Lỗ đen Siêu Khối Lượng – Wikipedia Tiếng Việt

Bước tới nội dung

Nội dung

chuyển sang thanh bên ẩn

• Đầu
• 1 Xem thêm
• 2 Tham khảo
• 3 Liên kết ngoài

• Bài viết
• Thảo luận

Tiếng Việt

• Đọc
• Sửa đổi
• Sửa mã nguồn
• Xem lịch sử

Công cụ Công cụ chuyển sang thanh bên ẩn Tác vụ

• Đọc
• Sửa đổi
• Sửa mã nguồn
• Xem lịch sử

Chung

• Các liên kết đến đây
• Thay đổi liên quan
• Liên kết thường trực
• Thông tin trang
• Trích dẫn trang này
• Tạo URL rút gọn
• Tải mã QR

In và xuất

• Tạo một quyển sách
• Tải dưới dạng PDF
• Bản để in ra

Tại dự án khác

• Wikimedia Commons
• Khoản mục Wikidata

Giao diện chuyển sang thanh bên ẩn Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Lỗ đen siêu khối lượng, lỗ đen siêu trọng hoặc lỗ đen siêu nặng là loại lỗ đen lớn nhất, có khối lượng từ hàng trăm nghìn đến hàng tỷ lần khối lượng Mặt Trời (105 đến 1,8 × 1010 M☉). Phần lớn các thiên hà, kể cả Ngân Hà,[3] có chứa trong vùng nhân của mình một lỗ đen siêu khối lượng.[4][5] So với các lỗ đen nhỏ, các lỗ đen siêu khối lượng có khối lượng riêng nhỏ hơn. Bán kính lỗ đen tỉ lệ thuận với khối lượng của nó. Lỗ đen là thiên thể dạng cầu được giới hạn bởi chân trời sự kiện, thể tích của nó tỷ lệ thuận với bán kính lũy thừa ba. Vì thế, khi khối lượng tăng, khối lượng riêng của lỗ đen giảm.

Lực thủy triều của lỗ đen siêu khối lượng ở vùng cận chân trời sự kiện nhỏ hơn nhiều so với các lỗ đen nhỏ hơn. Người quan sát trên chân trời sự kiện sẽ đứng xa điểm kỳ dị hơn so với lỗ đen nhẹ, vì thế lực triều sẽ nhỏ hơn. Lỗ đen siêu khối lượng có ảnh hưởng đến các vật thể quanh mình do khối lượng lớn của mình.

Một trong những lỗ đen siêu khối lượng gần Trái Đất nhất là ở trung tâm Ngân Hà, lỗ đen Nhân Mã A*.[6][7]

Lỗ đen lớn nhất từng được phát hiện là Phoenix A.

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Danh sách lỗ đen lớn nhất
• Nhân Mã A*

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ The Event Horizon Telescope Collaboration (ngày 10 tháng 4 năm 2019). "First M87 Event Horizon Telescope Results. I. The Shadow of the Supermassive Black Hole". The Astrophysical Journal. Quyển 875 số 1. doi:10.3847/2041-8213/ab0ec7.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: DOI truy cập mở nhưng không được đánh ký hiệu (liên kết)
2. ^ "First-ever picture of a black hole". Hiệp hội Max Planck. ngày 10 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2019.
3. ^ "Seeing a Star Orbit around the Supermassive Black Hole at the centre of the Milky Way", R. Schödel, Nature, Vol 419, pp. 694-696, 16 tháng 10 năm 2002
4. ^ Antonucci, R. (1993). "Unified Models for Active Galactic Nuclei and Quasars". Annual Reviews in Astronomy and Astrophysics. Quyển 31 số 1. tr. 473–521. doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.002353.
5. ^ "Unified schemes for radio-loud active galatic nuclei". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. Quyển 107. 1995. tr. 803–845. doi:10.1086/133630. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
6. ^ Schödel, R.; và đồng nghiệp (2002). "A star in a 15.2-year orbit around the supermassive black hole at the centre of the Milky Way". Nature. Quyển 419 số 6908. tr. 694–696. arXiv:astro-ph/0210426. Bibcode:2002Natur.419..694S. doi:10.1038/nature01121. PMID 12384690.
7. ^ Overbye, Dennis (ngày 8 tháng 6 năm 2015). "Black Hole Hunters". NASA. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2015.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn] Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Lỗ đen siêu khối lượng.

• Supermassive black hole tại Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh)
• Hốc đen tại Từ điển bách khoa Việt Nam
• Black Holes: Gravity's Relentless Pull Lưu trữ ngày 17 tháng 5 năm 2008 tại Wayback Machine Award-winning interactive multimedia Web site about the physics and astronomy of black holes from the Space Telescope Science Institute
• Images of supermassive black holes
• NASA images of supermassive black holes
• The dark heart of the Milky Way Lưu trữ ngày 31 tháng 3 năm 2019 tại Wayback Machine lưu trữ
• ESO video clip of stars orbiting a galactic black hole
• Star Orbiting Massive Milky Way Centre Approaches to within 17 Light-Hours ESO, ngày 21 tháng 10 năm 2002
• Images, Animations, and New Results from the UCLA Galactic Center Group
• Washington Post article on Supermassive black holes
• Video (2:46) – Simulation of stars orbiting Milky Way's central massive black hole
• Video (2:13) – Simulation reveals supermassive black holes (NASA, ngày 2 tháng 10 năm 2018)

Bài viết về chủ đề vật lý này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s

Cổng thông tin:

• vật lý
• thiên văn học

x t s Ngân Hà
Vị trí	Ngân Hà → Nhóm con Ngân hà → Nhóm Địa phương → Local Sheet → Siêu đám Xử Nữ → Siêu đám Laniakea → Vũ trụ quan sát được → Vũ trụMỗi mũi tên (→) có thể được hiểu là "nằm bên trong" hoặc "là một phần của".
Cấu trúc	Tâm Ngân Hà Nhân Mã A Nhân Mã A* Lỗ đen siêu khối lượng Đĩa Thuyền Để–Nhân Mã Củ Xích–Thiên Nga Lạp Hộ–Thiên Nga Anh Tiên Thuẫn Bài–Bán Nhân Mã Near 3 kpc Arm Far 3 kpc Arm Quầng Aquarius Stream Fimbulthul stream Gaia Sausage Helmi stream Magellanic Stream Monoceros Ring Palomar 5 stream Pisces-Eridanus stream Sagittarius Stream Virgo Stream
Thiên hà vệ tinh	Mây Magellan Đám mây Magellan Lớn Đám Mây Magellan Nhỏ Dòng Magellan Cầu Magellan Phỏng cầuNhân Mã Dòng Nhân Mã Mục Phu II Hậu Phát Messier 54 Palomar 12 Segue 1 Segue 2 Terzan 7 Thiên hà lùn Tức Đồng II Mục Phu I Mục Phu II Mục Phu III Lạp Khuyển I Lạp Khuyển II Đại Khuyển Thuyền Để Hậu Phát Cự Tước II Thiên Long Ba Giang II Thiên Lô Vũ Tiên Sư Tử I Sư Tử II Sư Tử IV Sư Tử V Sư Tử T Phượng Hoàng Song Ngư I Song Ngư II Võng Cổ II Phỏng cầu Nhân Mã Segue 1 Segue 2 Ngọc Phu Lục Phân Nghi Tam Giác II Đại Hùng I Đại Hùng II Tiểu Hùng Willman 1 Khác Xúc xích Gaia Vòng Kỳ Lân Dòng Thất Nữ Koposov I Koposov II Segue 3
Liên quan	Va chạm giữa thiên hà Tiên Nữ và Ngân Hà Cửa sổ Baade Vùng che khuất
Thể loại Thiên văn học

x t s Thiên hà
Hình thái học	Đĩa Hạt đậu có thanh không có thanh Xoắn ốc anemic có thanh kết tụ hoàn mỹ trung gian Magellanic không có thanh Thiên hà lùn elip vô định hình hình cầu xoắn ốc Thiên hà elip cD Vô định hình có thanh Bất thường Vòng Cực
Cấu trúc	Nhân thiên hà hoạt động Thanh Hạch cầu Quầng vật chất tối Đĩa Thiên hà đĩa Quầng corona Trung tâm Ngân Hà Mặt phẳng thiên hà Galactic ridge Môi trường liên sao Tiền thiên hà Nhánh xoắn ốc Lỗ đen siêu khối lượng
Nhân hoạt động	Blazar LINER Markarian Chuẩn tinh Vô tuyến hình chữ X Luồng phun tương đối Thiên hà Seyfert
Thiên hà trànđầy năng lượng	LAE LIRG Bùng nổ sao blue compact dwarf hạt đậu faint blue Hot dust-obscured
Hoạt động thấp	Low surface brightness Ultra diffuse Dark galaxy
Tương tác	Field Thủy triều thiên hà Cloud Groups and clusters Nhóm thiên hà Cụm thiên hà Quần tụ thiên hà sáng nhất brightest cluster galaxy fossil group tương tác Hợp nhất Jellyfish Vệ tinh Luồng sao Siêu đám Tường Chân không và Siêu chân không thiên hà chân không
Danh sách	Thiên hà Thiên hà được đặt tên theo người Lớn nhất Gần nhất Xa nhất Thiên hà vòng cực Thiên hà vòng Thiên hà xoắn ốc Nhóm và cụm Nhóm chuẩn tinh lớn Chuẩn tinh Siêu đám thiên hà Trống rỗng Cụm Các nhóm quasar lớn
Xem thêm	Thiên hà tối Thiên văn học Ngân Hà Thiên văn học ngoài Ngân Hà Hệ tọa độ thiên hà Góc phần tư thiên hà Thiên hà lam mờ Sự hình thành và tiến hóa thiên hà Bụi liên thiên hà Sao liên thiên hà Du hành liên thiên hà Độ kim loại
Thể loại Cổng thông tin

x t s Lỗ đen
Loại	BTZ black hole Schwarzschild Quay Tích điện Ảo Kugelblitz Lỗ đen siêu khối lượng Lỗ đen nguyên thủy
Kích cỡ	Siêu nhỏ Tối đại Electron Sao Microquasar Khối lượng trung gian Siêu khối lượng Nhân thiên hà hoạt động Chuẩn tinh Blazar
Sự hình thành	Tiến hóa sao Suy sụp hấp dẫn Sao Neutron Liên kết liên quan Giới hạn Tolman-Oppenheimer-Volkoff Sao lùn trắng Liên kết liên quan Supernova Liên kết liên quan Hypernova Chớp tia gamma Lỗ đen đôi
Tính chất	Điểm kì dị hấp dẫn Ring singularity Định lý Chân trời sự kiện Mặt cầu photon Innermost stable circular orbit Vùng sản công Quá trình Penrose Quá trình Blandford–Znajek Đĩa bồi tụ Bức xạ Hawking Thấu kính hấp dẫn Bồi tụ Bondi Liên hệ M–sigma Dao động gần tuần hoàn Nhiệt động lực học Tham số Immirzi Bán kính Schwarzschild Spaghetti hóa
Các vấn đề	Black hole complementarity Nghịch lý thông tin Cosmic censorship ER = EPR Final parsec problem Firewall (physics) Holographic principle Định lý không có tóc
Các mêtric	Schwarzschild Derivation Kerr Reissner–Nordström Kerr–Newman Hayward
Giải pháp	Nonsingular black hole models Ngôi sao đen Sao tối Dark-energy star Gravastar Magnetospheric eternally collapsing object Planck star Sao Q Fuzzball
Tương tự	Optical black hole Sonic black hole
Danh sách	Lỗ đen Lớn nhất Gần nhất Quasar Microquasars
Mô hình	Điểm kì dị hấp dẫn Định lý kì dị Penrose–Hawking Lỗ đen nguyên thủy Gravastar Sao tối Sao năng lượng tối Sao đen Quả bóng rối Lỗ trắng Kì dị trần trụi Kì dị vòng Tham số Immirzi Mô hình màng Kugelblitz Lỗ sâu Thiên thể giả sao
Giả tưởng	Lỗ đen trong giả tưởng Star Trek (2009) Hố đen tử thần (2014)
Liên quan	Outline of black holes Sonic black hole Black Hole Initiative Black hole starship Sao đặc Sao kỳ lạ Sao quark Sao Preon Gamma-ray burst progenitors Thế hấp dẫn Hypercompact stellar system Membrane paradigm Điểm kỳ dị trần trụi Sao lỗ đen Sao tối Rossi X-ray Timing Explorer Timeline of black hole physics Lỗ trắng Lỗ sâu Các dấu mốc trong lịch sử nghiên cứu lỗ đen XMM - Newton Vệ tinh tia X Chandra Vệ tinh tia gamma Fermi NuStar Hệ sao tập trung trong một vùng rất nhỏ Tàu không gian lỗ đen
Thể loại Hình ảnh

x t s Thiên văn học sóng hấp dẫn
Sóng hấp dẫn Đài quan sát sóng hấp dẫn
Các thiết bị dò	Ăng tenkhối lượngcộng hưởng Đang hoạt động NAUTILUS (IGEC) AURIGA (IGEC) MiniGRAIL Mario Schenberg Ngừng hoạt động EXPLORER (IGEC) ALLEGRO (IGEC) NIOBE (IGEC) Stanford gravitational wave detector ALTAIR GEOGRAV AGATA Ăng ten cộng hưởng Weber Đề xuất TOBA Đề xuấttrong quá khứ GRAIL (giảm kích thước xuống MiniGRAIL) TIGA SFERA Graviton (giảm kích thước xuống Mario Schenberg) Giao thoa kếtrên mặt đất Đang hoạt động AIGO (ACIGA) CLIO Fermilab holometer GEO600 Advanced LIGO (Nhóm hợp tác khoa học LIGO) KAGRA Advanced Virgo (Đài quan sát sóng hấp dẫn châu Âu) Ngừng hoạt động TAMA 300 TAMA 20, later known as LISM TENKO-100 Giao thoa kế Caltech 40m Kế hoạch INDIGO (LIGO-Ấn Độ) Đề xuất Cosmic Explorer Kính thiên văn Einstein Đề xuấttrong quá khứ AIGO (LIGO-Australia) Giao thoa kếkhông gian Kế hoạch LISA Đề xuất Tàu quan sát Vụ Nổ Lớn DECIGO TianQin
Mảng định thời sao xung	EPTA IPTA NANOGrav PPTA
Phân tích dữ liệu	Einstein@Home PyCBC Zooniverse: Gravity Spy
Các quan sát	Các sự kiện Danh sách các quan sát Quan sát đầu tiên (GW150914) GW151012 GW151226 GW170104 GW170608 GW170729 GW170809 GW170814 GW170817 (sự kiện sao neutron sát nhập) GW170818 GW170823 GW190412 GW190521 (ánh sáng đầu tiên từ sự hợp nhất bh-bh) GW190814 (va chạm "khoảng cách khối lượng" lần đầu tiên) GW200105 (lỗ đen đầu tiên - sáp nhập sao neutron) Phương pháp Đo trực tiếp Giao thoa kế laser Thiết bị cộng hưởng khối lượng Đề xuất: Giao thoa kế nguyên tử Đo gián tiếp B-mode của CMB Mảng định thời sao xung Sao xung đôi
Lý thuyết	Thuyết tương đối rộng Các kiểm nghiệm thuyết tương đối rộng Các thuyết metric Graviton
Các hiệu ứng / tính chất	Phân cực Spin-flip Dịch chuyển đỏ Dịch chuyển xanh Lan truyền với tốc độ ánh sáng h strain Chirp signal (chirp mass) Mang năng lượng
Các loại / nguồn phát	Ngẫu nhiên Lạm phát vũ trụ-thăng giáng lượng tử Chuyển pha Hệ đôi chuyển động Lỗ đen siêu khối lượng Lỗ đen sao Sao neutron Liên tục Sao neutron quay Chớp Siêu tân tinh hoặc từ những nguồn chưa biết Giả thuyết Dây vũ trụ và chạm và những nguồn chưa biết

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lỗ_đen_siêu_khối_lượng&oldid=74293126” Thể loại:

• Sơ khai vật lý
• Lỗ đen
• Thiên hà

Thể loại ẩn:

• Quản lý CS1: DOI truy cập mở nhưng không được đánh ký hiệu
• Lỗi CS1: tham số không rõ
• Bài viết có nguồn tham khảo tiếng Anh (en)
• Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback
• Tất cả bài viết sơ khai

Tìm kiếm Tìm kiếm Đóng mở mục lục Lỗ đen siêu khối lượng 57 ngôn ngữ Thêm đề tài