanh Trì · Thiên Lộc · Thư Lâm · Thuận An · Thượng Phúc · Thường Tín · Tiến Thắng · Trần Phú · Trung Giã · Ứng Hòa · Ứng Thiên · Vân Đình · Vật Lại · Vĩnh Thanh · Xuân Mai · Yên Bài · Yên Lãng · Yên Xuân
Nguồn: Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15