'Ngọn Cờ đầu' Của Người Mã Liềng

Chúng tôi gặp bà Lâm tại Thủ đô Hà Nội vào đầu tháng 12, bà là đại diện duy nhất của dân tộc Chứt dự Đại hội đại biểu toàn quốc các dân tộc thiểu số lần thứ II.

Chia sẻ về bản Cáo của mình, bà Lâm cho biết: Bản Cáo với phần lớn các hộ là người Mã Liềng (thuộc dân tộc Chứt). Hơn 30 năm về trước, người Mã Liềng chủ yếu sống trong các hang đá, hoặc trong những túp nhà nhỏ cheo leo trên dãy núi Giăng Màn của dãy Trường Sơn.

Với thói quen sống ở trên các sườn núi, cứ khoảng 2 đến 3 mùa rẫy, khi đất đai nghèo kiệt, bà con lại kéo nhau đi tìm mảnh đất màu mỡ mới để khai hoang trồng lúa, trồng ngô và săn bắn, hái lượm.

Cuộc sống nay đây, mai đó, nghèo đói, bệnh tật và nạn hôn nhân cận huyết khiến tộc người này đối diện với nguy cơ tuyệt chủng.

Nhớ lại những ngày đầu khó khăn vận động bà con xây dựng cuộc sống mới, bà Lâm chia sẻ: “Tôi được bầu làm Trưởng bản Cáo từ năm 1999, khi ấy mới 37 tuổi. Khi Nhà nước triển khai thực hiện Chương trình định canh, định cư, xây nhà ở, trường học, trạm y tế…, tôi đã nhanh chóng thuyết phục bà con chuyển đổi cách sống, nhưng gặp nhiều khó khăn vì lối sống hoang dã đã ăn sâu vào tiềm thức đồng bào. Tôi đã phải tự bỏ tiền túi ra mua thịt, gạo và nhiều khi là cả rượu nữa, để vào cùng ăn, cùng ở với bà con, thuyết phục dần dần…”.

Để giúp bà con thích nghi với nơi ở mới, Nhà nước đã xây nhà cho bà con theo đúng mẫu nhà sàn truyền thống phù hợp với tín ngưỡng của người Mã Liềng; hoàn thiện cơ sở hạ tầng từ xây cầu, làm đường bê tông vào các bản; xây nhà sinh hoạt cộng đồng, nước sạch, đập thủy lợi phục vụ sản xuất… Tuy nhiên, chỉ được một thời gian, các hộ gia đình lại lần lượt bỏ nhà quay lại rừng sống vì xa lạ với nơi ở mới. Đến cuối năm 2000, cả bản Cáo chỉ còn 3 hộ trụ lại bản, còn hầu hết bà con dắt díu nhau vào núi.

“Không nản chí, nhiều tổ chức đoàn thể, nhiều đoàn cán bộ lại lần lượt lên núi tìm để vận động bà con ra bản. Bản thân tôi cùng gia đình đã ở lại rừng cả tháng trời để thuyết phục bà con về bản. Dần dà “mưa dầm thấm lâu”, người dân bắt đầu tin tưởng cán bộ và lại lục tục kéo nhau về nhà mới”, bà Lâm chia sẻ.

Để ổn định cuộc sống mới cho đồng bào, bà Lâm đã xin chính quyền san ủi đất để bà con sản xuất. Trước kia, bà con sản xuất chủ yếu dọc bờ sông, suối, lúc nước bồi thì có đất, lúc nước lở không có đất thì lại bị đói. Từ khi ra định cư, có đất, bà con được trồng cấy, sản xuất ổn định.

Tiếp đó, bà Lâm đề nghị chính quyền và HĐND huyện Tuyên Hóa cấp cho 222 héc ta đất rừng, phân ra từng loại đất, đất đất sản xuất lương thực, rồi đất trồng rừng… Bà vừa làm vừa thuyết phục bà con làm theo. Nhờ đó, ý thức của đồng bào trong việc xây dựng cuộc sống đã thay đổi, đồng bào đã chủ động học hỏi để phát triển kinh tế hộ, tăng thu nhập.