Lê Khôi - Bậc Nhân Thần Nhiều Nơi Thờ Tự - Báo Hà Tĩnh

Về Hà Tĩnh

Núi Hồng - Sông La

Lê Khôi - bậc nhân thần nhiều nơi thờ tự Bài, ảnh: Mạnh Hà 15/06/2018 06:15 Theo dõi Báo Hà Tĩnh trên

(Baohatinh.vn) - Nhắc đến Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi, người ta thường nghĩ tới ngôi đền mang tên ngài tại núi Long Ngâm, xã Thạch Bàn (Thạch Hà). Thế nhưng, không phải ai cũng biết rằng, tục thờ Lê Khôi lại có mặt ở nhiều địa phương, mà ở đó, mỗi di tích đều ẩn chứa những câu chuyện đẹp về đức tin và tín ngưỡng.

Sự có mặt của tục thờ Lê Khôi, trước hết diễn ra trong phạm vi không gian Cửa Sót – núi Nam Giới. Tại không gian này, núi liền mạch nhưng sông cách trở nên người dân đã tìm những nguyên do khác nhau để mở rộng thờ ngài Lê Khôi. Ở Thạch Hà, ngoài đền chính, các đền Nước Lạt (Thạch Bàn; đền thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi, còn gọi là đền thờ vọng (Thạch Hải; đền Tam Lang (Thạch Hải); đền Thuận Nghĩa (Thạch Trị) khi thờ Lê Khôi đa phần căn cứ vào những câu chuyện lưu truyền trong dân gian về sự tích của ngài từng diễn ra ở đó. Ngược lại, do cách trở, phía bên kia sông, các câu chuyện sự tích Lê Khôi hầu như không có, thay vào đó người dân Mai Phụ, Thạch Kim (Lộc Hà) thờ ngài Lê Khôi tại đền Mai Lâm, Đông Phương chủ yếu dựa theo tục thờ vọng, thông qua thủ tục rước linh vị từ đền chính về thờ.

Nằm gần nơi ngài Lê Khôi yên nghỉ trên mạch Long Ngâm, đền Nước Lạt (thôn Tân Phong, Thạch Bàn) được xem là ngôi đền có tích xưa gần gũi những ngày cuối đời của danh tướng. Cụ ông Lê Xuân Hoan – người trong thôn, từng là thủ từ 9 năm tại đền chính kể lại rằng: “Tương truyền, Lê Khôi sau khi dẫn quân đi đánh Chiêm Thành, trên đường ra Bắc về đến đây thì lâm bệnh và nghỉ tại đền. Sau thấy bệnh thêm nặng, quân sỹ đưa ông theo sườn núi Nam Giới qua làng Dương Luật dưỡng bệnh rồi mất ở đó”.

Đây là những sự kiện người đời trước rất xem trọng, liền rước linh vị ngài vào thờ tại một cái miếu nhỏ vốn thờ bà chúa Sơn. Cùng với tướng quân Lê Khôi, đền còn phối thờ tướng công Hồ Tương Bình. Ngoài ra, sau này, nhân dân còn mở rộng thờ mẫu Tam phủ, thờ Phật ngay cạnh các cung thờ nhân thần. Đến tham quan đền, thật ngạc nhiên là đền còn giữ dáng vẻ ngày trước, đặc biệt trong cung chính thờ Lê Khôi còn lưu giữ 2 bình hương cổ bằng đồng, tuổi thọ đã hàng trăm năm.

Cũng trong vùng ảnh hưởng khá hẹp về không gian quanh núi Nam Giới, đền Đức Thánh Chiêu trưng Đại vương Lê Khôi, còn gọi là đền thờ vọng Lê Khôi (Thạch Hải) làm không ít du khách nhầm tưởng đây là đền chính. Tên đền cũng như tên đền chính, chỉ khác, đền thờ vọng được lập phía ngoài núi Long Ngâm, trên đường du khách đi về Khu du lịch Quỳnh Viên.

Cụ Nguyễn Quang Tú - Chi hội Trưởng chi hội Người cao tuổi thôn Minh Hải, Thạch Hải cho hay: Khi lớn lên, cụ đã nghe các bậc cao niên kể rằng, Lê Khôi khi thắng giặc Chiêm Thành về có đặt chân qua khu vực đền. Để tưởng nhớ vị tướng vì xã tắc, người dân đã chăm lo hương khói thờ tự ngài từ hàng trăm năm về trước. Những năm chống Mỹ, đền bị bom Mỹ đánh phá ác liệt. Các cụ trong làng chiêm bao thấy một người tướng mạo như tiên ông, bảo phải dời đồ thờ tự Lê Khôi vào đền Tam Lang để được an toàn. 8 đạo sắc và toàn bộ đồ tế khí gồm tượng, linh vị, ngai, bài vị, ô lọng… sau đó được dân làng chuyển về đúng địa điểm báo trong giấc mộng. Năm 2007, toàn bộ đồ tế khí và sắc phong được người dân rước trả lại đền để thực hành tục thờ vọng. Hàng năm, vào dịp lễ giỗ ngài, người dân huyện Thạch Hà và Lộc Hà lại tổ chức thi đấu thể thao tại khu vực trước cửa đền, nơi có không gian rộng rãi, núi cao che bóng mát.

Cách đền thờ vọng Lê Khôi chừng 300m, được che chở bởi vô số cây xanh trong đôộng luồng Miếu, đền Tam Lang (Thạch Hải) nơi bảo vệ đồ tế khí tại đền vọng Lê Khôi vẫn còn lưu giữ nhiều vẻ đẹp tín ngưỡng. Cụ Nguyễn Văn Minh thủ từ kể rằng: đền được xây dựng từ năm 1460, thờ thần Tam Lang, từ năm 1964 – 2007 thờ thêm ngài Đức Thánh Đại vương Lê Khôi. Bởi vậy, đúng dịp lễ giỗ Lê Khôi, lãnh đạo thôn và ban lễ nghi phải ra đền Tam Lang làm lễ thỉnh ngài, sau đó đến đền chính Lê Khôi để tế lễ.

Vừa xây dựng lại dựa trên phế tích cũ nằm trên gò đất đôộng đền, đền Thuận Nghĩa (thôn Toàn Thắng, Thạch Trị) mang nhiều ký ức và tình cảm trao gửi của người ven biển. Người xưa kể lại rằng, nơi đây ngài Lê Khôi đã dừng chân ở lại 3 ngày 3 đêm trước khi về vùng Cửa Sót. Xót thương và tưởng nhớ ngài, dân làng chài đã lập đền tưởng vọng, đồng thời mong ngài chở che. Theo cụ ông Lê Văn Ninh (87 tuổi, là thủ từ), đền Thuận Nghĩa lập lần đầu cách đây khoảng 400 năm. Cụ Ninh và bố ruột cụ là người đã gìn giữ các đồ tế khí cho đến hôm nay, trong đó có cây kiếm cổ, chén gỗ cổ, chiêng đồng, chiếc mũ gỗ...

Năm 2017, đền được toàn dân chung sức tôn tạo, rồi cùng nhau đón di tích lịch sử văn hóa. Dịp lễ hội năm nay, người dân Thạch Trị lần đầu tiên được tham gia lễ rước linh vị ngài Lê Khôi. Lễ thật “trọng” nên họ đã mua kiệu rước, các đồ tế khí lên đến gần 100 triệu đồng.

Phía bên kia sông Sót, người dân Mai Phụ, Thạch Kim (Lộc Hà) bao đời đã quen với lễ hội Lê Khôi. Tại xã Thạch Kim, đền Đông Phương ở thôn Xuân Phượng có lịch sử trên 200 năm, hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật giá trị như: chiếc lư hương cổ, chuông đồng cổ…

Cùng với phạm vi không gian vùng Cửa Sót – núi Long Ngâm, tín ngưỡng thờ Lê Khôi được lan rộng nhiều địa phương khác ngoài huyện, ngoài tỉnh. Tại thị xã Cửa Lò, xưa kia người dân vùng Thạch Kim, Mai Phụ phiêu tán ra lập nghiệp. Những người đầu tiên lập làng ở thị xã Cửa Lò tin rằng, phải nhờ uy linh của tướng quân Lê Khôi thì biển trời mới yên, lòng người mới thuận. Họ đã xin được thờ vọng ngài ở xứ sở mới, tôn ngài làm thành hoàng.

Ngôi đền Mai Bảng dần mọc lên ở phường Nghi Thủy từ cuối thế kỷ XVIII. Người dân hiện tại vẫn duy trì tín ngưỡng thờ Lê Khôi là chính, cùng với đó là thờ 6 vị khai cơ và Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu. Phó Chủ tịch UBND phường Nghi Thủy Hoàng Văn Bình cho hay: “Dịp lễ hội Lê Khôi năm nay cũng như hàng năm, phường luôn cử đoàn vào đền Lê Khôi dự lễ, cung kính đức thánh”.

Bên kia dòng sông, tại thôn Vĩnh Phúc, xã Đức Vĩnh (Đức Thọ), đền thờ tướng Lê Khôi được xây dựng năm 1817 và mới được tôn tạo hàng tỷ đồng vào năm 2009. Năm 2010, đền được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Trong đền có bức tượng cổ, các đồ tế khí ngày trước lưu giữ lại. Hàng năm, cứ đến 3/5 âm lịch ngày chính kỵ Chiêu Trưng, dân làng xã Đức Vĩnh lại cùng nhau bàn soạn lễ vật cúng tế. Năm nay, lãnh đạo xã cùng ban lễ nghi đền sẽ vào tham dự lễ đón Bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đến tế lễ tại đền chính.

Ngoài những di tích trên, ở huyện Thạch Hà còn 2 phế tích lưu giữ những câu chuyện về thờ vọng ngài Lê Khôi. Tại Việt Xuyên, xưa kia thuộc miền biên viễn, nơi đây có đền thờ ngài nằm giữa cánh đồng thuộc thôn Tùng Lang. Tương truyền, Lê Khôi từng qua đây khi đánh giặc, người dân tưởng nhớ người có công dẹp nạn binh đao nên lập đền. Sau cải cách ruộng đất, đền bị phá hủy chỉ còn chân móng tắc môn.

Trước mùa lễ hội này, người dân ở đây đã cắm cờ tổ quốc, cờ lễ hội tại khu vực phế tích, bày tỏ lòng tưởng vọng tới Đại vương Lê Khôi. Ở xã Thạch Hội, theo Phó trưởng Phòng VHTT huyện Thạch Hà Nguyễn Bá Chiến: hiện vẫn còn một miếu hoang, nằm gần chùa Nham, nghe các cụ nói là nơi đây thờ vọng Lê Khôi, bởi Lê Khôi từng qua đây thời chiến trận.

Thiết kế: Huy Tùng

15/06/2018 06:15

Tags:

#Hà Tĩnh 24h #Thạch Kim #Thạch Bàn #Thạch Hải #Đền Lê Khôi #Mai phụ #Chiêu Trưng Đại Vương #Thạch Hội #Thạch Trị #Báo mới Hà Tĩnh #Lê Khôi #Lễ hội truyền thống ở Hà Tĩnh #núi Nam Giới #đền Đức Thánh Chiêu trưng Đại vương Lê Khôi #đền Tam Lang #đền Thuận Nghĩa #đền Đông Phương #đền Mai Lâm #đền Mai Bảng #đền thờ tướng Lê Khôi

Có thể bạn quan tâm

Xây dựng hình ảnh du lịch Hà Tĩnh văn minh, thân thiện

Du khách tham quan Hương Tích tự thích thú với... hành tăm, kiệu, cà chua

Những nữ "sứ giả" quảng bá du lịch Hà Tĩnh

Thăm "làng tiến sĩ" ở Hà Tĩnh - quê hương Giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam

Khám phá di tích quốc gia chùa Am - Ngôi cổ tự hơn 600 năm tuổi ở Hà Tĩnh

Độc đáo "phi đội gà bay" trên mâm cúng ngày rằm ở Hà Tĩnh

Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông - nơi mạch nguồn tri ân tỏa rạng

Theo bước chân trẩy hội mùa xuân

Đọc thêm

Thành kính Lễ báo ân Đô đài Ngự sử Bùi Cầm Hổ

28/02/2026 13:00 Lễ báo ân là dịp để cấp ủy, chính quyền, Nhân dân phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) và con cháu họ Bùi thành kính, tưởng nhớ công ơn của quan Ngự sử Bùi Cầm Hổ đối với đất nước, Nhân dân.

Câu chuyện truyền cảm hứng của chàng trai liệt hai chân

26/02/2026 14:24 Từ biến cố gặp tai nạn, bị liệt hai chân đến thành công trong nhiều lĩnh vực, Đoàn Ngọc Chiến (xã Sơn Hồng, Hà Tĩnh) đã viết nên câu chuyện đầy cảm hứng tích cực.

Lễ khai hạ đền Nen, mong mưa thuận gió hòa, quốc thái, dân an

23/02/2026 10:20 Lễ khai hạ tại đền Nen (xã Việt Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh) là điểm nhấn sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương tưởng nhớ công lao của Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, cầu mong cho năm mới mưa thuận gió hòa, quốc thái, dân an.

Đặc sắc những lễ hội gắn với danh nhân ở Hà Tĩnh

23/02/2026 05:15 Với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, lễ hội truyền thống gắn với các danh nhân kiệt xuất là một phần của vẻ đẹp văn hóa Hà Tĩnh. Vẻ đẹp ấy kết tinh từ bản sắc đất và người Hồng Lam.

Lễ khai bút đầu xuân tại Di tích đền Cả

22/02/2026 13:27 Lễ hội khai bút đầu Xuân Bính Ngọ do UBND phường Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) tổ chức tại Di tích đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười với mong muốn khơi dậy tinh thần hiếu học, tôn vinh chữ nghĩa và tri thức.

Tiến sĩ, nhà văn Trần Thị Hảo - “sứ giả” văn hóa quê hương

21/02/2026 15:30 Tiến sĩ, nhà văn Trần Thị Hảo quê Hà Tĩnh, từng công tác tại Đại học Sorbonne IV (Paris, Pháp), được Chính phủ nước Pháp trao tặng nhiều giải thưởng danh giá.

Văn hóa cội nguồn nâng khát vọng cống hiến

21/02/2026 05:25 Từ cậu bé chăn bò, cắt cỏ dưới chân núi Hồng Lĩnh đến một vị tướng, GS.TS Lê Hữu Song - Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vẫn giữ tính chất phác của người con Hà Tĩnh. Với ông, quê hương không chỉ là ký ức mà còn là điểm tựa tinh thần để theo đuổi con đường y học hiện đại, lấy y đức làm gốc, lấy văn hóa làm nền cho hành trình cống hiến.

Đôi điều về quan hệ họ tộc và làng xã xưa ở Hà Tĩnh

20/02/2026 14:07 Trong tiến trình lịch sử, Hà Tĩnh hình thành cấu trúc làng xã gắn chặt với các dòng họ lưu dân và bản địa. Quan hệ họ tộc – thông gia – kết nghĩa không chỉ cố kết cộng đồng mà còn tạo nên những vọng tộc văn hiến, góp phần định hình diện mạo văn hóa vùng đất này.

Nơi nơi mừng vui "kính lão đắc thọ”

20/02/2026 13:12 Không khí hội trường các nhà văn hóa rộn ràng lời ca và những lời chúc nồng ấm làm cho lễ mừng thọ đầu xuân tại Hà Tĩnh càng thêm ý nghĩa.

Nguyễn Du trong tầm nhìn thời đại

20/02/2026 05:27 Trong di sản văn hóa Việt Nam, Nguyễn Du không chỉ là thi hào của nỗi thương đời mà còn là người nhìn thấu cơ chế lịch sử và cấu trúc xã hội phong kiến bất ổn, đặt ra những vấn đề cho tương lai, tạo nên chiều sâu tư tưởng hiện đại cho di sản của ông.

Chuyện về những nghệ nhân làm tỏa sáng di sản văn hóa cha ông

19/02/2026 13:37 Những nghệ nhân của các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Hà Tĩnh đang giữ nhịp cho nghệ thuật truyền thống tỏa sáng trong đời sống hiện đại.

Người nước ngoài háo hức đón Tết tại Hà Tĩnh

19/02/2026 05:29 Đối với những người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Hà Tĩnh, Tết là trải nghiệm đặc biệt, nơi họ trực tiếp cảm nhận sự ấm áp, nghĩa tình và bản sắc văn hóa Việt Nam.

20 hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc chờ đón du khách dịp đầu xuân ở Hà Tĩnh

19/02/2026 05:17 Theo Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh, từ hôm nay (mùng 3 Tết) đến Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch), trên địa bàn tỉnh diễn ra 20 hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc giúp du khách khám phá, trải nghiệm.

Những danh nhân tuổi Ngọ làm rạng danh đất Hồng Lam

17/02/2026 14:01 Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, mảnh đất núi Hồng - sông Lam đã sản sinh nhiều danh nhân kiệt xuất, cùng chung lý tưởng phụng sự Tổ quốc, phục vụ cách mạng. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh trân trọng giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của 4 danh nhân tiêu biểu tuổi Ngọ.

Gửi gắm kỳ vọng từ phong tục khai bút đầu năm

17/02/2026 10:00 Khai bút đầu năm từ lâu đã trở thành một phong tục đẹp, không thể thiếu của nhiều người dân Hà Tĩnh mỗi độ xuân về. Đón xuân Bính Ngọ 2026, những dòng chữ khai bút lại được viết lên với nhiều may mắn, bình an, khởi đầu cho một năm mới khang thái.

Định vị du lịch Hà Tĩnh

17/02/2026 09:00 Với kết quả đón hơn 5,6 triệu lượt khách trong năm 2025, cùng những dự án, sản phẩm, dịch vụ mới, du lịch Hà Tĩnh đang điểm thêm những sắc màu và thắp lên những kỳ vọng trong năm mới 2026.

Người Hà Tĩnh chúc gì ngày đầu năm mới?

17/02/2026 05:30 Lời chúc đầu năm gửi gắm ước nguyện về may mắn, sức khỏe, bình an và những điều tốt đẹp nhất. Đó là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt nói chung, người Hà Tĩnh nói riêng.

Để Giao thừa trọn niềm vui

16/02/2026 14:49 Dẫu mỗi người, mỗi gia đình ở Hà Tĩnh có cách đón giao thừa khác nhau, song tất cả đều hướng tới mong muốn gìn giữ sự bình yên, ấm áp và gửi gắm những điều tốt lành cho năm mới.

Mạch nguồn văn hóa, con người Hà Tĩnh

15/02/2026 13:30 Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, trong phần xây dựng văn hóa, con người Hà Tĩnh đã tiếp nối, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa.

"Khoác áo mới" cho các làng quê Hà Tĩnh

10/02/2026 15:30 Những ngày cận Tết, các địa phương tại Hà Tĩnh đồng loạt ra quân chỉnh trang cơ sở hạ tầng, vệ sinh môi trường, tạo diện mạo khang trang, sạch đẹp, hướng về mùa xuân mới an vui.

Nét quê trong những phiên chợ phố

07/02/2026 14:32 Không chỉ là nơi mua bán, những phiên chợ phố ở Hà Tĩnh còn là không gian lưu giữ ký ức làng quê, nơi nếp sống đời thường âm thầm tồn tại giữa đô thị.

Giữ “cánh sóng” trên đỉnh non Hồng

07/02/2026 08:11 Những ngày tháng Chạp, gió từ triền núi Hồng Lĩnh thổi buốt lạnh - cái lạnh đặc trưng của miền Trung. Theo chân anh Nguyễn Công Đạt - Tổ trưởng Trạm phát sóng Thiên Tượng (Hà Tĩnh), tôi bắt đầu hành trình lên đỉnh non Hồng, nơi những “cánh sóng” lặng lẽ tỏa đi cùng năm tháng.

Ruộng đồng rộn tiếng cười xuân

04/02/2026 09:10 Khi những nhịp cày đầu tiên xé đất, khi mạ non bén rễ vào phù sa, ruộng đồng Hà Tĩnh bừng lên không chỉ bởi sắc xuân, mà còn bởi tiếng cười của người nông dân bước vào vụ mùa mới.

Nguyễn Huy Lung - khí phách người cộng sản kiên trung trong buổi đầu thành lập Đảng

03/02/2026 09:38 Hơn 9 thập kỷ kể từ khi Đảng ta ra đời nhưng tên tuổi, khí phách anh dũng của người chiến sỹ Xô viết kiên trung Nguyễn Huy Lung (1908-1931) vẫn sáng ngời trên mảnh đất Hà Tĩnh.

Sôi nổi thi đua mừng kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng

03/02/2026 05:15 Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/2026), các địa phương ở Hà Tĩnh đã triển khai nhiều phần việc thiết thực, tạo khí thế thi đua sôi nổi, lan tỏa tinh thần trách nhiệm, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Những khối trầm “độc bản” giá hàng trăm triệu đồng ở Hà Tĩnh

26/01/2026 15:00 Như nghệ sĩ điêu khắc trên từng mạch dầu, thợ xoi trầm Phúc Trạch (Hà Tĩnh) kiên nhẫn gọt giũa lớp vỏ sần sùi, tỉ mẩn “giải phóng” từng khối trầm đang bị "giam cầm" trong lòng gỗ.

Lan ghép trên lũa gỗ ở Hà Tĩnh: Giá chục triệu vẫn “cháy hàng”

22/01/2026 13:36 Vườn lan của Công ty TNHH Trí Đức ở xã Thạch Khê (tỉnh Hà Tĩnh) đang "khuấy đảo" thị trường hoa Tết bởi những tác phẩm lan ghép trên lũa gỗ có giá trị lên tới hàng chục triệu đồng.

Chuyện những người mưu sinh nơi không gian di sản

20/01/2026 14:47 Chỉ một quán hàng nhỏ hay những chuyến đò chở khách nhưng bằng tâm huyết, nhiều người Hà Tĩnh đã đưa công việc mưu sinh thành "sứ giả" lan tỏa di sản văn hóa quê hương.

Người ươm mầm dân ca ví, giặm cho tuổi thơ Hà Tĩnh

16/01/2026 12:32 Bằng tâm huyết, nghệ nhân Lê Quang Thế đã bền bỉ lan tỏa dân ca đến với nhiều thế hệ học trò Hà Tĩnh bằng những cách làm gần gũi.

Vượt khó, “giữ lửa” nghệ thuật truyền thống

15/01/2026 09:29 Tập thể cán bộ, nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống (NTTT) Hà Tĩnh luôn bền bỉ “giữ lửa” nghề, nỗ lực sáng tạo, tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, tạo dấu ấn quan trọng.