"Lày Cỏ" - Nét Văn Hóa Dân Gian Của Người ... - Truyền Hình Cao Bằng

Trong các lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Cao Bằng có rất nhiều trò chơi dân gian được đưa vào nhằm giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Và một trong số trò chơi đó chính là “lày cỏ”.

Thi "lày cỏ" ở hội xuân xã Thượng Thôn, huyện Hà Quảng.

"Lày cỏ" hoặc "sai mạ" là một hoạt động giao lưu trong những dịp lễ, tết, ngày vui của người Tày, Nùng ở tỉnh Cao Bằng và một số địa phương lân cận, mang nét văn hóa dân gian đặc sắc. Có lẽ bởi vậy mà từ nhiều năm nay, khi mới tổ chức lễ hội đầu xuân của xã Thượng Thôn, huyện Hà Quảng thì ban tổ chức đã đưa "lày cỏ" là một trong những môn thi của ngày nhội và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ người dân.

Cách chơi lày cỏ của người Tày, Nùng gần giống như oẳn tù tỳ cái gì ra cái này của người Kinh ở dưới xuôi. Mỗi lượt chơi chỉ có hai người. Khi chơi, họ cùng đồng thanh hô một con số. Số nào là do mình chọn. Xòe ra mấy ngón tay, tùy mình thích. Miễn sao cộng các ngón tay hai người khớp lại, vừa đúng với số mà mình hô. Ai đoán đúng sẽ thắng. Ai thua thì bị phạt.

Mỗi xóm sẽ cử 5 người đại diện để tham gia thi đấu. Các xóm sẽ thi đấu vòng tròn. Người thắng của đội này sẽ lần lượt đấu với các thành viên khác của đội đối phương. Vì vậy, mỗi cá nhân cần thể hiện bản lĩnh của mình trước đối thủ và đổi mới cách xòe tay không theo quy luật nào nhằm làm cho đối phương không đoán được. Nếu đối phương xòe tay ra theo quy luật và bị bắt bài thì gọi là bắt được ngựa, tiếng địa phương là “pắt mạ”. Nếu một bên thua liên tiếp mà không giành được bất cứ điểm nào thì gọi là “pạc pản” có nghĩa là “nốc ao”, sẽ chịu gấp đôi hình phạt. Nếu bên nào giành được 4 điểm số thì thắng, bên thua phải chịu hình thức “phạt”, có thể uống một chén rượu hoặc chung nhau chén rượu hoặc là một hình thức thỏa thuận khác. Điều quan trọng nhất vẫn phải tạo ra không khí vui vẻ trong những cuộc chơi. Trong khi "lày cỏ", trọng tài phải am hiểu luật chơi, công tâm và trong sáng, nếu trọng tài xử lý tình huống sai thì phải chịu hình thức phạt bằng một chén rượu.

Người Tày Nùng Cao Bằng hầu như ai ai cũng thông thạo lày cỏ. Nhất là vào dịp tết đến xuân về. 

"Lày cỏ" không phân biệt tuổi tác và thường thì chỉ có đàn ông mới tham gia chơi. Một số nơi chị em phụ nữ cũng có tham gia nhưng không nhiều. “Lày cỏ” có thể giữa một người với một người, hoặc lập đội mỗi bên từ 2 người trở lên. Cách chơi là sự phán đoán đối phương xòe ra ngón tay khớp với kết quả của 2 người chơi thì thắng. Quá trình phán đoán kết quả được hô bằng ngôn ngữ Hán Nôm, như: “Nhất” là số 1, “Nhị” là số 2, “Slam” là số 3, “Lục” là số 6... Khẩu ngữ "lày cỏ" thường quy định khi hô phải có đuôi, gọi là “lày mỳ thang”, cụ thể: số 3 hô là "Slam tỉm slam", số 4 là "Slế hồng slế", số 6 là "Loọc woáy loọc"... Cách hô và ra ngón tay phải đều nhau, không ra ngón tay sớm hoặc muộn hơn, nếu người chơi thể hiện không đồng bộ giữa xòe ngón tay và hô thì sẽ bị phạt. Hai bên nói kết quả đúng và trùng nhau thì hòa, gọi là “Thồng sỉnh mạ”.

"Lày cỏ" tạo không khí sôi nổi, hào hứng giữa những người chơi và thể hiện bằng ý chí, sự khéo léo của bản thân để phân biệt phần thắng, thua. Nhiều cuộc chơi tạo ra sự giằng co từng điểm số, có thể kéo dài từ 15 - 20 phút mà không phân thắng bại.

Khi cộng đồng hay gia đình có những cuộc vui thì không thể thiếu "lày cỏ" nhằm tạo không khí sôi động.

Nét văn hóa "lày cỏ" đã ăn sâu vào tiềm thức của những người Tày, Nùng. Khi cộng đồng hay gia đình có những cuộc vui thì không thể thiếu "lày cỏ" nhằm tạo không khí sôi động, thu hút người xem và hưởng ứng. Đối với những thế hệ cha chú thì lày cỏ như món ăn tinh thần không thể thiếu  trong ngày vui, ngày trọng đại và nó trở thành sợi dây vô hình gắn kết mọi người từ xa lạ trở nên thân quen vì cứ hễ ai biết lày cỏ là sẽ ngồi lại với nhau. Thậm chí có người không phải là người Tày, Nùng mà chỉ biết nghe, biết cách lày cỏ, họ cũng có thể lày cỏ.

Nét văn hóa dân gian "lày cỏ" được người dân giữ gìn và phát huy.

Hiện nay, xã hội ngày càng phát triển, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân được nâng lên nhưng nét văn hóa dân gian "lày cỏ" vẫn được duy trì. Sự duy trì ấy được chính mỗi người dân giữ gìn và phát huy.

Phan Huế - Hoàng Điệp