Ly Thượng Bì Bọng Nước Bẩm Sinh - Căn Bệnh Da Di Truyền "khó Chữa"

Ca bệnh

Em T.V.H (sinh năm 2006) được bố mẹ đưa tới Trung tâm Di truyền lâm sàng và Hệ gen - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội để được thăm khám và tư vấn di truyền về căn bệnh da bẩm sinh của mình.

Từ khi sinh ra, da của em rất dễ hình thành các bọng nước chỉ sau những va chạm nhẹ, các tổn thương liên tục xuất hiện khiến em có nhiều mảng sẹo trên da, bị suy dinh dưỡng, thiếu máu, các ngón tay, ngón chân dính vào nhau, cản trở sinh hoạt và các hoạt động bình thường mà một đứa trẻ ở tuổi em có thể tham gia.

Sau khi hỏi bệnh và thăm khám, các Bác sĩ tư vấn thực hiện xét nghiệm gen để tìm nguyên nhân. Kết quả cho thấy H. có các đột biến trên gen COL7A1, các đột biến gen này được kiểm tra ở bố mẹ để khẳng định thêm về nguyên nhân bệnh.

Ly thượng bì bọng nước bẩm sinh

• Bệnh Ly thượng bì bọng nước (Epidermolysis bullosa - EB) bẩm sinh là một nhóm bệnh di truyền đặc trưng bởi sự không toàn vẹn của da (skin fragility), hình thành các bọng nước trên da và niêm mạc khi gặp những chấn thương nhẹ.
• EB có biểu hiện lâm sàng và di truyền đa dạng, chia làm 4 tuýp chính tùy theo lớp da mà tại đó bọng nước được hình thành.
• Tỷ lệ gặp: 1/50.000 trẻ sinh sống, không phân biệt chủng tộc. Mặc dù hiếm gặp nhưng EB bẩm sinh gây ảnh hưởng lớn đối với cuộc sống của bệnh nhân và gia đình do những cơn đau về thể chất, nguy cơ tàn tật, gánh nặng tâm lý và kinh tế.

Dấu hiệu và triệu chứng

EB đơn giản (EB Simplex - EBS):

• Tổn thương ở lớp biểu bì và ít bao gồm tổn thương toàn thân, chiếm khoảng 92% các trường hợp EB, bệnh di truyền trội (một số dạng hiếm của EBS di truyền lặn).
• Các gen liên quan gồm có: PKP1, DSP, KRT45, KRT14, PLEC1, ITGA6, ITGB4, DST.
• Biểu hiện có thể là hình thành bọng nước ở các vùng da khu trú hoặc toàn thân.
• EBS thường không để lại sẹo.
• Bọng nước có xu hướng giảm dần theo tuổi. EBS với đột biến ở plectin có thể liên quan tới bệnh loạn dưỡng cơ.

EB thể liên kết (Junctional EB - JEB):

• Tổn thương ở lớp xen giữa biểu bì và hạ bì, chiếm 1% các trường hợp EB, bệnh di truyền lặn.
• Các gen liên quan bao gồm: LAMA2, LAMB3, LAMC2, COL17A1, ITGA6, ITGB4.
• Có 2 tuýp chính của JEB là Herlitz JEB và JEB khác.
• JEB Herlitz do đột biến ở một trong ba chuỗi Laminin 332 và có thể là dạng rất nặng của EB, với tổn thương ở xung quanh môi, mắt, mũi, dẫn tới tử vong ngay giai đoạn sơ sinh.
• JEB khác có biểu hiện lâm sàng thay đổi, thường hay gặp biểu hiện ở khoang miệng, rỗ bề mặt răng.

EB thể loạn dưỡng (DEB):

• Tổn thương ở hạ bì, chiếm 5% các trường hợp EB, bệnh có thể di truyền trội hoặc lặn và liên quan tới bất thường collagen tuýp VII, gen COL7A1.
• DEB di truyền trội thường nhẹ, bọng nước có thể khu trú hoặc có thể toàn thân, hay gặp sẹo nhỏ, trắng, bất thường hoặc bất sản móng.
• DEB di truyền lặn thường có ảnh hưởng toàn thân và nặng hơn, sẽ có thêm các biểu hiện như suy dinh dưỡng, thiếu máu, teo thực quản, chậm tăng trưởng, dính các ngón làm mất chức năng, bất thường răng, tổn thương giác mạc.

Hội chứng Kindler:

• Rất hiếm gặp, di truyền lặn và có thể liên quan đến tất cả các lớp da, đặc trưng bởi sự hình thành bọng nước ở các vị trí khớp nối, tay, chân, dính ngón và tăng/giảm sắc tố, giãn mạch và teo da thượng bì tiến triển toàn thân

Quy luật di truyền

• Ít nhất 18 gen mã hóa cho protein ở lớp biểu bì, màng đáy và hạ bì gây ra tình trạng kém liên kết của da dẫn tới các thương tổn. Bệnh di truyền trên NST thường nên tỷ lệ mắc bệnh ở nam và nữ là như nhau.
• Với EB di truyền lặn thì tỷ lệ sinh con bị bệnh ở mỗi lần mang thai là 25% thường không có tiền sử gia đình bị bệnh.
• Với EB di truyền trội xảy ra khi bệnh nhân mang một bản sao gen bất thường, thường là nhận từ bố/mẹ hoặc có thể là đột biến mới phát sinh.

Chẩn đoán

• Khi nghi ngờ EB, sinh thiết da sẽ được thực hiện và kiểm tra dưới kính hiển vi điện tử và/hoặc miễn dịch huỳnh quang xét nghiệm kháng nguyên kháng thể.
• Xét nghiệm chẩn đoán xác định đột biến gen gây bệnh EB, giúp các cặp vợ chồng mang gen bệnh có thể sinh con khỏe mạnh qua phương pháp chẩn đoán trước làm tổ (PGT-M) hoặc chẩn đoán trước sinh.
• Xét nghiệm di truyền bằng phương pháp giải trình tự trên các gen liên quan đến EB giúp phát hiện được phần lớn các đột biến gen liên quan tới bệnh lý này.

Điều trị

• Hiện nay, chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu cho EB, các biện pháp hỗ trợ như chăm sóc vết thương hàng ngày, băng bó và kiểm soát cơn đau khi cần thiết.
• Các phương pháp điều trị mới đang được phát triển để điều trị như liệu pháp gen, ghép tế bào gốc tủy xương và truyền protein tái tổ hợp, ghép da,…
• Tuy nhiên, cơ chế, nguy cơ và lợi ích của những biện pháp điều trị này về lâu dài cần thêm thời gian để đánh giá.

Nguồn: Bệnh viện Đại học Y Hà Nội