Người Dân Xã Bàu Cạn Có điện Thắp Sáng Từ Khi Nào? - Evncpc

Cách tỉnh lỵ Pleiku không xa, nằm trên cao nguyên bazan màu mỡ, nguồn nước dồi dào, khí hậu ôn hòa, Bàu Cạn rất thích hợp cho việc trồng cây chè và cà phê. Đó là lý do để vùng đất này lọt vào tầm ngắm của các nhà tư sản Pháp đang trong cơn “khát” đất lập đồn điền. Năm 1932, Công ty nông nghiệp chè và cà phê Kon Tum – An Nam (Compagnie Agricole des Thés et Cafés du Kontum - Annam), viết tắt là CATECKA) tức đồn điền chè Bàu Cạn ra đời.

Trước năm 1950, toàn bộ các hộ dân sống trong đồn điền sử dụng đèn dầu thắp sáng với vài lít dầu hỏa được căn tin của đồn điền bán cho mỗi tháng. Chủ đồn điền có mua một vài máy phát điện nhỏ chạy bằng dầu diesel nhưng chỉ phục vụ cho dây chuyền chế biến chè. Vì đồn điền nằm gần suối Ia Puch, nên chủ đồn diền đã sớm tiến hành khảo sát địa chất thủy văn để xây dựng nhà máy thủy điện trên dòng suối này. Báo cáo trước Đại hội đồng cổ đông Công ty ngày 30-9-1930, Ông Choisnel đã đề cập đến việc có thể khai thác nguồn thủy năng của suối Ia Puch để cấp điện cho sản xuất chế biến chè, đồng thời thay thế các loại máy trong xưởng chế biến chạy bằng hơi nước. Nhưng phải đến ngày 21-8-1949, bản vẽ thiết kế do Công ty Jacques Bouchoux, Pháp thực hiện mới hoàn thành. Đây là nhà máy thủy điện thứ 2 trên đất nước Việt Nam sau nhà máy thủy điện Suối Vàng cũng do người Pháp xây dựng và đưa vào vận hành từ năm 1945 tại xã Lát, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng.

Nhà máy thủy điện Bàu Cạn có chiều cao cột nước 37m, tuabin trục ngang có công suất 250CV với 1000 vòng/phút đi vào hoạt động ổn định từ tháng 4-1950. Tuy là công suất lắp đặt nhỏ nhưng người Pháp đã đưa vào hệ thống điều khiển tự động cho thủy điện này gồm bộ điều tốc tự động và bộ điều chỉnh điện áp tự động để đảm bảo chất lượng điện năng đạt 50Hz, 230V/400V, công suất định mức 172kW. Chủ đồn điền giao toàn bộ nhà máy này cho một công nhân vận hành. Người đầu tiên đảm nhiệm việc này là cai Loa, kế đến là ông Siu Pươi, người dân tộc Jrai (ông Pươi làm đến tận sau năm 1975). Công nhân vận hành nhà máy thủy điện được bố trí một căn nhà cách nhà máy 6m và không được rời nhà máy, lương thực, thực phẩm có người đem xuống tận nơi.

Tại thời điểm hoàn thành, nhu cầu dùng điện để chế biến chè vào mùa mưa chỉ ở mức 70kW, vì thế toàn bộ khu dân cư với hơn 200 hộ gia đình đã được chủ Pháp cấp điện để thắp sáng. Mỗi gia đình công nhân được dùng 2 bóng 6 tấc (20W mỗi bóng), riêng nhà cai và sếp thì được lắp thêm ổ cắm điện đề dùng quạt máy, bàn ủi... Thời gian cấp điện được phân theo hai loại: điện cho khu dân cư được cấp lúc 18 giờ và cắt lúc 7 giờ sáng hôm sau bằng rơle hẹn giờ, còn điện cho khu vực biệt thự của các ông chủ người pháp thì được cấp liên tục 24/24. Tuy chỉ được sử dụng điện vào ban đêm nhưng cũng đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong đời sống đối với người dân của xã Bàu Cạn xưa. Nói là người dân xã Bàu Cạn nhưng vào thời điểm này, cũng chỉ có công nhân của Xí nghiệp sống tập trung gần nhà máy chế biến được sử dụng điện. Các hộ dân còn lại của xã Bàu Cạn vẫn sử dụng dầu diesel để thắp sáng thuộc các khu vực hồ nước như: hồ Ia Bi (thuộc địa phận thôn Tây Hồ ngày nay), hồ Bàu Nai (nay thuộc thôn Ia Mua, bàu có tên này là vì trước năm 1950, mỗi khi mùa mưa về những đàn nai thường kéo về đây ăn cỏ, uống nước nên người dân gọi là Bàu Nai).

Đến đầu năm 1951, người Pháp cho xây dựng đường dây đưa điện từ Bàu Cạn về phục vụ cho chính quyền thị xã Pleiku, đường dây 15 kV dài khoảng 12 km cấp nguồn cho một máy biến áp 100 kVA, 15kV/0,4kV. Nhưng 10 năm sau, năm 1961, Pleiku có nguồn điện diesel nên đường dây này không hoạt động nữa.

Là nơi đầu tiên của tỉnh Gia Lai sử dụng nguồn điện từ thủy điện để thắp sáng, nhưng mãi hơn 50 năm sau thì người Bàu Cạn mới có lưới điện quốc gia. Vào cuối năm 2003, đầu năm 2004, Điện lực Gia Lai (nay là Công ty Điện lực Gia Lai) triển khai dự án điện từ vốn Ngân hàng thế giới WB, cụ thể là thi công đường dây 22kV nhận điện từ trạm trung gian F19 Hàm Rồng và cấp điện cho 6 thôn của xã Bàu Cạn (thôn Đồng Tâm, Đoàn Kết, Bình An, Ia Mua, Hòa Bình và Tây Hồ). Sau khi dự án chính thức đi vào hoạt động thì lưới điện của thủy điện Bàu Cạn mới thôi không cung cấp điện thắp sáng cho dân. Toàn bộ lưới điện này đều do Chi nhánh điện Pleiku quản lý vận hành vì ngày đó huyện Chư Prông chưa có đơn vị quản lý riêng để quản lý lưới điện của huyện.

Đến tháng 9 năm 2005, để phục vụ cho khách hàng được tốt hơn, Điện lực Gia Lai đã thành lập tổ điện Chư Prông, đóng chân tại xã Bàu Cạn (nay là Điện lực Chư Prông). Từ đó đến nay, hằng năm, lưới điện được đầu tư và cải tạo nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế và góp phần đảm bảo an ninh, chính trị trên địa bàn xã Bàu Cạn.