Liên Khui Thìn “đòi” Lại EPCO - Báo Công An Nhân Dân điện Tử

Những khúc mắc sau một bản án

Chúng tôi tìm đến một người có thể được Liên Khui Thìn xem là một người bạn và cũng có thể là ân nhân trong suốt quá trình tham gia tố tụng tại những phiên tòa. Đó là Tiến sĩ Luật học Phan Trung Hoài, Trưởng Văn phòng Luật sư, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (V.I.C.A).

Với những gì đề cập tới trong Cáo trạng và hồ sơ của vụ án Minh Phụng - EPCO mà chúng tôi thu thập được từ những năm 90 thế kỷ trước, thì Liên Khui Thìn hiện thân như một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Cái ngày mà tòa tuyên án, chắc đến giờ, Liên Khui Thìn vẫn chưa tin mình đã thoát được án tử hình.

Theo cáo buộc của Viện Kiểm sát (VKS), tính chất nguy hiểm của Liên Khui Thìn gói gọn trong hành vi "câu kết với Tăng Minh Phụng, Phạm Nhật Hồng, Nguyễn Ngọc Bích và các cá nhân khác để thực hiện hàng loạt các thủ đoạn gian dối thông qua việc sử dụng pháp nhân Epco, cũng như một số công ty khác lập các hợp đồng vay vốn, xin bảo lãnh mở L/C, lập các hợp đồng mua bán hàng hóa với các chứng từ hóa đơn giả mạo, nâng giá tài sản nhằm rút tiền, chiếm đoạt tài sản của Nhà nước...".

Theo kết luận của VKS tại phiên tòa lúc bấy giờ thì Liên Khui Thìn đã phạm vào tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa" theo điều 134 Bộ Luật Hình sự 1985. Theo quan điểm bào chữa cho bị cáo Liên Khui Thìn tại tòa của Luật sư Phan Trung Hoài thì việc đánh giá pháp nhân của Công ty EPCO là cả một vấn đề "hỗn độn" về mặt pháp lý khi xác định: "Thực chất Công ty EPCO là doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp tư nhân?".

Tôi vẫn còn nhớ như in cái ngày ngồi trên giảng đường, trong mọi bài giảng có liên quan, một nữ giảng viên thường hay liên hệ đến vấn đề giải thể, sáp nhập công ty... đều liên hệ đến vụ án Tăng Minh Phụng - EPCO vào trong bài giảng nhằm tăng thêm sinh động và hứng thú cho sinh viên.

Mà quả thật quá trình hoàn thiện luật công ty, luật doanh nghiệp của Việt Nam từ thập niên 90 đến nay qua 3 cột mốc và có nhiều thay đổi. Đáng chú ý, năm 1990, Quốc hội thông qua Luật Công ty quy định về công ty TNHH và công ty cổ phần. Năm 1999, Luật Doanh nghiệp tiếp tục được thông qua nhằm quy định về công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Đến năm 2005, Luật Doanh nghiệp một lần nữa được thông qua gần như hoàn thiện hơn cho các doanh nghiệp và mọi thành phần kinh tế.

Theo điều 2, Luật Công ty năm 1990 có quy định, công ty TNHH và công ty cổ phần là doanh nghiệp trong đó các thành viên cùng góp vốn, cùng chia nhau lợi nhuận, cùng chịu lỗ tương ứng với phần góp vốn và chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi phần vốn của mình góp vào.

Tiền thân của EPCO đi lên từ tổ hợp chế biến mực khô cung ứng xuất khẩu Phương Nam, thành lập năm 1982. Từ những bước thăng trầm của cuộc sống, năm 1984 chuyển thành Xí nghiệp hợp danh Chế biến hải sản quận 3. Thời điểm này, UBND quận 3 góp vốn 700.000 đồng. Năm 1986, nền kinh tế bắt đầu mở cửa, công ty TNHH được hình thành, tổng số vốn của UBND quận 3 là 70.000USD, chiếm 52%. Và, năm 1989, Công ty liên doanh được thành lập với số vốn UBND quận 3 hơn 3,1 tỉ đồng, chiếm 51,8%.

Năm 1992, Công ty EPCO được thành lập với số vốn điều lệ 5 tỉ đồng Việt Nam, gồm 5 thành viên sáng lập: Nguyễn Tấn Phúc (Chủ tịch HĐQT), Liên Khui Thìn (Phó chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc), Huỳnh Đức Phúc, Lê Phước Bốn và Huỳnh Minh Đức. Theo đó, UBND có 52% phần hùn và do Nguyễn Tấn Phúc làm đại diện UBND, 4 thành viên còn lại, mỗi thành viên góp 12%. Tuy nhiên, qua hai phiên sơ thẩm và phúc thẩm, VKS kết luận Công ty EPCO không phải là một doanh nghiệp nhà nước mà chỉ lợi dụng danh nghĩa nhà nước để hoạt động kinh doanh.

Tháng 10/1994, ông Tăng Minh Phụng mua lại 36,15% cổ phần EPCO. Tháng 12/1994, Ngân hàng Ngoại thương mua 25% cổ phần của EPCO, trong đó mua của UBND quận 3 là 12% và mua của ông Tăng Minh Phụng là 13%. Tuy nhiên, tỉ lệ cổ phần của Nhà nước chiếm tỉ trọng vốn 64,8% cho phép chi phối toàn bộ hoạt động của công ty. Vấn đề đặt ra là xem xét cách thức và mô hình hoạt động của Công ty EPCO trên phương diện pháp lý nào? Chắc hẳn Liên Khui Thìn một trong những nhân vật chính của vụ án Minh Phụng - EPCO vẫn tiếp tục còn nhiều tranh luận. Ở đây quan điểm của người viết bài không dám kết luận ai sai, ai đúng trong quá khứ của vụ án.

Khi thấy quyền lợi hợp pháp bị xâm hại, có quyền kiện!

Vừa qua, trong đợt đặc xá vào dịp Quốc khánh 2-9, Liên Khui Thìn chính thức được ra tù do cải tạo tốt và kết thúc cuộc sống hơn 9 năm trong trại giam. Ngay sau khi khôi phục quyền công dân, Liên Khui Thìn đâm đơn lên Tòa án TP HCM đòi lại quyền được quản lý và điều hành Công ty TNHH kinh doanh XNK, chế biến nông hải sản, Du lịch, Khách sạn quận 3 (gọi tắt là EPCO). Hiện tại, ông Nguyễn Lộc Ri vẫn đang là người đại diện pháp lý đương nhiệm của Công ty EPCO. Vụ kiện này đã được Tòa án TP HCM chính thức thụ lý đơn của ông Liên Khui Thìn.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu (trái) và Tiến sĩ Luật Phan Trung Hoài.

Lý lẽ xung quanh vụ kiện, phải chăng ông Liên Khui Thìn nghĩ rằng trước đây mình đã từng góp vốn và cũng là Giám đốc, kiêm Phó chủ tịch HĐQT của Công ty EPCO.

Lật lại hồ sơ vụ án, chắc hẳn chúng ta không quên được ở chính thời điểm năm 1997, ông Liên Khui Thìn đã bị cơ quan chức năng ra lệnh bắt tạm giam trong vụ trọng án kinh tế EPCO - Minh Phụng một thời gây xôn xao dư luận. Thời kỳ này, ông Nguyễn Tấn Phúc, Chủ tịch HĐQT, đại diện góp vốn cho UBND quận 3 cũng bị bắt tạm giam với ông Liên Khui Thìn. Chính lúc này, một Công ty EPCO như "rắn mất đầu", khi nảy sinh đến các vấn đề pháp lý, không có người đại diện làm pháp nhân nên UBND quận 3 cử ông Nguyễn Lộc Ri giữ chức này cho đến nay. Vì thế, khi vừa bước ra khỏi song sắt, ông Liên Khui Thìn liền yêu cầu HĐQT Công ty EPCO nhóm họp bất thường nhằm xác định lại tư cách pháp lý thành viên của mình.

Thạc sĩ Trần Huỳnh Thanh Nghị, Trưởng bộ môn Luật Kinh tế Trường đại học Kinh tế TP HCM cho biết: "Tính pháp lý của vấn đề Liên Khui Thìn kiện đòi quyền quản lý Công ty EPCO là quyền của công dân. Theo quan điểm của tôi thì vụ kiện của Liên Khui Thìn có vấn đề gì đó không phù hợp với quy tắc pháp luật".

Có thể, ông Liên Khui Thìn căn cứ vào Luật Doanh nghiệp sửa đổi được Quốc hội thông qua vào năm 2005 và Nghị định 139 của Thủ tướng Chính phủ để đòi lại những gì đã mất. Đó là quyền quản lý và điều hành Công ty EPCO.

Cũng nói qua một chút, thời đó chức vụ Giám đốc và kiêm Phó chủ tịch HĐQT của Công ty EPCO xuất phát từ chỉ đạo trực tiếp của UBND quận 3 do hoạt động theo cơ chế Luật công ty được Quốc hội thông qua năm 1990. Và, nếu quả thật theo nhận định của giới nghiên cứu luật cũng như vụ án EPCO - Minh Phụng, nhiều khả năng, khi Liên Khui Thìn bị bắt tạm giam, rất có thể, HĐQT chưa có cuộc họp "truất phế" chức vụ Giám đốc, kiêm Phó chủ tịch HĐQT của Liên Khui Thìn.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu cũng cho rằng, quyền khởi kiện là quyền của Liên Khui Thìn khi ông ta có đầy đủ quyền công dân và nhờ tòa án bảo vệ quyền lợi của mình một cách hợp pháp. Tuy nhiên, đòi thành công quyền quản lý hay không lại là quyết định ở nơi tòa án