Lê Hoàn (941–1005) - Ha Noi 360°

Tiểu sử

Tổ tiên Lê Hoàn ở huyện Dương Sóc, tỉnh Quế Lâm (nay thuộc Quảng Tây, Trung Quốc), sau di cư sang Giao Chỉ. Sử sách ghi vua sinh ngày rằm tháng 7 năm Tân Sửu (941), cha tên là Lê Mịch 黎覔, mẹ họ Đặng 鄧氏. Bản thần tích lưu tại làng Ứng Liêm (Hà Nam) thì viết: Lê Hoàn sinh ở xã Trường Yên, Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ông bà nội tên là Lê Lộc và Cao Thị Khương; song thân tên là Lê Mịch và Đặng Thị Khiết; nhà nghèo nên chuyển về xã Ninh Thái, Thanh Liêm, Hà Nam làm nghề chài lưới. Ngày mùng 10 tháng giêng năm Nhâm Dần (29/1/942) sinh ra ngài. Năm lên 7 tuổi, ngài mồ côi cả cha lẫn mẹ, được quan án Lê Đột nhận làm con nuôi [1].

Lớn lên Lê Hoàn theo giúp Nam Việt Vương Đinh Liễn, sau được Đinh Tiên Hoàng phong đến chức Thập đạo tướng quân. Năm 979, hoạn quan Đỗ Thích giết vua Đinh và con cả Đinh Liễn. Định quốc công Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền cùng Lê Hoàn rước con thứ Đinh Toàn lên ngôi hoàng đế lúc 6 tuổi và tôn mẹ Đinh Toàn là Dương Vân Nga làm thái hậu.

Lê Hoàn làm nhiếp chính, xưng là phó vương. Nguyễn Bặc, Đinh Điền, Phạm Hạp nghi ngờ Hoàn sẽ cướp ngôi bèn dấy binh chia hai đường thủy bộ tiến về kinh đô. Lê Hoàn đánh thắng ở Tây Đô, Đinh Điền, Nguyễn Bặc bỏ chạy, đem quân thủy ra đánh. Lê Hoàn nhân chiều gió phóng lửa đốt thuyền, chém Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc đóng cũi đưa về Hoa Lư, sau đem chém. Phạm Hạp chạy về làng Cát Lợi ở Bắc Giang, Lê Hoàn đuổi theo, bắt sống mang về kinh sư.

Nhân cớ đó, nước Tống cử binh xâm lược Đại Cồ Việt tháng 8/980. Thái hậu sai Lê Hoàn đi chống, phong Phạm Cự Lạng làm Đại tướng. Phạm Cự Lạng dẫn các tướng khác vào cung, khuyên triều đình nên lập Lê Hoàn làm vua, thái hậu đồng ý. Ngài lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Phúc, giáng phong Đinh Toàn làm Vệ Vương, dùng ngoại giao mềm mỏng để làm chậm việc khởi chiến.