Lý Giải “bệnh Sĩ” Của Người Việt - Kienthuc

Kho tri thức Lý giải “bệnh sĩ” của người Việt

(Kiến Thức) - Ông Ngọc cho rằng, sự sĩ diện của người Việt Nam không chỉ thể hiện qua lời nói, hành động mà còn qua cả nụ cười.

An Nhiên 01/10/2013 07:00 Được tặng quà nhưng không nói lời cảm ơn mà lẳng lặng đợi có dịp sẽ báo đáp; đi nhờ vả, xin xỏ nhưng vẫn cứ nở nụ cười; tỏ ra ta đây hiểu biết nhưng đầu óc lại rỗng tuếch... Đó chỉ là một số trong "muôn hình vạn trạng" biểu hiện "bệnh sĩ" của người Việt được các nhà nghiên cứu chỉ ra. Biểu hiện của sĩ diện nhan nhản Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vỹ, bất cứ dân tộc nào cũng có sĩ diện. Tuy nhiên, sự sĩ diện này cao hay thấp, có ở mức cực đoan hay không lại tùy thuộc từng nền văn hóa và tùy thuộc từng giai đoạn phát triển của lịch sử. Vậy, thế nào là sĩ diện? Ông Vỹ cho rằng, đó là việc người ta dùng những vẻ bề ngoài, những thao tác khoa trương trước người khác và dĩ nhiên, cái thao tác đó không phản ánh đúng tính chất con người đó mà chỉ để thỏa mãn sự khoe mẽ mà thôi. Tuy nhiên, ít nhiều điều đó cũng khiến anh khoan khoái. Còn về phía người đối diện thì đầu tiên họ bị nhầm, sau đó phát hiện ra bản chất của anh thì họ bực. Do đó, sự sĩ diện mang tính tiêu cực nhiều hơn. Theo ThS Thạch Mai Hoàng, Bộ môn Nhân học, Đại học KH-XH&NV thì biểu hiện của thói sĩ này rất đa dạng. Chẳng hạn, đến nhà bạn ăn cơm, đáng ra anh sẽ ăn ba bát như ở nhà nhưng lại chỉ ăn một bát dù trong bụng vẫn đói; cứ tỏ ra ta đây đạo mạo, cái gì cũng biết nhưng thực chất đầu óc lại rỗng tuếch; đi ăn hàng luôn chừa lại một ít đồ ăn thay vì ăn hết... "Những biểu hiện của sĩ diện khiến ta gặp thường xuyên, nhan nhản ở bất cứ nơi đâu và bất cứ tầng lớp nào", ông Vỹ khẳng định.

Tranh minh họa.

Sĩ diện bắt nguồn từ đâu? Theo ông Vỹ, bản chất từ "sĩ diện" là mang vẻ mẫu của người lý tưởng. Thời phong kiến, theo truyền thống Nho giáo, sĩ quân tử được cho là mẫu người lý tưởng. Họ có học thức, có văn hóa, có đạo đức, lý tưởng, được xã hội mến mộ. Vì thế, họ là mục tiêu để bao người phấn đấu hướng tới. Tuy nhiên, không phải ai cũng trở thành sĩ quân tử. Do đó, nhiều người đã cố tạo cho mình một vỏ bọc theo quy chuẩn của bậc sĩ quân tử để có được "tiếng thơm". "Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của sự sĩ diện là bản chất xã hội thiếu sự minh bạch thông tin. Những quy chuẩn của phát triển mập mờ, tạo cho con người dễ đội lốt dưới mọi hình thức trong ứng xử với cộng đồng", ông Vỹ nêu quan điểm. Nhà nghiên cứu văn hóa Hữu Ngọc lại lý giải ở một góc độ khác. Theo ông, cách đây gần hai thế kỷ, các nhà nghiên cứu Hofstede (Hà Lan) và E.Hall (Mỹ) đã chia các nền văn hóa thành hai loại: Các nền văn hóa dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa cá nhân (các dân tộc châu Âu và Bắc Mỹ) và các nền văn hóa dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa tập thể (các dân tộc châu Á, đặc biệt là ở các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam). Cuối cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, một nhà nghiên cứu Mỹ đã nhận định: Văn hóa Nhật là văn hóa của sự xấu hổ. Đây cũng là nét chung của các nước chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa tập thể, trong đó có Việt Nam. Chính văn hóa xấu hổ đã tạo nên tính sĩ diện. Lý giải rõ hơn điều này, ông Ngọc nói: Trong một xã hội như phương Tây đặc trưng bởi chủ nghĩa cá nhân, họ được tự do, tùy thích trong việc lựa chọn lối sống mà không nặng nề chuyện xem thái độ của những người xung quanh như thế nào. Bên cạnh đó, đạo Kito có tính chất cá thể. Bất cứ người theo đạo nào có tội mà đi xưng tội, được Đức Cha thay Đức Chúa xá tội cho thì lương tâm họ đã cảm thấy nhẹ nhàng. Ngược lại, ở những dân tộc đặc trưng bởi chủ nghĩa tập thể thì họ sống trong mối quan hệ đan xen, chằng chịt với gia đình, họ hàng, làng xóm. Trong xã hội đó có những quy chuẩn đạo đức chung và mọi người cần tuân theo, chỉ cần anh đi chệch quỹ đạo đó sẽ bị người ta dò xét, thậm chí lên án. Văn hóa tập thể một mặt làm tăng tính cộng đồng, cộng cảm. Mặt khác, nó làm cho con người ta không dám thể hiện cái tôi rõ nét, từ đó mà sự đột phá, sáng tạo không cao, đúng hơn là nhiều khi người ta không dám sống thật với bản chất con người mình mà phải lựa theo tập thể. Khi một người có lỗi lầm và bị phát hiện, dù họ có ân hận song cũng không thể xóa đi được mặc cảm, nỗi xấu hổ với gia đình, họ hàng, bạn bè, làng xóm. Thậm chí, người ta vẫn đề phòng, nghi kỵ anh, dù lỗi đó đã qua rồi. Vì thế, nhiều người có xu hướng cố gắng giấu kín lỗi lầm mình mắc phải vì sĩ diện, vì xấu hổ.

Theo nhà nghiên cứu Hữu Ngọc, tính sĩ diện của người Việt do đặc trưng của nền văn hóa theo chủ nghĩa tập thể.

Sĩ diện bao nhiêu là... đủ? "Con người cần có tính sĩ diện. Thế nhưng, khi sĩ diện ở mức cực đoan sẽ gây ra những phiền toái, bị mất đi cơ hội, mang tiếng xấu...", ông Ngọc nói. Để minh chứng cho điều này, ông đưa ra một ví dụ: "Tôi có một bà bạn người Đức. Bà từng phàn nàn với tôi rằng bà có tặng cho chị giúp việc người Việt Nam một món quà Tết nhưng chị này không nói lời cảm ơn mà lẳng lặng cất đi. Theo bà thì đó là sự thiếu lễ độ. Tôi phải giải thích rằng đó là tính sĩ diện của người Việt. Chị ấy không cảm ơn không phải vì vô ơn mà sợ rằng khi nói ra lời cảm ơn ấy sẽ bị khinh bỉ là người vồ vập của cải. Chắc chắn, chị ấy sẽ tìm dịp khác để báo đáp lại". Ông Ngọc cũng cho rằng, sự sĩ diện của người Việt Nam không chỉ thể hiện qua lời nói, hành động mà còn qua cả nụ cười. "Người Việt Nam có thể cười bất cứ lúc nào. Nụ cười ấy nhiều khi không phải là vui thích mà để che giấu cảm xúc, là nụ cười vô duyên. Chẳng hạn, một người bị đau, thấy người khác hỏi han thì nở nụ cười tỏ ra mình không sao vì không muốn có cảm giác thương hại. Hay có trường hợp, mẹ ốm nặng ở quê, người này muốn nghỉ về thăm mẹ nên đến gặp ông chủ nhưng lúng túng và chỉ biết cười...?. Rõ ràng, có những sự sĩ diện gây ra phiền toái. Thế nhưng, "nếu không có sĩ diện thì cũng đáng lo, vì có thể người ta sẽ hành xử không theo một quy chuẩn nào, khiến những người xung quanh coi thường, lên án", theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vỹ. Vậy, sĩ diện bao nhiêu được cho là đủ? Trả lời cho câu hỏi này, ông Vỹ cho rằng, rất khó để định lượng được rằng mỗi người cần bao nhiêu sĩ diện và cần trong những trường hợp nào vì "mỗi cây mỗi hoa". Cũng cần thấy rằng, sĩ diện còn tùy thuộc vào tính cách mỗi người. Có thể cùng một việc là để được nhận vào làm trong công ty nọ, nhân viên A sẽ lo quà cáp đến biếu sếp còn nhân viên B thì không vì anh ta chỉ muốn dựa hoàn toàn vào thực lực, không muốn mang tiếng quỵ lụy nhờ cậy ai. Điều này là do tính cách quyết định. Mà đã là tính cách thì khó sửa lắm. Do đó, để biết sĩ diện bao nhiêu là đủ, theo ông Vỹ chỉ có thể "tùy thuộc vào góc nhìn của mỗi người. Góc nhìn đó thường gắn với lợi ích". "Trong nhiều trường hợp, khi người ta biết gạt đi tính sĩ diện để vì tập thể, vì lợi ích chung thì khi đó, sự sĩ diện được cho là đủ", ông Vỹ nói. "Tính cách của mỗi người được tạo ra từ: Phản xạ cảm xúc mang tính tự nhiên; hình thành cái tôi khi ý thức được vị trí trong các mối quan hệ, chịu ảnh hưởng của môi trường văn hóa để hình thành nên những giá trị; do văn hóa, giáo dục chi phối. Do đó, thay đổi tính cách không dễ. Để người ta bớt đi tính sĩ diện thì có nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất vẫn là giáo dục". ThS Thạch Mai Hoàng

(Còn tiếp...)

#sĩ diện #văn hóa #giải mã #lịch sử #người Việt #cổ xưa

Bài liên quan

“Bàn tay quỷ dữ” trong hang động kỳ lạ

Hồ sơ 12 “quan lớn” TQ ngã ngựa... bóc lịch

Huyền bí nghệ thuật làm đẹp của Geisha

Kho tri thức “Bàn tay quỷ dữ” trong hang động kỳ lạ

Phủ kín vách hang là hình ảnh những bàn tay của người tiền sử, mà người dân đồn là bàn tay của quỷ dữ, với niên đại 13.000 năm.

Tại khu vực Rio Pintura, phía Nam tỉnh Santa Cruz của Argentina có một hang động thời tiền sử rất kỳ bí.

Nó được người dân địa phương gọi là "Cuave de las Manos" có nghĩa là "hang động của những bàn tay". Người dân còn đồn rằng đó là bàn tay của quỷ dữ.

Xem chi tiết Kho tri thức Hồ sơ 12 “quan lớn” TQ ngã ngựa... bóc lịch

(Kiến Thức) - Bạc Hy Lai là Ủy viên Bộ chính trị thứ 12 của Trung Quốc chính thức bị đưa ra xét xử. Trước đó, có 11 người cũng bị truy tố trước tòa.

Bạc Hy Lai, nguyên là Ủy viên trung ương, Ủy viên Bộ chính trị Khóa 17 kiêm Bí thư thành ủy thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh, Trung Quốc. Ngày 22/8/2013, Tòa án nhân dân thành phố Tế Nam tỉnh Sơn Đông mở phiên tòa xét xử ông này về ba tội danh tham ô, hối lộ, lạm dụng quyền lực. Ngày 22/9/2013, Bạc Hy Lai bị tuyên án tù chung thân, tước bỏ quyền chính trị suốt đời.

Trước đó, ngày 20/8/2012, Tòa án thành phố Hợp Phì đã mở phiên tòa xét xử Cốc Khai Lai - vợ Bạc Hy Lai và tuyên án tử hình hoãn thi hành án 2 năm về tội tham nhũng. Điểm lại hồ sơ cho thấy, Bạc Hy Lai là Ủy viên Bộ chính trị thứ 12 chính thức bị đưa ra xét xử. Trước đó có 11 vị Ủy viên Bộ chính trị bị đưa ra Tòa xét xử.

Xem chi tiết Kho tri thức Huyền bí nghệ thuật làm đẹp của Geisha

(Kiến Thức) - Làn môi của Geisha được các nhà thơ Nhật Bản vô cùng mê mẩn. Họ ví làn môi của các nàng như những cánh hoa và trái quả chín mọng.

Nghệ thuật làm đẹp ở thế kỷ vàng của Geisha được tiếp tục từ những năm 60 của thế kỷ XIX và đến đầu thế kỷ XX. Chính trong thời kỳ này đã lập ra một hệ thống phức tạp và tinh tế về giáo dục những “phụ nữ-hoa”, tức Geisha.

Hệ thống này bao gồm văn học, vẽ, âm nhạc và một nghệ thuật bắt buộc là kokon-tokoro - là những phương thức làm đẹp, khiến người phụ nữ trông thật hoàn hảo.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Vì sao không nên sa vào cúng sao giải hạn một cách mơ hồ?

Theo TS Vũ Thế Khanh, các "sao" chỉ là tên gọi của hàm số tượng trưng, không nên coi là sao thật để tránh sa đà vào việc “cúng sao giải hạn” một cách mơ hồ.

Loài chim hiếu chiến có tập tính sinh sản kỳ lạ nhất thế giới

Giữa những vùng đầm lầy và đồng cỏ ngập nước Âu - Á, chim dẽ lớn (Philomachus pugnax) gây ấn tượng mạnh bởi tập tính sinh sản độc đáo có 1-0-2.

Khiếp đảm loài kỳ đà dài 7 mét gieo rắc kinh hoàng khắp châu Úc

Thống trị các vùng thảo nguyên và rừng thưa Australia thời tiền sử, kỳ đà khổng lồ (Varanus priscus) là một trong những loài thằn lằn lớn nhất từng tồn tại.

Soi 'vận động viên điền kinh' của thế giới khủng long với tốc độ 'ánh sáng'

Giữa những sa mạc cổ đại của kỷ Phấn Trắng muộn, Gallimimus nổi bật như “vận động viên điền kinh” của thế giới khủng long, với đôi chân dài và tốc độ đáng nể.

Tận mục loài linh trưởng duy nhất Việt Nam với nọc độc đặc biệt

Cu li (họ Lorisidae) là những loài linh trưởng nhỏ bé, bí ẩn của rừng nhiệt đới châu Á và châu Phi, nổi tiếng với đôi mắt to tròn và lối sống chậm rãi đặc biệt.

Chuyên gia phát hiện bí mật bất ngờ về sinh vật độc nhãn

Thế giới từng tồn tại một sinh vật độc nhãn trong số các tổ tiên cổ xưa nhất của muôn loài. Mọi loài động vật có xương sống có chung nguồn gốc đặc biệt này.

Hoa ban nở rộ khắp phố Hà Nội, hút người dân xuống phố check-in

Mùa hoa ban rực rỡ chỉ trong khoảng một tháng, tạo nên những con đường hoa đẹp mê hoặc, thu hút du khách và giới trẻ chụp hình lưu giữ khoảnh khắc.

Xác tàu Lac La Belle chìm dưới hồ Michigan 'lộ nguyên hình' sau 150 năm

Một con tàu hơi nước bị chìm trong cơn bão trên hồ Michigan ở Mỹ vào cuối thế kỷ 19 đã được tìm thấy sau gần 60 năm tìm kiếm.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/3: Ma Kết bớt đa nghi, Sư Tử tài lộc tốt

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/3, Ma Kết nên thả lỏng, tránh tự tạo áp lực không đáng có. Sư Tử chứng tỏ được thực lực, tài lộc thăng hoa.

Chiêm ngưỡng cảnh quan đá kỳ lạ nhất thế giới ở Thổ Nhĩ Kỳ

Giữa cao nguyên Anatolia rộng lớn, Cappadocia hiện lên như một thế giới siêu thực với cột đá hình nấm và thành phố ngầm cổ xưa ẩn giấu bên trong.

Đừng bỏ lỡ

Vì sao không nên sa vào cúng sao giải hạn một cách mơ hồ?

Nhìn lại chặng đường hẹn hò của Xuân Nghi và chồng sắp cưới

Loài chim hiếu chiến có tập tính sinh sản kỳ lạ nhất thế giới

Xóa ngay 2 ứng dụng Android rò rỉ dữ liệu cá nhân

Khiếp đảm loài kỳ đà dài 7 mét gieo rắc kinh hoàng khắp châu Úc

TIÊU ĐIỂM

TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2025

Bộ GD-ĐT dự kiến giới hạn thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng đại học

Chuyên gia đề nghị không bỏ xét học bạ, siết chặt đầu ra

Chuyên gia lý giải sai sót trong tuyển sinh đại học năm 2025

AN TOÀN THỰC PHẨM

Kiểm tra đột xuất, phát hiện gần 6 tấn thực phẩm không rõ nguồn gốc ở Thanh Hóa

Nguy hiểm từ nấm mốc bánh chưng ngày Tết

Dấu hiệu bánh chưng đã hỏng cần bỏ ngay, tránh rước bệnh vào người

LỪA ĐẢO CÔNG NGHỆ

Xuất hiện chiêu lừa online mới... dụ nạn nhân thản nhiên giao mật khẩu

Bất cẩn cài đặt ứng dụng này, coi chừng bay sạch tiền tài khoản

Thấy 8 số điện thoại này, tuyệt đối không bắt máy kẻo dính bẫy lừa

Kiến thức cần biết

Xông hơi bằng thảo dược tại nhà giúp làn da tươi sáng

Áp dụng chế độ ăn khoa học để giảm cân sau Tết

Nguy cơ mắc các bệnh do thời tiết giao mùa

Loại quả màu sẫm chứa hoạt chất giúp cơ thể chống lão hóa

Bí quyết giữ lớp trang điểm không bị lem trôi trong mùa xuân ẩm ướt

Tin mới

Dự đoán ngày mới 1/3/2026 cho 12 con giáp: Tuất nhạy bén

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Tuất nhạy bén, phát huy khả năng tư duy vượt trội và có thể được thưởng hậu hĩnh.

Soi cận loài khủng long ăn thịt có mào kỳ dị ở Trung Quốc

Nổi bật với chiếc mào trên đầu, Monolophosaurus trở thành một trong những loài khủng long ăn thịt kỳ lạ và dễ nhận biết nhất.

Chiêm ngưỡng cảnh quan đá kỳ lạ nhất thế giới ở Thổ Nhĩ Kỳ

Giữa cao nguyên Anatolia rộng lớn, Cappadocia hiện lên như một thế giới siêu thực với cột đá hình nấm và thành phố ngầm cổ xưa ẩn giấu bên trong.

Khiếp đảm loài kỳ đà dài 7 mét gieo rắc kinh hoàng khắp châu Úc

Thống trị các vùng thảo nguyên và rừng thưa Australia thời tiền sử, kỳ đà khổng lồ (Varanus priscus) là một trong những loài thằn lằn lớn nhất từng tồn tại.

Tín ngưỡng kỳ lạ của tộc người nhỏ nhất Pakistan

Cư trú trong những thung lũng hẻo lánh vùng núi Hindu Kush, người Kalasha vẫn gìn giữ tín ngưỡng cổ xưa và bản sắc văn hóa độc đáo giữa lòng Pakistan Hồi giáo.

Sơn tra nở trắng Nậm Nghiệp, hút dân mê xê dịch lên vùng cao săn hoa

Giữa độ cao hơn 2.000m, bản Nậm Nghiệp (Ngọc Chiến, Sơn La) vào xuân phủ trắng hoa sơn tra. Vẻ đẹp nguyên sơ đang hút du khách mê trải nghiệm vùng cao.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/3: Ma Kết bớt đa nghi, Sư Tử tài lộc tốt

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/3, Ma Kết nên thả lỏng, tránh tự tạo áp lực không đáng có. Sư Tử chứng tỏ được thực lực, tài lộc thăng hoa.

Check-in đảo Song Ngư, ngắm hoàng hôn yên bình giữa biển Cửa Lò

Hoàng hôn trên đảo Song Ngư (Nghệ An) nhuộm vàng biển trời, mang đến khoảnh khắc bình yên hiếm có khiến du khách say lòng.

Soi 'vận động viên điền kinh' của thế giới khủng long với tốc độ 'ánh sáng'

Giữa những sa mạc cổ đại của kỷ Phấn Trắng muộn, Gallimimus nổi bật như “vận động viên điền kinh” của thế giới khủng long, với đôi chân dài và tốc độ đáng nể.

Loài chim hiếu chiến có tập tính sinh sản kỳ lạ nhất thế giới

Giữa những vùng đầm lầy và đồng cỏ ngập nước Âu - Á, chim dẽ lớn (Philomachus pugnax) gây ấn tượng mạnh bởi tập tính sinh sản độc đáo có 1-0-2.

Khám phá ngôi làng cổ Bắc Hoa với 17 căn nhà trình tường độc đáo

Nằm dưới chân núi ở xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh, làng cổ Bắc Hoa gây ấn tượng với 17 căn nhà trình tường bằng đất, lưu giữ đậm nét văn hóa người Nùng.

Xác tàu Lac La Belle chìm dưới hồ Michigan 'lộ nguyên hình' sau 150 năm

Một con tàu hơi nước bị chìm trong cơn bão trên hồ Michigan ở Mỹ vào cuối thế kỷ 19 đã được tìm thấy sau gần 60 năm tìm kiếm.

Giải mã bí mật đầu tượng 1.800 tuổi tìm thấy ở pháo đài La Mã

Phần đầu của một bức tượng bằng đất nung đã được tìm thấy tại tàn tích của một pháo đài La Mã dọc theo bức tường Hadrian ở Anh.

Tận mục loài linh trưởng duy nhất Việt Nam với nọc độc đặc biệt

Cu li (họ Lorisidae) là những loài linh trưởng nhỏ bé, bí ẩn của rừng nhiệt đới châu Á và châu Phi, nổi tiếng với đôi mắt to tròn và lối sống chậm rãi đặc biệt.

Chuyên gia phát hiện bí mật bất ngờ về sinh vật độc nhãn

Thế giới từng tồn tại một sinh vật độc nhãn trong số các tổ tiên cổ xưa nhất của muôn loài. Mọi loài động vật có xương sống có chung nguồn gốc đặc biệt này.

Hoa ban nở rộ khắp phố Hà Nội, hút người dân xuống phố check-in

Mùa hoa ban rực rỡ chỉ trong khoảng một tháng, tạo nên những con đường hoa đẹp mê hoặc, thu hút du khách và giới trẻ chụp hình lưu giữ khoảnh khắc.

Ngôi chùa cổ khai sinh nghệ thuật múa rối nước tại Hà Nội

Tọa lạc ở chân núi Sài Sơn, xã Quốc Oai, chùa Thầy là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng nhất Hà Nội, chứa đựng nhiều nét văn hóa đặc sắc ít ai biết đến.

Vì sao không nên sa vào cúng sao giải hạn một cách mơ hồ?

Theo TS Vũ Thế Khanh, các "sao" chỉ là tên gọi của hàm số tượng trưng, không nên coi là sao thật để tránh sa đà vào việc “cúng sao giải hạn” một cách mơ hồ.

Đầu năm du xuân Yên Tử, du khách cần lưu ý những gì?

Yên Tử luôn là điểm hành hương hút khách mỗi độ đầu xuân. Năm 2026, việc miễn phí vé tham quan càng khiến lượng du khách tăng, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Từ 'ông già lười' đến danh nhân được UNESCO vinh danh

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, một trong những đại danh y nổi tiếng nhất trong lịch sử y học Việt Nam. Ông được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới.