Kính Viễn Vọng Không Gian – Wikipedia Tiếng Việt

Một phần của loạt bài về
Du hành không gian
Lịch sử
Lịch sử của Du hành không gian Chạy đua vào không gian Dòng thời gian Tàu thăm dò Nhiệm vụ Mặt trăng
Các ứng dụng
Vệ tinh quan sát Trái đất Vệ tinh gián điệp Vệ tinh thông tin Vệ tinh quân sự Vệ tinh định vị Kính viễn vọng không gian Thám hiểm không gian Du lịch vũ trụ Định cư ngoài không gian
Tàu vũ trụ
Thiết bị vũ trụ không người lái Vệ tinh Tàu thăm dò không gian Tàu vũ trụ chở hàng Chuyến bay vũ trụ có con người Viên nang Không gian Mô-đun Mặt trăng Apollo Tàu con thoi Trạm vũ trụ Máy bay vũ trụ
Space launch
Sân bay vũ trụ Bệ phóng Tên lửa đẩy có thể tiêu hao hoặc tái sử dụng Vận tốc thoát ly Non-rocket spacelaunch
Spaceflight types
Dưới quỹ đạo Orbital Interplanetary Liên sao Intergalactic
Danh sách các tổ chức không gian
Cơ quan vũ trụ Space forces Các công ty
x t s

Kính viễn vọng không gian hay Đài quan sát không gian là một loại kính thiên văn được đặt trong không gian để quan sát các vật thể xa xôi như các hành tinh, các thiên hà và các vật thể ngoài không gian khác. Kính viễn vọng không gian tránh được sự cản trở các bước sóng cực tím, X, và Gamma do bầu khí quyển. Nó cũng tránh được các hiện tượng như lấp lánh, ô nhiễm ánh sáng.

Ý tưởng về kính viễn vọng không gian được Lyman Spitzer đề xuất vào năm 1946, và kính thiên văn đầu tiên hoạt động ngoài không gian là Orbiting Astronomical Observatory (Đài quan sát thiên văn trên quỹ đạo) OAO-2, do Mỹ phóng lên năm 1968, và sau đó đến lượt Liên Xô phóng kính thiên văn cực tím Orion 1 vào năm 1971.

Các kính thiên văn không gian khác với các vệ tinh quan sát của Trái Đất ở chỗ các vệ tinh này hướng về mặt đất để chụp ảnh, do thám hoặc phân tích thời tiết và các hình thức thu thập thông tin khác.

Các kính thiên văn không gian được xếp vào hai loại: loại khảo sát toàn bộ bầu trời và loại nhắm vào một vật thể hay vùng bầu trời đã được chọn.

Lợi thế

[sửa | sửa mã nguồn]

Quan sát thiên văn trên mặt đất gặp phải nhiều vấn đề hạn chế do bầu khí quyển lọc các bước sóng điện từ trừ ánh sáng nhìn thấy và radio; ngoài ra còn có các hiện tượng bóp méo do nhiễu loạn trong bầu khí quyển (sự lấp lánh mà ta thấy ở các ngôi sao) và ô nhiễm ánh sáng. Việc đưa kính thiên văn lên quỹ đạo giúp loại bỏ tất cả các vấn đề kể trên. Hệ quả là các kính thiên văn không gian có độ phân giải góc cao hơn các kính thiên văn có cùng độ mở trên mặt đất. Tuy nhiên các đài thiên văn lớn trên mặt đất ngày nay đã hạn chế được ảnh hưởng của bầu khí quyển nhờ công nghệ quang học điều hợp (Adaptive Optics).

Nhờ kính thiên văn không gian mà một số nhánh thiên văn học có cơ hội phát triển như Thiên văn học tia X với sự hỗ trợ đắc lực từ đài quan sát Chandra và XMM-Newton.

Nhược điểm

[sửa | sửa mã nguồn]

Kính thiên văn không gian rất tốn kém và khó để bảo trì. Ngoại trừ kính thiên văn Hubble, hầu hết các kính thiên văn không gian không được sửa chữa.

Danh sách kính thiên văn không gian

[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách nhóm theo các bước sóng điện từ chủ yếu

• Gamma
  • Kính thiên văn vũ trụ tia gamma Fermi
  • Đài quan sát bùng nổ gamma Swift
• Tia X
  • ROSAT
  • Đài quan sát tia X Chandra
  • Astrosat
  • AGILE
  • XMM-Newton
• Cực tím
  • Hubble
  • GALEX
  • IUE
  • FUSE
• Ánh sáng nhìn thấy
  • Hipparcos
  • Hubble
  • Kepler
  • Gaia
• Hồng ngoại và dưới milimet
  • IRAS
  • ISO
  • MSX
  • SWAS
  • WIRE
  • Spitzer
  • Akari (Astro-F)
  • Herschel
  • WISE
  • James Webb
• Vi sóng
  • COBE
  • WMAP
  • Planck

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

• Tư liệu liên quan tới Space telescopes tại Wikimedia Commons

x t s Du hành không gian
Tổng quan	Cơ học quỹ đạo Lịch sử Niên biểu Chạy đua vào không gian Chương trình không gian Châu Á Kỷ lục Tai nạn và sự cố Hiệp ước Mặt Trăng
Khoa học không gian	Vệ tinh khí tượng Thám hiểm không gian
Chuyến bay vũ trụ có con người	Phần chung Nhà du hành vũ trụ Các dự án chính Chương trình Apollo Trạm vũ trụ Quốc tế Chương trình Mercury Trạm vũ trụ Hòa Bình Chương trình Thần Châu Chương trình tàu con thoi
Thiết bị vũ trụ	Tên lửa đẩy Tên lửa Vệ tinh Thăm dò không gian
Đích đến	Du hành liên sao
Phóng tàu không gian	Tốc độ quỹ đạo Vận tốc thoát Sân bay vũ trụ
Danh sách trạm	CNES Cơ quan vũ trụ Châu Âu Indian Space Research Organisation NASA

x t s Thiên văn học
Đại cương Lịch sử Mốc thời gian Nhà thiên văn Ký hiệu thiên văn Thuật ngữ
Thiên văn học theo	Cách thức Nghiệp dư Quan sát Bên lề Kính viễn vọng không gian Thiên thể Ngân Hà / Ngoài Ngân Hà Hệ địa phương Mặt Trời Phương pháp EM Vô tuyến Dưới millimet Hồng ngoại (Hồng ngoại xa) Vùng nhìn thấy (quang học) Tia cực tím Tia X Tia gamma Phương pháp khác Neutrino Tia vũ trụ Sóng hấp dẫn Năng lượng cao Ra đa Trắc cầu Đa thông tin Văn hóa Thổ dân Úc Babylon Chechen (Nakh) Trung Quốc Ai Cập Cổ Hy Lạp Do Thái Ấn Độ Inuit Maya Hồi giáo thời trung cổ Ba Tư Serbia dân gian Tây Tạng
Kính viễn vọng	Danh sách Thể loại Kính thiên văn cực lớn Kính thiên văn rất lớn Kính viễn vọng Gran Canarias Kính viễn vọng không gian Hubble JWST Đài Keck Large Binocular Telescope Kính thiên văn lớn Nam Phi Kính thiên văn rất lớn Kính lồi lớn
Chủ đề liên quan	Cổ thiên văn học Sinh học Khảo cổ Hóa học thiên thể Vật lý thiên văn Chiêm tinh và Thiên văn Tinh trắc học Vật lý hạt Ống nhòm Trắc quang cung thiên văn Địa chất hành tinh Vũ trụ học vật lý Vũ trụ học lượng tử Danh sách nhà thiên văn Pháp Hồi giáo Nga Phụ nữ Kính viễn vọng lịch sử danh sách Đai Hoàng Đạo Hóa học vũ trụ Vật lý học vũ trụ Vũ trụ học vật lý
Cổng thông tin	Thiên văn Vũ trụ Hệ Mặt Trời Sao Hỏa Sao Mộc Sao Thiên Vương Trái Đất Mặt Trăng Vật lý Không gian ngoài thiên thể Du hành không gian Sao Tia X
Thể loại Cổng thông tin Hình ảnh Dự án

x t s Kính viễn vọng không gian
Operating	Thiên văn vô tuyến NCLE (since 2018) Solar Orbiter (since 2020) STEREO (since 2006) Queqiao (since 2018) Wind (since 1994) Queqiao 2 (since 2024) Infrared Odin (since 2001) SOLAR (since 2008) James Webb (since 2022) Quang học Aoi (since 2018) Astrosat (since 2015) BRITE constellation (since 2013) CHASE (since 2021) CHEOPS (since 2019) DSCOVR (since 2015) Euclid (since 2023) Hayabusa2 (since 2021) Gaia (since 2013) HiRISE (since 2005) Hubble (since 1990) Hinode (Solar-B) (since 2006) NEOSSat (since 2013) Odin (since 2001) SDO (since 2010) SOHO (since 1995) SOLAR (since 2008) Swift (since 2004) TESS (since 2018) PROBA-3 (since 2024) Tử ngoại Aditya-L1 (since 2023) ASO-S (since 2022) Astrosat (since 2015) Hibari (since 2021) Hinode (Solar-B) (since 2006) IRIS (since 2013) SDO (since 2010) SOHO (since 1995) SOLAR (since 2008) Solar Orbiter (since 2020) STEREO (since 2006) Swift (since 2004) PROBA-3 (since 2024) Tia-X và Tia gamma CALET (since 2015) Chandra (AXAF) (since 1999) DAMPE (since 2015) Einstein Probe (since 2024) HXMT (Insight) (since 2017) INTEGRAL (since 2002) Fermi (since 2008) GECAM (since 2020) IXPE (since 2021) Spektr-RG (since 2019) SVOM (since 2024) Swift (since 2004) Max Valier Sat (since 2017) MAXI (since 2009) MinXSS-2 (since 2018) NICER (since 2017) NuSTAR (since 2012) LEIA (since 2022) XRISM (since 2023) XPoSat (since 2024) XMM-Newton (since 1999) Khác (hạt cơ bảnhoặc chưa xác định) ACE (since 1997) AMS-02 (since 2011) CALET (since 2015) DAMPE (since 2015) IBEX (since 2008) ISS-CREAM (since 2017) Mini-EUSO (since 2019) SOHO (since 1995) Solar Orbiter (since 2020) STEREO (since 2006)
Planned	PETREL (2025) SPHEREx (2025) K-EUSO (2026) Nancy Grace Roman Space Telescope (2026) PLATO (2026) Xuntian (2026) COSI (2027) LORD (2027) NEO Surveyor (2027) JASMINE (2028) Solar-C EUVST (2028) ARIEL (2029) Spektr-UV (2030) UVEX (2030) Spektr-M (2030+) LiteBIRD (2032) Taiji (2033) Athena (2035) LISA (2035)
Proposed	Arcus Astro-1 Telescope AstroSat-2 EXCEDE Fresnel Imager FOCAL GSST-PMM HabEx HWO Hypertelescope ILO-1 iWF-MAXI JEM-EUSO LUCI LUVOIR Lynx Nano-JASMINE Nautilus Deep Space Observatory New Worlds Mission NRO donation to NASA ORBIS OST PhoENiX Solar-D Space Solar Telescope THEIA THESEUS
Retired	AGILE (2007–2024) Akari (Astro-F) (2006–2011) ALEXIS (1993–2005) Alouette 1 (1962–1972) Ariel 1 (1962, 1964) Ariel 2 (1964) Ariel 3 (1967–1969) Ariel 4 (1971–1972) Ariel 5 (1974–1980) Ariel 6 (1979–1982) ASTERIA (2017–2019) ATM (1973–1974) ASCA (Astro-D) (1993–2000) Astro-1 (1990) BBXRT HUT Astro-2 (HUT) (1995) Astron (1983–1991) ANS (1974–1976) BeppoSAX (1996–2003) CHIPSat (2003–2008) Compton (CGRO) (1991–2000) CoRoT (2006–2013) Cos-B (1975–1982) COBE (1989–1993) CXBN-2 (2017–2019) DXS (1993) EPOCh (2008) EPOXI (2010) Explorer 11 (1961) EXOSAT (1983–1986) EUVE (1992–2001) FUSE (1999–2007) Kvant-1 (1987–2001) GALEX (2003–2013) Gamma (1990–1992) Ginga (Astro-C) (1987–1991) Granat (1989–1998) Hakucho (CORSA-b) (1979–1985) HALCA (MUSES-B) (1997–2005) HEAO-1 (1977–1979) Herschel (2009–2013) Hinotori (Astro-A) (1981–1991) Hisaki (SPRINT-A) (2013–2023) HEAO-2 (Einstein Obs.) (1978–1982) HEAO-3 (1979–1981) HETE-2 (2000–2008) Hipparcos (1989–1993) ILO-X (2024) IRAS (1983) IRTS (1995–1996) ISO (1996–1998) IUE (1978–1996) IXAE (1996–2004) Kepler (2009–2018) Kristall (1990–2001) LEGRI (1997–2002) LISA Pathfinder (2015–2017) MinXSS (2015–2017) MOST (2003–2019) MSX (1996–1997) Mikhailo Lomonosov (2016–2019?) OAO-2 (1968–1973) OAO-3 (Copernicus) (1972–1981) Orbiting Solar Observatory OSO 1 OSO B OSO 3 OSO 4 OSO 5 OSO 6 OSO 7 OSO 8 Orion 1 (1971) Orion 2 (1973) PAMELA (2006–2016) PicSat (2018) Planck (2009–2013) RELIKT-1 (1983–1984) R/HESSI (2002–2018) ROSAT (1990–1999) RXTE (1995–2012) SAMPEX (1992–2004) SAS-B (1972–1973) SAS-C (1975–1979) Solwind (1979–1985) Spektr-R (2011–2019) Spitzer (2003–2020) Suzaku (Astro-EII) (2005–2015) Taiyo (SRATS) (1975–1980) Tenma (Astro-B) (1983–1985) Uhuru (1970–1973) Vanguard 3 (1959) WMAP (2001–2010) WISE (2009–2024) Yokoh (Solar-A) (1991–2001)
Hibernating (Hoàn thành)	SWAS (1998–2005) TRACE (1998–2010)
Lost/Failed	OAO-1 (1966) OAO-B (1970) CORSA (1976) CXBN (2012–2013) OSO C (1965) ABRIXAS (1999) HETE-1 (1996) WIRE (1999) Astro-E (2000) Tsubame (2014–2015) Hitomi (Astro-H) (2016)
Cancelled	Aelita AOSO Astro-G Constellation-X Darwin Destiny EChO Eddington FAME FINESSE GEMS HOP IXO JDEM LOFT OSO J OSO K Sentinel SIM & SIMlite SNAP SPICA SPOrt TAUVEX TPF XEUS XIPE
Related	Great Observatories program List of space telescopes List of proposed space telescopes X-ray telescope List of heliophysics missions List of planetariums Hubble (2010 documentary) Unknown: Cosmic Time Machine (2023 documentary)
Category:Space telescopes

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn
Quốc tế	GND
Quốc gia	Latvia