Kutsal Cuma - Vikipedi

Kutsal Cuma
Diego Velázquez'in “Çarmıha Gerilen İsa” adlı, İsa'nın çarmıha gerilmesini tasvir eden eseri, 1632
Kutlayanlar	Hristiyanlar
Türü	Hristiyan
Önemi	İsa'nın çarmıha gerilişi ve ölümünün anılması
Tarih	Paskalya'dan hemen önceki Cuma günü
Törenler	Rab'bin Çilesi Kutlaması
Gelenekler	İbadet hizmetleri, dua ve gece namazı hizmetleri, oruç tutma, sadaka verme
Bağlantılı günler	Hamursuz Bayramı, Noel (İsa'nın doğumunu kutlayan bayram), Tövbe Salısı, Kül Çarşambası, Hristiyanlıkta oruç, Dallar Bayramı, Kutsal Perşembe ve Paskalya'ya kadar uzanan Kutsal Cumartesi, Paskalya (öncelikle), İlahi Merhamet Pazarı, İsa'nın göğe yükselişi, Hamsin Yortusu, Teslis Pazarı, Katolik Yortusu ve Kutsal Kalp Bayramı. Bu, İsa Mesih'in ölümünden ziyade Haç'ın faydaları, lütufları ve erdemlerine odaklanan Kutsal Haç Bayramı ile ilgilidir.

Kutsal Cuma, dünya genelindeki Hristiyanların İsa'nın çarmıha gerilişini ve Golgota'da ölüşünü andıkları dini gündür.[1] Triduum'un parçası olan Kutsal Hafta'da Paskalya Pazarı'ndan önceki cumaya denk gelen Kutsal Cuma, Musevilerin Hamursuz Bayramı ile çakışabilir. Hayırlı Cuma, Büyük Cuma veya Paskalya Cuması olarak da bilinir; ancak Paskalya Cuması aslında Paskalya Haftası'ndaki cumadır; Kutsal Cuma ise, Paskalya Haftası'ndan önceki haftanın (Kutsal Hafta'nın) cuma günüdür.

Katolik, Ortodoks, Lüterci, Anglikan, Metodist ve reform edilmiş gelenekler de dahil olmak üzere birçok Hristiyan mezheplerinin üyeleri Kutsal Cuma'yı oruç tutarak ve ayin ile kutlarlar.

Kutsal Cuma günü, hem Gregoryen hem de Jülyen takvimleri yıldan yıla değişiklik gösterir. Doğu ve Batı Kiliseleri arasında Paskalya'nın dolasıyla da Kutsal Cuma'nın hesaplanması konusunda farklılık oluşur. Kutsal Cuma Hristiyan dünyasında yaygın olarak resmi tatil günü olarak ilan edilmiştir.

Kutsal Cuma Liturjisi

İsa'nın ölüm günü olan Kutsal Cuma (Nisan* ayının 14. gününe denk gelen Cuma- Nisan İbrani takvimine göre resmin yılın yedinci ayıdır), Hristiyanlıkta her zaman yas tutma ve oruç günü olmuştur.

Kutsal Cuma ve Kutsal Cumartesi günleri tutulan orucun en eski tanıkları, apokrif bir metin olan İbranilere göre İncil'de ve Lyon’lu İreneus’un yazılarında görülür. Mutlak bir yeme ve içme orucu gözlemlenir.

4. yüzyılda her Kutsal Cuma, hacılar ve bölgedeki Hristiyanlar, Hristiyan tarihçilere göre İmparatoriçe Helena 320 yılında bulduğu İsa’nın haçına (Gerçek Haç) hürmet göstermek için Golgota tepesinde toplanmaya başladılar. İsa’nın ıstıraplarını okuyarak öğleden sonra erken saatlerde toplanıyorlardı.

7. ve 8. yüzyılda, Haç kalıntılarının bulunabileceği yerlerde, törensel bir hürmet gösterisi ihtiva eden bir ayin geliştirildi. Ortaçağda da, bu törenin yapıldığı gün komünyon alma uygulaması başlatıldı

• Kutsal Cuma Katolik Ayini

Kutsal Cuma ayini Latin ritine göre üç aşamalıdır. Yuhanna İncil’ine göre İsa’nın ıstırapları ve ölümünün okunmasıyla başlar. Ardından genel dualar (şefaatler) okunur. Bu dualar, kilise için, devlet adamları için, tüm ihtiyacı olanlar için, tüm insanoğlu ve tüm dünyanın kurtuluşu için yapılan dualardır. Haç’a hürmet gösterilmesi ile devam edilir. Bu iki usulde yapılır. Birinci usul, üstü örtülmüş haç sunağa taşınır. Sunakta rahip, haçın üzerindeki örtüyü üç aşamada açar. Her seferinde ‘Dünyanın kurtarıcısının çarmıha gerildiği Haç’ın tahtası budur’ diye dua eder. Cemaat cevap verir: ‘Gelin O'na tapalım’. Örtüsü açılmış haç herkesin görebileceği bir yere konulur. İkinci usul ise rahip üstü örtülmemiş bir haç taşır, sunağa doğru ilerler. Yolda 3 kere durur ve şöyle der 'Dünyanın kurtarıcısının çarmıha gerildiği Haç’ın tahtası budur: ‘Gelin O'na tapalım’. Ya diz çökerek ya da öperek haça hürmet gösterilir. Bu sırada ağıt ilahisi ya da ayetleri okunur. Sonrasında ise bir önceki gün kutsanmış ekmek verilir.

• Büyük Cuma Ortodoks Ayini

Liturjik olarak Tanrı'nın ölümü ve bedende gömülmesi derin ve dehşete düşürücü bir olayı, belirli bir tür sessizlikte vurgulanır. Şöyle ki Efkaristiya kutlaması yapılmaz. Büyük Cuma ve Büyük Cumartesi Efkarisyan'ın kutlanmadığı yılın iki günüdür.

Ayinin ana özelliği İncil'lerden oniki bölüm okunmasıdır. Hepsi de İsa'nın ıstıraplarının ve ölümünün anlattığı bölümlerdir. Bazı rahipler haçlarda İsa'nın ikonalarını çıkarırlar ve eski gömme geleneklerini yeniden canlandırmak için onları ketenle sararlar.

Kaynakça

1. ^ The Liturgical Year – its history and its meaning after the reform of the liturgy. Adolf Adam (İngilizce). Pueblo Publishing Company. 1981. ss. 69-75 ISBN 0-916134-47-4. 

g t d Katolik Kilisesi'nin Liturjik Yılı
1969Novus Ordo	Advent Pazar günleri 1. 2. 3. 4. Meryem Ana'nın Günahsızlığı 17 - 23 Aralık Noel Dönemi Noel Noel arifesi Geceyarısı Ayini Kutsal Aile Meryem Ana Yortusu Epifani Rab'bin Vaftizi Sıradan Dönem İsa'nın Mabede Takdimi Büyük Perhiz Kül Çarşambası Pazar günleri 1. 2. 3. 4. 5. Aziz Yusuf Müjde Dallar Çile Haftası Triduum Kutsal Perşembe Krizm Ayini Rabbin Akşam Yemeği Kutsal Cuma Rabbin Çilesi Kutsal Cumartesi Paskalya Ayini Paskalya Paskalya Pazarı Oktav Pazar günleri 2. İlahi Merhamet Pazarı 3. 4. 5. 6. 7. Rab'bin Göğe Yükselişi Hamsin Sıradan Dönem Teslis Pazarı Corpus Christi Kutsal Kalp Ziyaret Vaftizci Yahya'nın Doğuşu Aziz Petrus ve Pavlus Metamorfoz Göğe yükseliş Meryem Ana'nın doğuşu Kutsal Haç Azizler Günü Cadılar Bayramı Ruhlar günü Meryem'in Takdimi Kral Mesih
1960Vetus Ordo	Advent Pazar günleri 1. 2. 3. 4. Rorate Ayini Meryem Ana'nın Günahsızlığı Büyük Antiphonlar Ember günleri Noel Noel Noel arifesi Hz. İsa'nın Sünneti İsa'nın Kutsal Adı Epifani Dönemi Epifani Kutsal Aile Rabbin Vaftizi İsa'nın Mabede TakdimiA Lent Pre-Lent Septuagesima Sexagesima Quinquagesima Lent Kül Çarşambası Pazar günleri 1. 2. 3. 4. Ember günleri Aziz Yusuf Müjde Passiontide Tutku Pazarı Dallar BayramıA Çile HaftasıA Paskalya Triduum Tenebrae Kutsal Perşembe Krizm Ayini Rabbin Akşam Yemeği Ayini Kutsal Cuma Kutsal Cumartesi Paskalya Ayini Paskalya Dönemi Paskalya PazarıA Oktav Paskalya sonrası pazarları 1. 2. 3. 4. 5. 6. Rogasyon günleriA Rab'bin Göğe YükselişiA Hamsin Hamsin Yortusu Ember günleri Teslis Pazarı Corpus ChristiA Kutsal Kalp Vaftizci Yahya Aziz Petrus ve Pavlus Bayramı En Değerli Kan Ziyaret Metamorfoz Göğe yükseliş Meryem Ana'nın Doğuşu Kutsal HaçA Ember günleri Meryem Ana Yortusu Kral Mesih Azizler Günü Cadılar Bayramı Ruhlar Günü Meryem'in Takdimi
Kısaltmalar: A = Alay (Roma Ayinine göre) Not: Evrensel takvimde normalde pazar gününe denk gelmeyen 10 kutsal gün italik yazıyla belirtilmiştir.

Hristiyanlık ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Otorite kontrolü	BNF: cb12216058r (data) GND: 4163328-3 LCCN: sh85055885 LNB: 000212357 NKC: ph903275 NLI: 987007533758905171