Myanmar – Wikipedia Tiếng Việt

Myanmar (tiếng Miến Điện: မြန်မာ), tên chính thức là Cộng hòa Liên bang Myanmar, còn gọi là Miến Điện (tên chính thức cho đến năm 1989),[9] là một quốc gia tại Đông Nam Á. Myanmar có biên giới với Bangladesh, Ấn Độ, Trung Quốc, Lào và Thái Lan. Một phần ba tổng chu vi của Myanmar là đường bờ biển giáp với vịnh Bengal và biển Andaman. Theo số liệu điều tra nhân khẩu năm 2014, Myanmar có 51 triệu cư dân.[10] Myanmar có diện tích 676.577 km² (261.288 mi²). Thủ đô của quốc gia này là Naypyidaw còn thành phố lớn nhất là Yangon.[11]

Cộng hòa Liên bang Myanmar
Tên bản ngữ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတေ (tiếng Miến Điện)Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw
Quốc kỳ Quốc huy
Quốc ca: ကမ္ဘာမကျေKaba Ma Kyei(tiếng Việt: "Đến tận cùng Thế giới")
Vị trí của Myanmar (xanh) trên thế giới.
Vị trí của Myanmar (xanh) ở ASEAN (xám đậm)  –  [Chú giải]
Tổng quan
Thủ đô	Naypyidaw[a]20°29′B 96°6′Đ / 20,483°B 96,1°Đ / 20.483; 96.100
Thành phố lớn nhất	Yangon[b]
Ngôn ngữ chính thức	Tiếng Miến Điện
• Ngôn ngữ địa phương	Kachin Kayah Karen Chin Môn Rakhine Shan
Văn tự chính thức	Chữ Miến Điện
Sắc tộc (2018[2])	68% Miến 9% Shan 7% Karen 4% Rakhine 3% Hoa 2% Ấn 2% Môn 5% khác
Tôn giáo (2014)[3]	87,9% Phật giáo 6,2% Kitô giáo 4,3% Hồi giáo 1,6% khác
Tên dân cư	Người Miến Điện[1] (hoặc Myanmar) Bamar ဗမာ
Chính trị
Chính phủ	Chính phủ lâm thời đại nghị đơn nhất dưới chế độ quân quản
• Quyền Tổng thống, Thủ tướng	Min Aung Hlaing
• Phó Thủ tướng	Soe Win
Lập pháp	Quốc hội Liên bang
• Thượng viện	Viện Quốc gia
• Hạ viện	Viện Dân biểu
Lịch sử
Hình thành
• Các thị quốc Pyu	k. 180 TCN
• Triều Pagan	23 tháng 12 năm 849
• Triều Taungoo	16 tháng 10 năm 1510
• Triều Konbaung	29 tháng 2 năm 1752
• Miến Điện thuộc Anh	1 tháng 1 năm 1886
• Độc lập từ Anh	4 tháng 1 năm 1948
• Đảo chính, bắt đầu chế độ quân quản	2 tháng 3 năm 1962
• Đổi tên từ "Miến Điện" sang "Myanmar"	18 tháng 6 năm 1989
• Hiến pháp hiện hành	29 tháng 5 năm 2008
• Kết thúc chế độ quân quản	30 tháng 3 năm 2011
• Đảo chính, tái lập chế độ quân quản	1 tháng 2 năm 2021
Địa lý
Diện tích
• Tổng cộng	676.578 km2 (hạng 39)261.227 mi2
• Mặt nước (%)	3,06
Dân số
• Ước lượng 2022	55.770.232[4] (hạng 26)
• Mật độ	76/km2 (hạng 125)196,8/mi2
Kinh tế
GDP  (PPP)	Ước lượng 2025
• Tổng số	326,89 tỷ đô la Mỹ[5] (hạng 64)
• Bình quân đầu người	5.920 đô la Mỹ[5] (hạng 146)
GDP  (danh nghĩa)	Ước lượng 2025
• Tổng số	64,94 tỷ đô la Mỹ[5] (hạng 87)
• Bình quân đầu người	1.180 đô la Mỹ[5] (hạng 164)
Đơn vị tiền tệ	Kyat (K) / ကျပ် (MMK)
Thông tin khác
Gini? (2017)	30,7[7]trung bình
HDI? (2023)	0,609[8]trung bình · hạng 150
Múi giờ	UTC+06:30 (MMT)
Cách ghi ngày tháng	dd-mm-yyyy(ngày-tháng-năm)
Điện thương dụng	230 V–50 Hz[6]
Giao thông bên	phải
Mã điện thoại	+95
Mã ISO 3166	MM
Tên miền Internet	.mm
Bản đồ Myanmar năm 2013.
^ Còn được phát âm là "Nay Pyi Taw". ^ Còn được phát âm là "Rangoon".

Các nền văn minh ban đầu tại Myanmar gồm có các thị quốc Pyu nói tiếng Tạng-Miến tại khu vực Thượng Miến và các vương quốc Mon tại khu vực Hạ Miến.[12] Đến thế kỷ IX, người Miến tiến đến thung lũng Thượng Irrawaddy, họ lập nên Vương quốc Pagan trong thập niên 1050, và sau đó ngôn ngữ-văn hóa Miến cùng Phật giáo Nam Tông dần dần chiếm ưu thế tại Myanmar. Vương quốc Pagan sụp đổ trước các cuộc xâm chiếm của quân Mông Cổ, và xuất hiện một số quốc gia thường xuyên giao chiến với nhau. Đến thế kỷ XVI, Myanmar tái thống nhất dưới Triều Taungoo, sau đó từng trở thành quốc gia lớn nhất trong lịch sử Đông Nam Á.[13] Đến đầu thế kỷ XIX, lãnh thổ của triều Konbaung bao gồm Myanmar ngày nay và cũng từng kiểm soát Manipur và Assam trong thời gian ngắn. Người Anh chiếm được Myanmar sau ba cuộc chiến tranh trong thế kỷ XIX và quốc gia này trở thành một thuộc địa của Anh. Myanmar trở thành một quốc gia độc lập vào năm 1948, ban đầu là một quốc gia dân chủ, song nằm dưới chế độ độc tài quân sự sau cuộc đảo chính năm 1962.

Trong hầu hết thời gian độc lập, Myanmar xảy ra xung đột dân tộc tràn lan, trở thành một trong các cuộc nội chiến kéo dài nhất vẫn đang diễn ra. Thời gian này,[khi nào?] Liên Hợp Quốc và một số tổ chức khác ghi nhận các tội ác vi phạm nhân quyền tại đây.[14][15][16] Năm 2011, chính quyền quân sự chính thức giải tán sau tổng tuyển cử năm 2010, và một chính phủ dân sự trên danh nghĩa nhậm chức. Điều này cùng với hành động phóng thích Aung San Suu Kyi và các tù nhân chính trị, đã cải thiện hồ sơ nhân quyền và quan hệ ngoại giao của Myanmar, kéo theo nới lỏng các chế tài mậu dịch và kinh tế khác.[17][18] Trong tổng tuyển cử năm 2015, đảng của Aung San Suu Kyi giành đa số tại lưỡng viện quốc hội, song các lãnh đạo quân sự vẫn nắm giữ quyền lực rất lớn trong nước, và đến ngày 1 tháng 2 năm 2021 thì phát động chính biến giành lại quyền lực.[19]

Myanmar giàu tài nguyên ngọc và đá quý, dầu mỏ, khí thiên nhiên và các loại khoáng sản khác. Năm 2016, GDP danh nghĩa ở mức 68.277 tỷ USD và GDP theo sức mua tương đương đạt 6,501 tỷ USD. Khoảng cách thu nhập tại Myanmar nằm vào hàng rộng nhất trên thế giới, do phần lớn kinh tế nằm dưới quyền kiểm soát của những người ủng hộ chính phủ quân sự cũ.[20][21] Tính đến năm 2014[cập nhật], Myanmar có chỉ số phát triển con người HDI ở mức thấp, xếp thứ 148 trong số 188 quốc gia được đánh giá.

Hiện nay Myanmar đang chìm trong tình trạng bạo lực và nội chiến kể từ sau cuộc đảo chính 2021 .

Mục lục

• 1 Tên gọi
• 2 Lịch sử
  • 2.1 Độc lập
  • 2.2 Chính phủ quân quản (1962-2011)
  • 2.3 Tự do hóa (2011-2015)
  • 2.4 Đảo chính và nội chiến (2021-hiện tại)
• 3 Địa lý
  • 3.1 Khí hậu
• 4 Chính trị
  • 4.1 Quan hệ đối ngoại
  • 4.2 Quân sự
  • 4.3 Phân cấp hành chính
  • 4.4 Quyền con người
    • 4.4.1 Những cáo buộc về tội ác và diệt chủng đối với người Rohingya
    • 4.4.2 Bạo loạn bang Rakhine năm 2012
    • 4.4.3 Khủng hoảng di cư Rohingya năm 2015
    • 4.4.4 Cuộc đàn áp người Rohingya tại Myanmar 2016-17
• 5 Kinh tế
• 6 Nhân khẩu
  • 6.1 Dân tộc
  • 6.2 Tôn giáo
  • 6.3 Ngôn ngữ
  • 6.4 Giáo dục
• 7 Văn hóa
  • 7.1 Ẩm thực
  • 7.2 Âm nhạc
  • 7.3 Thể thao
• 8 Xem thêm
• 9 Chú thích
• 10 Tham khảo
• 11 Liên kết ngoài