Lý Giải “bệnh Sĩ” Của Người Việt - Kienthuc

Giải mã Lý giải “bệnh sĩ” của người Việt

(Kiến Thức) - Ông Ngọc cho rằng, sự sĩ diện của người Việt Nam không chỉ thể hiện qua lời nói, hành động mà còn qua cả nụ cười.

An Nhiên 01/10/2013 07:00 Được tặng quà nhưng không nói lời cảm ơn mà lẳng lặng đợi có dịp sẽ báo đáp; đi nhờ vả, xin xỏ nhưng vẫn cứ nở nụ cười; tỏ ra ta đây hiểu biết nhưng đầu óc lại rỗng tuếch... Đó chỉ là một số trong "muôn hình vạn trạng" biểu hiện "bệnh sĩ" của người Việt được các nhà nghiên cứu chỉ ra. Biểu hiện của sĩ diện nhan nhản Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vỹ, bất cứ dân tộc nào cũng có sĩ diện. Tuy nhiên, sự sĩ diện này cao hay thấp, có ở mức cực đoan hay không lại tùy thuộc từng nền văn hóa và tùy thuộc từng giai đoạn phát triển của lịch sử. Vậy, thế nào là sĩ diện? Ông Vỹ cho rằng, đó là việc người ta dùng những vẻ bề ngoài, những thao tác khoa trương trước người khác và dĩ nhiên, cái thao tác đó không phản ánh đúng tính chất con người đó mà chỉ để thỏa mãn sự khoe mẽ mà thôi. Tuy nhiên, ít nhiều điều đó cũng khiến anh khoan khoái. Còn về phía người đối diện thì đầu tiên họ bị nhầm, sau đó phát hiện ra bản chất của anh thì họ bực. Do đó, sự sĩ diện mang tính tiêu cực nhiều hơn. Theo ThS Thạch Mai Hoàng, Bộ môn Nhân học, Đại học KH-XH&NV thì biểu hiện của thói sĩ này rất đa dạng. Chẳng hạn, đến nhà bạn ăn cơm, đáng ra anh sẽ ăn ba bát như ở nhà nhưng lại chỉ ăn một bát dù trong bụng vẫn đói; cứ tỏ ra ta đây đạo mạo, cái gì cũng biết nhưng thực chất đầu óc lại rỗng tuếch; đi ăn hàng luôn chừa lại một ít đồ ăn thay vì ăn hết... "Những biểu hiện của sĩ diện khiến ta gặp thường xuyên, nhan nhản ở bất cứ nơi đâu và bất cứ tầng lớp nào", ông Vỹ khẳng định.

Tranh minh họa.

Sĩ diện bắt nguồn từ đâu? Theo ông Vỹ, bản chất từ "sĩ diện" là mang vẻ mẫu của người lý tưởng. Thời phong kiến, theo truyền thống Nho giáo, sĩ quân tử được cho là mẫu người lý tưởng. Họ có học thức, có văn hóa, có đạo đức, lý tưởng, được xã hội mến mộ. Vì thế, họ là mục tiêu để bao người phấn đấu hướng tới. Tuy nhiên, không phải ai cũng trở thành sĩ quân tử. Do đó, nhiều người đã cố tạo cho mình một vỏ bọc theo quy chuẩn của bậc sĩ quân tử để có được "tiếng thơm". "Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của sự sĩ diện là bản chất xã hội thiếu sự minh bạch thông tin. Những quy chuẩn của phát triển mập mờ, tạo cho con người dễ đội lốt dưới mọi hình thức trong ứng xử với cộng đồng", ông Vỹ nêu quan điểm. Nhà nghiên cứu văn hóa Hữu Ngọc lại lý giải ở một góc độ khác. Theo ông, cách đây gần hai thế kỷ, các nhà nghiên cứu Hofstede (Hà Lan) và E.Hall (Mỹ) đã chia các nền văn hóa thành hai loại: Các nền văn hóa dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa cá nhân (các dân tộc châu Âu và Bắc Mỹ) và các nền văn hóa dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa tập thể (các dân tộc châu Á, đặc biệt là ở các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam). Cuối cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, một nhà nghiên cứu Mỹ đã nhận định: Văn hóa Nhật là văn hóa của sự xấu hổ. Đây cũng là nét chung của các nước chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa tập thể, trong đó có Việt Nam. Chính văn hóa xấu hổ đã tạo nên tính sĩ diện. Lý giải rõ hơn điều này, ông Ngọc nói: Trong một xã hội như phương Tây đặc trưng bởi chủ nghĩa cá nhân, họ được tự do, tùy thích trong việc lựa chọn lối sống mà không nặng nề chuyện xem thái độ của những người xung quanh như thế nào. Bên cạnh đó, đạo Kito có tính chất cá thể. Bất cứ người theo đạo nào có tội mà đi xưng tội, được Đức Cha thay Đức Chúa xá tội cho thì lương tâm họ đã cảm thấy nhẹ nhàng. Ngược lại, ở những dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa tập thể thì họ sống trong mối quan hệ đan xen, chằng chịt với gia đình, họ hàng, làng xóm. Trong xã hội đó có những quy chuẩn đạo đức chung và mọi người cần tuân theo, chỉ cần anh đi chệch quỹ đạo đó sẽ bị người ta dò xét, thậm chí lên án. Văn hóa tập thể một mặt làm tăng tính cộng đồng, cộng cảm. Mặt khác, nó làm cho con người ta không dám thể hiện cái tôi rõ nét, từ đó mà sự đột phá, sáng tạo không cao, đúng hơn là nhiều khi người ta không dám sống thật với bản chất con người mình mà phải lựa theo tập thể. Khi một người có lỗi lầm và bị phát hiện, dù họ có ân hận song cũng không thể xóa đi được mặc cảm, nỗi xấu hổ với gia đình, họ hàng, bạn bè, làng xóm. Thậm chí, người ta vẫn đề phòng, nghi kỵ anh, dù lỗi đó đã qua rồi. Vì thế, nhiều người có xu hướng cố gắng giấu kín lỗi lầm mình mắc phải vì sĩ diện, vì xấu hổ.

Theo nhà nghiên cứu Hữu Ngọc, tính sĩ diện của người Việt do đặc trưng của nền văn hóa theo chủ nghĩa tập thể.

Sĩ diện bao nhiêu là... đủ? "Con người cần có tính sĩ diện. Thế nhưng, khi sĩ diện ở mức cực đoan sẽ gây ra những phiền toái, bị mất đi cơ hội, mang tiếng xấu...", ông Ngọc nói. Để minh chứng cho điều này, ông đưa ra một ví dụ: "Tôi có một bà bạn người Đức. Bà từng phàn nàn với tôi rằng bà có tặng cho chị giúp việc người Việt Nam một món quà Tết nhưng chị này không nói lời cảm ơn mà lẳng lặng cất đi. Theo bà thì đó là sự thiếu lễ độ. Tôi phải giải thích rằng đó là tính sĩ diện của người Việt. Chị ấy không cảm ơn không phải vì vô ơn mà sợ rằng khi nói ra lời cảm ơn ấy sẽ bị khinh bỉ là người vồ vập của cải. Chắc chắn, chị ấy sẽ tìm dịp khác để báo đáp lại". Ông Ngọc cũng cho rằng, sự sĩ diện của người Việt Nam không chỉ thể hiện qua lời nói, hành động mà còn qua cả nụ cười. "Người Việt Nam có thể cười bất cứ lúc nào. Nụ cười ấy nhiều khi không phải là vui thích mà để che giấu cảm xúc, là nụ cười vô duyên. Chẳng hạn, một người bị đau, thấy người khác hỏi han thì nở nụ cười tỏ ra mình không sao vì không muốn có cảm giác thương hại. Hay có trường hợp, mẹ ốm nặng ở quê, người này muốn nghỉ về thăm mẹ nên đến gặp ông chủ nhưng lúng túng và chỉ biết cười...?. Rõ ràng, có những sự sĩ diện gây ra phiền toái. Thế nhưng, "nếu không có sĩ diện thì cũng đáng lo, vì có thể người ta sẽ hành xử không theo một quy chuẩn nào, khiến những người xung quanh coi thường, lên án", theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vỹ. Vậy, sĩ diện bao nhiêu được cho là đủ? Trả lời cho câu hỏi này, ông Vỹ cho rằng, rất khó để định lượng được rằng mỗi người cần bao nhiêu sĩ diện và cần trong những trường hợp nào vì "mỗi cây mỗi hoa". Cũng cần thấy rằng, sĩ diện còn tùy thuộc vào tính cách mỗi người. Có thể cùng một việc là để được nhận vào làm trong công ty nọ, nhân viên A sẽ lo quà cáp đến biếu sếp còn nhân viên B thì không vì anh ta chỉ muốn dựa hoàn toàn vào thực lực, không muốn mang tiếng quỵ lụy nhờ cậy ai. Điều này là do tính cách quyết định. Mà đã là tính cách thì khó sửa lắm. Do đó, để biết sĩ diện bao nhiêu là đủ, theo ông Vỹ chỉ có thể "tùy thuộc vào góc nhìn của mỗi người. Góc nhìn đó thường gắn với lợi ích". "Trong nhiều trường hợp, khi người ta biết gạt đi tính sĩ diện để vì tập thể, vì lợi ích chung thì khi đó, sự sĩ diện được cho là đủ", ông Vỹ nói. "Tính cách của mỗi người được tạo ra từ: Phản xạ cảm xúc mang tính tự nhiên; hình thành cái tôi khi ý thức được vị trí trong các mối quan hệ, chịu ảnh hưởng của môi trường văn hóa để hình thành nên những giá trị; do văn hóa, giáo dục chi phối. Do đó, thay đổi tính cách không dễ. Để người ta bớt đi tính sĩ diện thì có nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất vẫn là giáo dục". ThS Thạch Mai Hoàng

(Còn tiếp...)

#sĩ diện #văn hóa #giải mã #lịch sử #người Việt #cổ xưa

Bài liên quan

“Bàn tay quỷ dữ” trong hang động kỳ lạ

Hồ sơ 12 “quan lớn” TQ ngã ngựa... bóc lịch

Huyền bí nghệ thuật làm đẹp của Geisha

Giải mã “Bàn tay quỷ dữ” trong hang động kỳ lạ

Phủ kín vách hang là hình ảnh những bàn tay của người tiền sử, mà người dân đồn là bàn tay của quỷ dữ, với niên đại 13.000 năm.

Tại khu vực Rio Pintura, phía Nam tỉnh Santa Cruz của Argentina có một hang động thời tiền sử rất kỳ bí.

Nó được người dân địa phương gọi là "Cuave de las Manos" có nghĩa là "hang động của những bàn tay". Người dân còn đồn rằng đó là bàn tay của quỷ dữ.

Xem chi tiết Giải mã Hồ sơ 12 “quan lớn” TQ ngã ngựa... bóc lịch

(Kiến Thức) - Bạc Hy Lai là Ủy viên Bộ chính trị thứ 12 của Trung Quốc chính thức bị đưa ra xét xử. Trước đó, có 11 người cũng bị truy tố trước tòa.

Bạc Hy Lai, nguyên là Ủy viên trung ương, Ủy viên Bộ chính trị Khóa 17 kiêm Bí thư thành ủy thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh, Trung Quốc. Ngày 22/8/2013, Tòa án nhân dân thành phố Tế Nam tỉnh Sơn Đông mở phiên tòa xét xử ông này về ba tội danh tham ô, hối lộ, lạm dụng quyền lực. Ngày 22/9/2013, Bạc Hy Lai bị tuyên án tù chung thân, tước bỏ quyền chính trị suốt đời.

Trước đó, ngày 20/8/2012, Tòa án thành phố Hợp Phì đã mở phiên tòa xét xử Cốc Khai Lai - vợ Bạc Hy Lai và tuyên án tử hình hoãn thi hành án 2 năm về tội tham nhũng. Điểm lại hồ sơ cho thấy, Bạc Hy Lai là Ủy viên Bộ chính trị thứ 12 chính thức bị đưa ra xét xử. Trước đó có 11 vị Ủy viên Bộ chính trị bị đưa ra Tòa xét xử.

Xem chi tiết Giải mã Huyền bí nghệ thuật làm đẹp của Geisha

(Kiến Thức) - Làn môi của Geisha được các nhà thơ Nhật Bản vô cùng mê mẩn. Họ ví làn môi của các nàng như những cánh hoa và trái quả chín mọng.

Nghệ thuật làm đẹp ở thế kỷ vàng của Geisha được tiếp tục từ những năm 60 của thế kỷ XIX và đến đầu thế kỷ XX. Chính trong thời kỳ này đã lập ra một hệ thống phức tạp và tinh tế về giáo dục những “phụ nữ-hoa”, tức Geisha.

Hệ thống này bao gồm văn học, vẽ, âm nhạc và một nghệ thuật bắt buộc là kokon-tokoro - là những phương thức làm đẹp, khiến người phụ nữ trông thật hoàn hảo.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Giun hoa Thái Bình Dương (Sabellastarte sanctijosephi) là loài sinh vật biển rực rỡ, thu hút giới sinh vật học và người chơi thủy sinh nhờ vẻ đẹp khác thường.

Robot phi hành gia của Trung Quốc chuẩn bị chinh phục không gian

Công ty Engine AI (Trung Quốc) công bố kế hoạch đưa robot hình người lên vũ trụ và kỳ vọng đây sẽ là phi hành gia robot đầu tiên trên thế giới.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2, Cự Giải nhận được nhiều tin vui, chú ý nắm lấy cơ hội. Bạch Dương đừng hấp tấp khi làm việc.

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

Baryonyx là một loài khủng long ăn thịt kỳ lạ, gây chú ý nhờ hình dáng kỳ lạ và tập tính săn mồi khác biệt.

'Quái thú' có cặp ngà dài 1 mét, khả năng bơi vượt trội

Hải mã (Odobenus rosmarus) là loài thú biển khổng lồ vùng Bắc Cực, gây ấn tượng mạnh bởi cặp ngà dài và lối sống bầy đàn đặc trưng.

Năng lực sinh tồn kỳ diệu của loài thú tí hon chỉ có ở sa mạc Gobi

Hamster Roborovski (Phodopus roborovskii) là loài gặm nhấm nhỏ bé nhưng đầy năng lượng, thích nghi hoàn hảo với môi trường hoang mạc khắc nghiệt Trung Á.

Tại sao không nên mang chuối đi tảo mộ theo truyền thống Việt Nam?

Theo phong tục Việt, mang chuối đi tảo mộ có thể thu hút vong hồn, gây ảnh hưởng xấu đến gia đình và làm tăng âm khí.

Trời độ sau Lập xuân, 3 con giáp gánh vàng trĩu vai

Tiết khí Lập xuân mang đến vận khí thuận lợi, giúp ba con giáp này phát huy tiềm năng, đạt được thành tựu và giàu có bền vững.

Càng gần Tết Bính Ngọ, 3 con giáp càng hút lộc... tiền về nườm nượp

Vận trình tài lộc của 3 con giáp này khởi sắc rõ rệt vào giai đoạn giáp Tết Nguyên đán, giúp tiền tài không ngừng gia tăng, chi tiêu thoải mái mà vẫn dư dả.

Dự đoán ngày mới 3/2/2026 cho 12 con giáp: Tuất 'khổ tận cam lai'

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Tuất "khổ tận cam lai", giành được thắng lợi sau nhiều ngày vất vả và có thể được tăng lương.

Đừng bỏ lỡ

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Robot phi hành gia của Trung Quốc chuẩn bị chinh phục không gian

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

'Quái thú' có cặp ngà dài 1 mét, khả năng bơi vượt trội

TIÊU ĐIỂM

TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2025

Bộ GD-ĐT dự kiến giới hạn thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng đại học

Chuyên gia đề nghị không bỏ xét học bạ, siết chặt đầu ra

Chuyên gia lý giải sai sót trong tuyển sinh đại học năm 2025

AN TOÀN THỰC PHẨM

Thu hồi 21 lô bánh ăn dặm Gerber của Nestlé

Từ ốc, mì sợi ngâm hóa chất đến thịt giả, hành vi vi phạm cần xử lý nghiêm

Sở ATTP TP HCM cảnh báo toàn hệ thống giáo dục, mở rộng kiểm tra Sago Food

LỪA ĐẢO CÔNG NGHỆ

Xuất hiện chiêu lừa online mới... dụ nạn nhân thản nhiên giao mật khẩu

Bất cẩn cài đặt ứng dụng này, coi chừng bay sạch tiền tài khoản

Thấy 8 số điện thoại này, tuyệt đối không bắt máy kẻo dính bẫy lừa

Kiến thức cần biết

10 cách ướp thịt nướng chuẩn vị nhà hàng dễ làm tại nhà

Khám phá tác dụng tuyệt vời của dâu tây đối với sức khỏe

Bí quyết giúp phụ nữ trung niên kiểm soát mỡ bụng hiệu quả

Lợi ích bất ngờ của cải bẹ xanh cho sức khỏe, phòng ngừa gout

Muốn tóc nhuộm chơi Tết lâu phai, đừng bỏ qua những bí quyết này

Tin mới

Phân tử chứa lưu huỳnh lớn nhất từng tìm thấy trong không gian

Các nhà vật lý thiên văn đã phát hiện phân tử hữu cơ chứa lưu huỳnh lớn nhất trong vũ trụ từ trước đến nay.

'Quái thú' có cặp ngà dài 1 mét, khả năng bơi vượt trội

Hải mã (Odobenus rosmarus) là loài thú biển khổng lồ vùng Bắc Cực, gây ấn tượng mạnh bởi cặp ngà dài và lối sống bầy đàn đặc trưng.

Dự đoán ngày mới 3/2/2026 cho 12 con giáp: Tuất 'khổ tận cam lai'

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Tuất "khổ tận cam lai", giành được thắng lợi sau nhiều ngày vất vả và có thể được tăng lương.

Sinh vật mệnh danh 'máy cắt cỏ' thời khủng long sở hữu bộ răng kinh dị

Nigersaurus là loài khủng long ăn cỏ kỳ lạ sống ở châu Phi, nổi tiếng với hộp sọ độc đáo và bộ răng khác thường.

Robot phi hành gia của Trung Quốc chuẩn bị chinh phục không gian

Công ty Engine AI (Trung Quốc) công bố kế hoạch đưa robot hình người lên vũ trụ và kỳ vọng đây sẽ là phi hành gia robot đầu tiên trên thế giới.

Tại sao không nên mang chuối đi tảo mộ theo truyền thống Việt Nam?

Theo phong tục Việt, mang chuối đi tảo mộ có thể thu hút vong hồn, gây ảnh hưởng xấu đến gia đình và làm tăng âm khí.

Càng gần Tết Bính Ngọ, 3 con giáp càng hút lộc... tiền về nườm nượp

Vận trình tài lộc của 3 con giáp này khởi sắc rõ rệt vào giai đoạn giáp Tết Nguyên đán, giúp tiền tài không ngừng gia tăng, chi tiêu thoải mái mà vẫn dư dả.

Năng lực sinh tồn kỳ diệu của loài thú tí hon chỉ có ở sa mạc Gobi

Hamster Roborovski (Phodopus roborovskii) là loài gặm nhấm nhỏ bé nhưng đầy năng lượng, thích nghi hoàn hảo với môi trường hoang mạc khắc nghiệt Trung Á.

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

Baryonyx là một loài khủng long ăn thịt kỳ lạ, gây chú ý nhờ hình dáng kỳ lạ và tập tính săn mồi khác biệt.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2, Cự Giải nhận được nhiều tin vui, chú ý nắm lấy cơ hội. Bạch Dương đừng hấp tấp khi làm việc.

Trời độ sau Lập xuân, 3 con giáp gánh vàng trĩu vai

Tiết khí Lập xuân mang đến vận khí thuận lợi, giúp ba con giáp này phát huy tiềm năng, đạt được thành tựu và giàu có bền vững.

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Giun hoa Thái Bình Dương (Sabellastarte sanctijosephi) là loài sinh vật biển rực rỡ, thu hút giới sinh vật học và người chơi thủy sinh nhờ vẻ đẹp khác thường.

Phát hiện loài quái vật mới thời tiền sử, nặng 8 - 10 tấn

Các nhà khoa học mới xác định được một loài quái vật mới thời tiền sử có tên Yeneen houssayi. Chúng có cơ thể to lớn, nặng tới 8 - 10 tấn.

Dự đoán ngày mới 2/2/2026 cho 12 con giáp: Ngọ cầu thị

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Ngọ có tinh thần cầu thị, tích cực học hỏi từ đồng nghiệp, tránh mua sắm phung phí.

Xén tóc kỳ dị cực hiếm gặp mang tên nhà khoa học vĩ đại

Loài xén tóc Wallace (Cyriopalus wallacei) là côn trùng nhiệt đới hiếm gặp, nổi bật nhờ ngoại hình ấn tượng và gắn liền với tên tuổi một nhà khoa học vĩ đại.

Tận mục loài voi mini 4 ngà cổ xưa nhất thế giới

Voi Palaeomastodon là một trong những loài voi cổ đại tiêu biểu, giúp hé lộ quá trình tiến hóa phức tạp của họ Voi ngày nay.

Gần Tết, dọn dẹp ví tiền để thu hút may mắn tài lộc năm mới

Dọn dẹp ví sạch sẽ, loại bỏ tiền rách, giấy nợ và vật dụng xui xẻo để dòng tiền chảy thuận lợi, đón vận may trong năm mới.

Thần Tài ban lộc, 3 con giáp tiền vào như nước từ Rằm tháng Chạp

Vận may tài lộc gõ cửa 3 con giáp khi từ Rằm tháng Chạp, giúp công việc của họ thuận lợi, kếm được nhiều tiền, đón Tết không lo thiếu tiền tiêu.

Tiết lộ sốc về tổ tiên dị hợm của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus

Guanlong là loài khủng long ăn thịt cổ xưa, cung cấp manh mối quan trọng về nguồn gốc của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2: Nhân Mã hội tụ linh khí, lợi lộc về tay

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2, Nhân Mã gặp thuận lợi cả trong sự nghiệp và tài lộc. Kim Ngưu đừng quá tốt bụng kẻo bị lợi dụng.