Làm Gì để Hạn Chế Hành Vi Nói Tục?

1.Có người hỏi: Tật (hay tệ cũng đều thế cả) nói tục có từ bao giờ? Nó có phải là thứ cần phải loại bỏ trong đời sống và làm cách nào loại bỏ? Không có tư liệu chính thức nào về điều này nhưng đọc trong những chuyện cổ dân gian, những tác phẩm văn học có tên người viết hẳn hoi thì việc người ta nói tục cũng như một phần của đời sống.

Nghĩa là, trong sinh hoạt, nảy sinh nhu cầu giao tiếp, và khi con người nói tục là lúc họ thể hiện một thái độ nhất định về một vấn đề gì đó phát sinh khiến họ không hài lòng, họ nghĩ rằng nói tục là một cách thể hiện thái độ. Vậy, nói tục là hành vi thuộc về tâm lý (không hài lòng, tức giận, bất bình, không tán thành…), nhận thức (phản ứng trước một thông tin được tiếp nhận) hay hành vi văn hóa (tốt, xấu, đáng đồng tình hay đáng chê…?). Có lẽ không nên vẽ rắn thêm chân trong tình huống này nhưng để bàn kỹ hơn về tệ nói tục thì cũng cần nói nhiều hơn một chút.

Người Hà Nội gắn với hình ảnh thanh lịch, điều cần phát huy, gìn giữ. Ảnh: Công Hùng

Hành vi nói tục có cả yếu tố tâm lý, nhận thức và văn hóa. Tâm lý và nhận thức thì rõ rồi, còn khía cạnh văn hóa thì sao? Vâng, có đấy. Đó là nói như thế nào? Nói trong hoàn cảnh nào? Nói với tâm thế nào và những câu nói ấy nó thể hiện chủ thể người nói như thế nào và có ảnh hưởng xấu đến môi trường xung quanh ra sao?

Nhưng người ta cũng có thể dùng cách “nói tục”, “chửi tục” để thể hiện thái độ của mình mà không bị người đời chê trách vì nó đích đáng. Một ông GS đã nói đại ý: Đọc văn chương, bắt gặp một câu tục đúng lúc, đúng chỗ, đúng tính chất, thấy nó đích đáng vì ngoài cách diễn đạt ấy ra, không thể có cách nào hiệu quả hơn.

Ví như, khi H.Rivier kéo quân xâm lược đi đánh nhau với nghĩa quân và quân Cờ đen ở mạn Cầu Giấy bị giết, có người đã làm văn tế H.Rivier không phải để khóc hắn thực sự mà để chửi ngầm hắn và đồng bọn nhưng không thể nói thẳng đành phải “lợi dụng tình huống” để tỏ thái độ nên bài văn tế lạ lắm.

Cũng vẫn có kể lai lịch, hành trạng người chết nhưng toàn là chuyện buồn cười: “ngài thực dân” “cưỡi lừa, huýt gió” đi càn, đụng trận chết thảm, đầu một nơi, thân một nơi rồi “hạ” một câu tỏ ý thương xót “khốn nạn thân ông/đéo mẹ cha nó”. Tiếng là thương “ông” và chửi đứa đã giết ông nhưng ai cũng biết cần phải đọc “ngược văn bản” để hiểu thái độ người viết thế nào? Và câu chửi tục ở đây mang một ý nghĩa khác, ai cũng hiểu được.

Còn cụ Nguyễn Du để cho Kiều, khi ngộ ra những đắng cay của đời mình, hận quá cũng chửi tục nhưng tiếng chửi ở đây của người con gái xưa nay vốn xa lạ với thứ “văn hóa chửi tục” vẫn tỏ được ý mình mà lại không quá thô “Chém cha cái số hoa đào”.

Một nhà nghiên cứu cho rằng, khi nhập cuộc vào đời sống bụi bặm, va đập với những thứ hạ cấp trong đời, Kiều vốn con nhà lành cũng có thay đổi để sống được với đời: Từ quan niệm đến thái độ ứng xử, ngôn ngữ…, nó đều đời hơn. Điều này thể hiện một bước tiến của văn chương đến gần với đời sống, sự vận động quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Du. Nói thế để thấy, nói tục, dù không hay ho gì nhưng nó cũng là “một phần của đời sống”. Còn con người thì còn hiện tượng này.

2. Như đã nói ở trên, nói tục vốn tự nó không mang ý nghĩa đẹp đẽ, nó là cái phần không hay trong cuộc sống mỗi người, ở xã hội nào cũng có. Tôi có may mắn được đi khá nhiều nơi, được nghe hoặc chứng kiến những người nước ngoài nói tục và khi hỏi, họ cũng nói rằng ở nước họ, nói tục cũng là một phần của con người, nghĩa là nó cũng gắn với sinh hoạt của mọi tầng lớp trong xã hội. Họ cũng cho biết, nói tục là một việc làm không hay, xã hội mặc nhiên coi hành vi ấy là của những người thiếu văn hóa, ít được giáo dục nên người ta cố gắng ít để người khác thấy nhất và thường không “phô” ra trước người lạ. Họ có cái lý của mình nên khi ra nước ngoài, chúng ta ít thấy người nước ngoài thể hiện điều này.