Madde - Vikipedi

Başlığın diğer anlamları için Madde (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

Madde ya da özdek, uzayda yer kaplayan hacmi ve kütlesi olan tanecikli yapılara denir. Beş duyu organımızla algılayabildiğimiz (hissedebildiğimiz) ve eylemsizliği olan canlı ve cansız varlıklara denir.[1]

Madde olmayan şeyler de vardır. Örneğin; ses, gölge, ısı, ışık, sıcaklık, radyo dalgaları, TV frekansları gibi şeyler tanecikli bir yapıya sahip olmadıkları (hacim ve kütleleri bulunmadığı) ve (kendi başına hareket ettikleri ya da araz özelliğine sahip olup) eylemsizlik özelliği taşımadıkları için madde olarak kabul edilmezler.

Maddenin en küçük yapı birimi atomlardır. Atomlar birleşerek maddeleri meydana getirir. Örneğin: İki hidrojen atomu ile bir oksijen atomu birleşerek suyu meydana getirirler.

Bir atom; elektron, nötron ve protondan oluşur.

Elektron maddenin en küçük parçacığıdır ve enerjiden oluşur. Nükleer fizik ve nükleer kimyada nötrino adı ile anılan bu enerji hakkında hâlâ pek az şey bilinmektedir.

Madde kendi çapında:

• Fiziksel olay: Bir madde üzerinde meydana geldiği zaman, o maddenin hüviyetini, yapısını değiştirmeyen olaydır. Mesela kağıdın yırtılması, fiziki bir olaydır. Çünkü kağıdın şekli değişmiş fakat özü yine kâğıttır.
• Kimyasal olay: Bir madde üzerinde meydana geldiği vakit, o maddenin hüviyet ve yapısını değiştiren olaydır. Mesela kağıdın yanması gibi.

Atomların çekirdeklerinde değişmeler, parçalanmalar olduğu radyoaktif denilen elementlerden anlaşılmaktadır. Atomların ortasında bulunan çekirdeklerin bu parçalanmasında bir elementin başka bir elemente dönüştüğü anlaşılmıştır. Ayrıca Albert Einstein'in izafiyet kuramına göre madde ve enerji birbirine eş değerdir. Bu sebeple madde enerjiye, enerji de maddeye dönüştürülebilir. Mesela bir uranyum çekirdeğinin veya başka bir ağır atom çekirdeğinin ikiye ayrılmasıyla meydana gelen çekirdek bölünmesinde madde enerjiye dönüşür. Bileşik cisimlerde olduğu gibi elementler de hep değişmekte bir halden başka hale dönmektedir.

Maddenin ortak özellikleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

• Kütle
• Hacim
• Atom ve moleküller
• Eylemsizlik
• Elektirikli yapı
• Tanecikli yapı
• Boşluklu yapı

Madde türleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

• Baryonik madde (Normal madde)
• Antimadde (Karşıt madde)
• Karanlık Madde
  • Baryonik karanlık madde

Normal maddenin sınıflandırılması

[değiştir | kaynağı değiştir]

Maddenin hâlleri

[değiştir | kaynağı değiştir] Ana madde: Maddenin halleri

Maddenin hâli bir maddenin faz durumunu tanımlar. Şu anda 16 tane madde hâli tanımlanır. Maddenin dört klasik hâli:

• Katı
• Sıvı
• Gaz
• Plazma olarak kabul edilir.

Maddenin hallerinin evrende bulunuş yüzdeleri %99 plazma, %0.6 gaz, %0.3 sıvı, %0.1 katı şeklindedir.

Maddenin ayırt edici özellikleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Katı	Sıvı	Gaz
Özkütle	+	+	+
Özhacim	+	+	+
Çözünürlük	+	+	+
Özısı	+	+	+
Genleşme Katsayısı	+	+	-
Esneklik katsayısı	+	-	-
Kaynama noktası	-	+	-
Erime noktası	+	-	-
Yoğunlaşma noktası	-	-	+
Erime ısısı	+	-	-
Buharlaşma noktası	-	+	-

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]

1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 10 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2015. 

Fizik ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Kimya ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

g t d Biyoloji
Giriş (Genetik, Evrim) Ana hatlar Tarih Zaman çizelgesi Dizin
Biyoloji	Genel Bakış Bilim Yaşam Özellikler (Adaptasyon, Metabolizma, Büyüme, Düzen, Düzenleme, Üreme, Çevreye verilen tepki) Yaşam hiyerarşisi (Atom > Molekül > Organel > Hücre > Doku > Organ > Organ sistemi > Canlı > Popülasyon > Topluluk > Ekosistem > Biyosfer) İndirgemeci Belirme Mekanistik Bilimsel yöntem Teori Kanun Akran denetimi Biyoloji dergileri Biyolog Kimyasal temel Atomlar Karbon temelli yaşam Amino asitler Karbonhidratlar Kimyasal bağ Element Lipitler Madde Kuantum Moleküller Monomer Nükleik asitler Organik bileşikler pH Polimer Proteinler Su Hücreler ATP Hücre döngüsü Hücre teorisi Hücre sinyalizasyonu Hücresel solunum Enerji dönüşümü Enzim Ökaryot Fermantasyon Metabolizma Mayoz Mitoz Fotosentez Prokaryot Genetik DNA Epigenetik Evrimsel gelişim biyolojisi Gen ifadesi Gen düzenlenmesi Genomlar Mendel genetiği Transkripsiyon sonrası modifikasyon Evrim Adaptasyon Yeryüzündeki ilk yaşam İşlev Genetik sürüklenme Gen akışı Yaşamın evrimsel tarihi Makro evrim Mikro evrim Mutasyon Doğal seçilim Filogenetik Türleşme Taksonomi Varoluş mücadelesi Çeşitlilik Arkea Hayvanlar Bakteri Mantarlar Omurgasızlar Bitkiler Protistler Omurgalılar Virüsler Bitki formu ve işlevi Epidermis Çiçek Temel doku Yaprak Floem İnternod Kök Sürgün Damarlı bitki Damar dokusu Ksilem Hayvan formu ve işlevi Soluma Dolaşım sistemi Endokrin sistem Sindirim sistemi Homeostaz Bağışıklık sistemi İç çevre Kas sistemi Sinir sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Ekoloji Gıda döngüsü Biyolojik etkileşim Biyokütle Biyomlar Biyosfer İklim İklim değişikliği Komünite Koruma Ekosistem Habitat Niş Mikrobiyom Nüfus dinamikleri Kaynaklar
Araştırma yöntemleri	Laboratuvar teknikleri Genetik mühendisliği Transformasyon Jel elektroforezi Kromatografi Santrifüjleme Hücre kültürü DNA dizileme DNA mikroçip Yeşil floresan protein Vektör Enzim ölçümü Protein saflaştırması Western blot Northern blot Southern blot Restriksiyon enzimi Polimeraz zincir reaksiyonu İki hibritli tarama In vivo In vitro In silico Saha teknikleri Kuşak transekti Etiketleme ve tekrar yakalama Tür keşif eğrisi
Dallar	Abiyogenez Aerobiyoloji Agronomi Agrostoloji Anatomi Astrobiyoloji Bakteriyoloji Beslenme Bilişsel biyoloji Biyocoğrafya Biyofizik Biyoenformatik Biyoistatistik Biyojeoloji Biyokimya Biyomekanik Biyomühendislik Biyosemiyotik Biyoteknoloji Botanik Dendroloji Deniz biyolojisi Ekolojik genetik Ekoloji Embriyoloji Entomoloji Epidemiyoloji Epigenetik Etoloji Evrimsel biyoloji Farmakoloji Fikoloji Filogenetik Fizyoloji Fotobiyoloji Gelişim biyolojisi Genetik Genomik Gerontoloji Gelişimsel plastisite Herpetoloji Hesaplamalı biyoloji Histoloji Hücresel mikrobiyoloji İhtiyoloji İmmünoloji İnsan biyolojisi Jeobiyoloji Kimyasal biyoloji Koruma biyolojisi Kriyobiyoloji Kronobiyoloji Kuantum biyolojisi Lipidoloji Matematiksel biyoloji Mammaloji Mikoloji Mikrobiyoloji Moleküler biyoloji Morfoloji Neontoloji Nörobilim Ornitoloji Ontojeni Osteoloji Paleontoloji Parazitoloji Patoloji Pomoloji Primatoloji Proteomik Protistoloji Radyobiyoloji Sentetik biyoloji Sistematik Sistem biyolojisi Sitogenetik Sitoloji Sosyobiyoloji Taksonomi Tarım bilimi Tatlı su biyolojisi Teratoloji Toksikoloji Üreme biyolojisi Virofizik Viroloji Yapısal biyoloji Zenobiyoloji Zooloji
Sözlükler	Biyoloji Botanik terimler Ekoloji terimler Bitki morfolojisi terimleri
Kategori Commons Vikiproje

g t d Doğanın ögeleri
Evren	Uzay Zaman Enerji Madde Parçacık Element Değişim
Dünya	Yer bilimleri Tarih (jeolojik) Dünya'nın yapısı Jeoloji Levha hareketleri Okyanuslar Gaia hipotezi Gelecek
Hava durumu	Meteoroloji Atmosfer (Dünya) İklim Bulutlar Yağmur Kar Güneş ışığı Gelgitler Rüzgâr Hortum Tropikal siklon
Doğal çevre	Ekoloji Ekosistem Alan Radyasyon Vahşi doğa Orman yangınları
Yaşam	Köken (abiyogenez) Evrimsel tarih Biyosfer Hiyerarşi Biyoloji (astrobiyoloji) Biyoçeşitlilik Canlı Ökaryotlar flora bitkiler fauna hayvanlar mantarlar protistler Prokaryotlar arkea bakteri Virüsler
Kategori

Otorite kontrolü	BNF: cb11957866q (data) GND: 4037940-1 LCCN: sh85082246 NDL: 00561096 NKC: ph120762 NLI: 987007558290205171 TDVİA: madde