Mến Dòng Sông Gianh Biết Danh Lũy Thầy

Có thể bạn quan tâm

Chủ Nhật, 01/02/2026

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

Toggle navigation

Trang chủ
Giới thiệu
- Lời giới thiệu
- Hình thành phát triển
- Bộ máy tổ chức
- Sơ đồ tổ chức
- Hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ
  - Công tác trưng bày
    - Trưng bày thường xuyên
    - Trưng bày chuyên đề
    - Trưng bày ngoài trời
    - Trưng bày lưu động
  - Công tác nghiên cứu khoa học và xuất bản
  - Công tác đào tạo
  - Công tác nghiên cứu, sưu tầm
  - Công tác quản lý hiện vật
  - Công tác bảo quản
  - Công tác giáo dục, công chúng
  - Công tác truyền thông
  - Công tác Tư liệu, thư viện
  - Công tác Đối ngoại
  - Công tác Kỹ thuật
  - Công tác Bảo vệ
Tin tức
- Hoạt động bảo tàng
- CLB Em yêu lịch sử
- Tin trong nước
- Tin nước ngoài
Trưng bày
- Trưng bày thường xuyên
- Trưng bày chuyên đề
  - Chuyên đề sẽ diễn ra
  - Chuyên đề đang diễn ra
  - Chuyên đề đã diễn ra
- Tham quan 3D
Nghiên cứu
- Kiến thức Lịch sử - Văn hóa
- Theo dòng lịch sử
- Nhân vật lịch sử
- Thông tin khoa học
- Khảo cổ học
  - Khảo cổ học Việt nam
  - Khảo cổ học Nước ngoài
- Chuyên khảo
- Ấn phẩm
  - Ấn phẩm
  - Thông báo khoa học
Dự án BTLSQG
- Thông tin chung
- Tiến độ dự án
- Dự án khác
Thông tin hữu ích
- Đến với Bảo tàng
- Giờ mở cửa
- Vé và lệ phí
- Tham quan
- Nội quy
Hỗ trợ
- CLB Em yêu Lịch sử
- CLB Tình nguyện viên
- CLB Những người bạn BT
- Tài trợ
- Dịch vụ
- Museum shop
- Tiện ích

Mến dòng sông Gianh biết danh Lũy Thầy

Trang chủ
Nghiên cứu
Kiến thức Lịch sử - Văn hóa

01/09/2012 08:59 3966 Điểm: 5/5 (1 đánh giá)Lũy Thầy là hệ thống chiến luỹ được xây dựng từ năm 1630. Người có công đầu trong việc khởi xướng, thiết kế và chỉ đạo thi công là nhà quân sự, nhà thơ và là cụ tổ ngành tuồng bội Việt Nam Đào Duy Từ (1572 - 1634).

Chân dung người khởi xướng, thiết kế và chỉ đạo thi công Ông vốn quê ở làng Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn (nay là huyện Tĩnh Gia, Thanh Hoá). Ông xuất thân trong một gia đình làm nghề ca hát, cha là Đào Tá Hán làm quản giáp nghề xướng ca nên Đào Duy Từ không được lấy đậu trong kỳ thi Hương.

Phẫn chí vì có tài mà không được trọng dụng, phản ứng trước luật lệ khắt khe trong thi cử đương thời, ông bỏ đất Bắc vào Nam lập nghiệp. Được chúa Nguyễn trọng dụng, những năm làm quan ở Đàng Trong, với trọng trách của một quan nội tán, tước hầu, Đào Duy Từ đã đem hết tài năng và tâm trí phục vụ chủ mới. Ông còn là người truyền dạy cho dân địa phương nghệ thuật hát bội và khởi thảo vở tuồng Sơn Hậu. Sự ra đời của Lũy Thầy bắt đầu từ ý đồ của chúa Nguyễn Phúc Nguyên (1613 - 1634) sau trận kịch chiến giữa quân Lê - Trịnh và quân Nguyễn trên bờ sông Nhật Lệ năm Đinh Mão (1627). Theo Đại Nam nhất thống chí: Sau trận đánh này, mặc dù giành được thắng lợi, chúa Nguyễn vẫn rất lo lắng, băn khoăn, trăn trở trong việc tìm kế sách để phòng ngừa và chống lại quân Lê - Trịnh, vì chúa biết quân Lê Trịnh do Trịnh Tráng (1623 - 1657) rất mạnh và chúa Trịnh phải vâng lệnh vua Lê vào đòi chúa Nguyễn phải nộp cống theo lệ. Giữa lúc Sãi vương đang cầu người hiến kế thì mùa xuân năm Canh Ngọ (1630), Đào Duy Từ đệ trình kế hoạch xây dựng lũy Trường Dục để ngăn chặn quân Trịnh. Lũy Trường Dục dài 2.500 trượng (khoảng 2km), khởi đầu từ chân núi Thần Đinh (chùa Non) chạy dọc theo hữu ngạn sông Rào Đá, đến ngã ba sông Nhật Lệ, men theo bờ Nam qua các làng Xuân Dục, Cổ Hiền, Trường Dục, Quảng Xá đến vùng động cát của phá Hạc Hải.

Tại Lũy Trường Dục, theo Đại Nam nhất thống chí, năm Mậu Tý (1648), tướng Trương Phước Phấn cùng con là Hoàng đánh thắng quân Lê - Trịnh giữ yên phiên trấn.

Quảng Bình Quan là một trong những cửa ải của hệ thống Lũy Thầy.

Dấu ấn của một thời phân chia đất nước dưới chế độ phong kiến Mặc dù đã xây dựng được một chiến lũy bề thế, vững chắc, nhưng chúa Nguyễn vẫn chưa yên lòng. Năm Tân Mùi (1631), chúa Nguyễn Phúc Nguyên cử Đào Duy Từ và danh tướng Nguyễn Hữu Dật ra Quảng Bình khảo sát hình thế sông núi vùng Động Hải để xây thêm thành lũy. Sau chuyến công cán thị sát, các tướng nhà Nguyễn đã tiến hành xây thêm lũy mới gọi là Lũy Đầu Mâu. Lũy được bắt đầu từ động Ông Hồi (dưới chân núi Đầu Mâu) chạy dọc theo nam sông Lệ Kỳ ra đến cầu Dài (phía Nam thị xã Đồng Hới). Lũy cao một trượng năm thước, phía ngoài đóng cọc tre, đổ đất lên 5 tầng cấp, cứ cách 3 - 5 trượng xây một pháo đài để đặt súng thần công và cứ cách 1 trượng thì đặt một súng phóng đá. Chiều dài của lũy là 3.000 trượng. Cũng cùng thời gian đó (1631) chúa Nguyễn lại cho xây tiếp một luỹ mới, tiếp nối với Lũy Đầu Mâu, chạy từ cầu Dài vòng sang phía Tây thành Đồng Hới, bọc lấy làng Đồng Phú (Phú Ninh) ra đến cửa sông Nhật Lệ. Ngoài lũy đào hào bao quanh, Lũy Đầu Mâu cùng với luỹ Nhật Lệ gọi là Lũy Trấn Ninh (chính luỹ). Lũy Trường Dục, lũy Trấn Ninh có một chiều dài lớn và xây đắp hết sức bề thế, nhưng chúa Nguyễn vẫn chưa an tâm vì mặt đông của vùng đất này vẫn còn trống trải, quân Lê - Trịnh có thể lợi dụng các động cát mà tràn vào. Do vậy, năm Giáp Tuất (1634) chúa Nguyễn lại sai Nguyễn Hữu Dật tổ chức đắp Lũy Trường Sa với chiều dài 7km, chạy từ Sa động đến Huân Cát, thuộc địa phận xã Bảo Ninh (hữu ngạn sông Nhật Lệ). Như vậy, trong khoảng thời gian hơn 3 năm, chúa Nguyễn với sự giúp sức của Đào Duy Từ và các tướng lĩnh khác đã dồn bao sức người, sức của tạo nên một thệ thóng chiến lũy dài gần 34km. Đây là một hệ thống thành lũy liên hoàn, có nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều tuyến. Lũy Thầy ra đời cách đây hơn 350 năm, trải theo dòng thời gian nó đã trở thành một di tích lịch sử, văn hoá của đất nước, là dấu ấn của một thời phân chia đất nước dưới chế độ phong kiến. Lũy Thầy đã được ghi trong nhiều bộ sách lịch sử, văn hoá của triều Nguyễn. Năm Nhâm Dần (1842), vua Thiệu Trị trên đường tuần du ra Bắc qua Lũy Trấn Ninh đã đổi tên lũy cũ thành Lũy Định Bắc trường thành và cho dựng bia để ghi nhớ. Sau này nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương viết "Ai đã qua Đèo Ngang, đã sang Ba Rền, mến dòng sông Gianh biết danh Lũy Thầy".

Trịnh Dương

kienthuc.net.vnChia sẻ:

Bài nổi bật

Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước di nguyện cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước lúc Người “đi xa” (Phần 2 và hết)

12/07/2019 08:46
9705

Nền độc lập dân tộc tồn tại không được bao lâu, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa. Ngày 23 tháng 9 năm 1945, chúng nổ súng đánh chiếm Nam Bộ sau đó mở rộng ra cả nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng quyết định phát động cuộc kháng chiến toàn quốc.

Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước di nguyện cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước lúc Người “đi xa” (Phần 1)

Thành cổ Nam bộ: Dấu tích thành Gia Định

Trung tâm Lưu trữ quốc gia I ngày ấy trong tôi...

Bác Hồ trong trái tim nhân loại

Bác Hồ nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên bằng “Thuốc đắng dã tật”

Bài viết khác

Chùm ảnh: Những di vật lịch sử ngày Độc lập

01/09/2012 08:56
2552

Đó là những hiện vật thiêng liêng, gợi nhớ lại thời khắc hào hùng ngày 2/09/1945. Những hiện vật sẽ còn sống mãi trong tâm tưởng mọi người dân đất Việt.