Lặn Bắt Hà Râu - Tuổi Trẻ Online

Phóng to

TTCT - Trời đã hoàng hôn. Nước giếng sau nhà Ủy ban xã Thanh Lân (huyện đảo Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh) vốn lạnh, nay càng cảm thấy lạnh. Bốn chàng trai lọ mọ đến tắm. Giội ào ào. Trông thấy tôi, một cậu nửa chào, nửa hỏi:

- Bác không phải người đây?

- Sao biết?

- Ề hế! Cháu đoán, bác không phải người đây bởi người đây chả ai ra tắm giếng này (giếng của ủy ban) lúc này cả.

- Thế các cháu cũng không phải người đây?

Ở đáy biển tám tiếng mỗi ngày

- Vâng! Bọn cháu đi làm thuê.

- Thuê gì?

- Chúng cháu đi lặn con hà râu.

- Hà râu? Lặn?

Phóng to

- Vâng! Hà râu là con vật dưới biển. Phải lặn xuống khoảng 10-15m nước thì vơ được nó.

Khi “mục sở thị”, thấy hà râu là loài vật nhuyễn thể, vỏ cứng. Bên ngoài, kẻ “ăn theo” là con hà bám đầy. Thế nên, nhìn hà râu thấy nó to, gộc ghệch, xù xì tưởng như cục đá thối, lại như cục mủn đá vô duyên, vứt đi.

- Bốn thằng chúng cháu lặn. Tính ra một ngày mỗi thằng ở đáy biển khoảng tám tiếng. Vơ nó. Chỗ gành đá, nước quẩn nó có nhiều. Đầy túi lưới, giật dây, người trên thuyền kéo lên. Cả ngày dễ cũng được 7-8 tấn.

Chia “tứ lục”

- Chúng cháu quê Kiến An (Hải Phòng) ra lặn thuê cho tàu của bác thằng này (một chàng trai nhỏ con, ngực vạm vỡ). Bác ấy cũng người Kiến An ra đây xây dựng kinh tế mới.

- Bác ấy nuôi ăn, thuốc hút. Chúng cháu chỉ việc lặn. Công xá bác ấy hưởng sáu phần, chúng cháu được bốn. Ngày 70.000-80.000 đồng, có ngày được trăm ngàn...

“Đanh” hà râu

Ở đảo Thanh Lân chúng tôi trọ nhà bí thư Đảng ủy xã (anh khoảng gần 50 tuổi). Vợ thì còn rất trẻ, chừng 18 tuổi, đặt mâm cơm xuống, bẽn lẽn:

- Các bác xơi cơm dưa muối với gia đình...

Nhìn, chả thấy dưa rau đâu.

Chủ nhà lấy đũa chỉ vào một đĩa xào:

- Khoai đấy!

- Há?

Màu trắng, tròn, gần bằng ngón cái, dài già nửa đốt, quyện lá lốt xanh thẫm. Thất lễ, tò mò, tôi gắp nếm luôn. Giòn, vị hơi ngọt mát, dậy mùi lá lốt, rất ngon.

- Khoai gì thế?.

- Không! “Đanh” con hà râu đấy.

- ???

- Bác muốn biết cụ thể, chiều mai sang thôn 1 mà hỏi.

Ở chợ Cột 8 (TP Hạ Long, Quảng Ninh) thỉnh thoảng cũng có “đanh” hà râu bán, đông lạnh, khoảng 45.000 đồng/kg.

Hà râu đổ thành đống, ngồn ngộn một khoảng sân. Vài chục người, cả người lớn và trẻ em, hầu hết là nữ, họ dùng dao nhỏ hối hả tách hà để lấy “đanh”. “Đanh” chính là bó cơ để đóng, mở miệng (mở vỏ) của con hà. Khi được tách ra, nó co lại, ngắn khoảng già nửa đốt ngón tay, to gần bằng ngón tay cái. Tiền công lấy “đanh” 2.000 đồng/kg. Người bóc nhanh cũng được 14.000-16.000 đồng/ngày.

Bí thư Đảng ủy xã cho biết món “đanh” hà râu có cách đây chưa lâu. Người Trung Quốc mua nên khai thác.

Chúng tôi đến thôn 1, những đống vỏ hà râu đổ đầy phía sau một số nhà, bốc mùi thối nồng nặc. Một vài người dân được hỏi bảo lúc đầu cũng thấy rất khó chịu, ngửi mãi rồi cũng quen; “biết làm thế nào, cũng để cho người ta kiếm sống chứ”...

Hỏi một chủ tàu, anh ta hỏi lại: “Lặn bắt cá bằng thuốc mê thì bị cấm, lặn bắt hà râu thì không, bác nhỉ?”.

Hủy hoại môi trường?

Nghề lặn biển ở ngư trường Cô Tô - Thanh Lân có khoảng từ năm 1994, khi ngư dân mua được các đồ lặn, hóa chất gây mê cá và học cách đánh bắt của ngư dân Trung Quốc. Cách đánh bắt là lặn xuống nơi có các gành đá, các rạn san hô; cá song, cáo, mó... sống và kiếm ăn ở đó. Khi bắt gặp chúng, người lặn lấy hóa chất dùng tay mài vào nước theo hướng nước chảy cho tan ra trôi dần về phía con cá định bắt. Cá hớp phải hóa chất này bị tê liệt không bơi được và bị tóm. Một thợ lặn ở Cô Tô cho biết khi nghề này mới rộ lên kiếm cũng khá bộn tiền, bắt được những con cá song, cá mó to 6-7kg, thậm chí có con nặng tới 25kg.

- Bây giờ thì hết cá rồi. Kiếm năm, bảy chục ngàn đồng cho một ngày lặn đã khó.

- Nguyên nhân?

- Thì đánh bắt nhiều, nhiều người đánh bắt, cá không kịp sinh sôi, phải hết.

- Hóa chất có tác hại gì không, ngoài gây mê cá?

- Cũng biết là có tác hại, cá có thể bỏ gành, bỏ rạn mà đi, song không có cách đánh khác.

Khi cá hết, khi phát sinh nhu cầu của người Trung Quốc (bây giờ thì cả người Việt ta nữa) người ta đã lặn bắt hà râu, bàn mai (cũng là động vật nhuyễn thể vỏ cứng, họ sò, hến), mỗi ngày khoảng vài chục tấn. Bắt bàn mai, người ta đã vào tận ngư trường Quan Lạn, Minh Châu (huyện Vân Đồn) và gần đây đã lấn vào gần khu vực trung tâm vịnh Hạ Long - nơi được bảo vệ nghiêm ngặt về môi trường. Với hà râu, bàn mai khi đánh bắt về còn phải có công đoạn mở miệng chúng ra để lấy “đanh”; ruột, lưỡi..., nhất là vỏ của chúng, không biết đổ đi đâu.

Người lặn biển biết rằng nghề này đang bị cấm. Thực tế đã có những cuộc rượt đuổi, bắt bớ của các nhà chức trách. Nhiều người lặn hà râu vì sợ liên lụy đề nghị tôi không nên viết. Vâng! Tôi có thể không viết, song hiện thực vẫn là hiện thực: họ vẫn tiếp tục hành nghề, môi trường tiếp tục bị xâm hại. Đây là mâu thuẫn không tránh khỏi giữa công cuộc mưu sinh và sự gìn giữ môi trường sống, nhất là môi trường này lại nằm trong tổng thể môi trường vịnh Hạ Long - di sản thiên nhiên thế giới mà VN bắt buộc phải có trách nhiệm giữ gìn.

Vấn đề là làm thế nào vẫn bắt được cá, vẫn khai thác được hà râu, bàn mai mà không xâm hại đến môi trường?

Tôi nhớ mãi câu than thở của P. thợ lặn: “Chỉ cần ngừng lặn khoảng ba năm thì tôm cá lại về đông vui”.

Vâng! Đánh bắt theo kế hoạch, có sự giám sát chặt chẽ là một trong những cách mà nhiều nước trên thế giới đã làm và có kết quả.

Hay có cách đánh bắt khác không, để liên tục có hà râu, bàn mai, song, mó mà không làm phương hại đến môi trường?...

Đọc tiếp Về trang Chủ đề