Người Mông ở Bản Suối Tôn - Báo Công An Nhân Dân điện Tử

Vượt quãng đường gần 150km từ TP Thanh Hóa, chúng tôi mới đến được xã Phú Sơn. Chưa hết bàng hoàng vì vừa thoát hiểm trong chuyến đò ngang qua sông Mã để vào xã thì gặp ngay con dốc cao ngút. Trời mưa, đất sét lẫn với đá lởm chởm đến rợn người. Hỏi bà con đường vào bản Suối Tôn, một người Thái nói: "Xa lắm! Khó đi lắm. Các anh vào nhờ cán bộ trong xã dẫn đi".

Vào trụ sở UBND xã, đích thân Trưởng Công an xã Lương Minh Dung dẫn chúng tôi đi. Vượt nhiều dốc cao, đường đèo quanh co mới vào được bản người Mông.

Suối Tôn đã đổi thay!

Người Mông (người Kinh hay gọi là Mèo) tại Quan Hóa là dòng người di cư từ Lào Cai, Cao Bằng. Họ sống rải rác tận trong rừng sâu, trên ngọn núi cao, đốt nương làm rẫy theo hình thức du canh, du cư.

Bản Suối Tôn chính thức được thành lập năm 1998, hiện bản đã bầu ra được Trưởng bản, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ. Giờ đây, người Mông đã sống tập trung và tình trạng di dân tự do không còn nữa. Toàn bản Suối Tôn hiện có 57 hộ, với 323 nhân khẩu, đều là người Mông sống tại 4 khu cạnh những con suối: khu 1 tại suối Ca Ín, khu 2 tại suối Pung, khu 3 tại suối Sa Lem và khu 4 là suối Bún.

Người dân bản Suối Tôn và xã Phú Sơn vẫn phải đi lại trên những chuyến đò nguy hiểm.

Diện tích tự nhiên của bản khá lớn, nhưng diện tích lúa nước chỉ có hơn 2 ha nên tình trạng thiếu gạo ăn là điều dễ hiểu. Để khắc phục sự thiếu hụt lương thực, bà con trong bản đã chủ động trồng thêm 6ha sắn và hơn 15ha ngô. Năng suất tuy chưa cao nhưng phần nào đã khắc phục được sự thiếu thốn về cái ăn. Xung quanh bản, nhiều diện tích đất rừng đã được trồng cây luồng để khai thác, bán đi mua lương thực. Cây luồng ở xã Phú Sơn là nguồn thu nhập chính giúp bà con xóa đói, giảm nghèo.

Phó Chủ tịch UBND xã Phú Sơn Phạm Minh Nui cho biết: "Lúc mới lập Bản, bà con nghèo đói lắm, tình trạng đốt nương làm rẫy bừa bãi, khó quản lý. Gần đây, nhờ thực hiện các chính sách của Đảng, Nhà nước mà xã chúng tôi nói chung và bản Suối Tôn bây giờ cũng đỡ khó khăn, bà con đã biết trồng lúa nước, chăn nuôi gia súc, gia cầm trong chuồng, trồng rau sạch. Tình trạng đốt nương làm rẫy, các thủ tục lạc hậu hầu như không còn".

Điều đáng mừng trong công tác giáo dục là ở bản hiện có hơn 80 học sinh (hơn 50 học sinh tiểu học, 23 em trung học cơ sở) còn lại là bậc học mầm non. Sau bao năm mơ ước, giờ đây con em trong bản đã được học trong ngôi trường mới khang trang, sạch đẹp nằm giữa Bản.

Giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sơ Phú Sơn cho biết, các hộ gia đình người Mông đã biết tầm quan trọng của cái chữ nên việc tới trường của con em rất thuận lợi. Gương sáng nhất của bản là em Giàng A Dơ, học Trường Bổ túc Văn hóa Hữu nghị vừa nhận được Quỹ học bổng Vừ A Dính. Vào kỳ nghỉ hè, Dơ cũng về giúp gia đình làm rẫy, phát triển kinh tế. Gia đình của Dơ nhất quyết cho Dơ và các con đi học đầy đủ.

Muốn thoát nghèo phải xóa bỏ tập tục lạc hậu

Dù cuộc sống đã đổi thay nhưng đồng bào Mông vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Hệ thống điện lưới quốc gia chưa có. Một số hộ có điều kiện thì ngăn nước suối, mua máy tuốc bin về nhờ sức nước mà lấy điện thắp sáng. Đường đi lại trong bản chỉ là những con đường mòn xuyên rừng, trời nắng đã khó đi, mỗi khi mưa về dường như càng khó đi lại được, do rậm rạp và lầy lội, trơn trượt.

Nhiều khi cái ăn thiếu thốn, nhiều người phải ăn ngô, ăn sắn thay cơm. Bà con dân bản dùng nước dưới khe, suối. Nhiều hộ gia đình phải đi lấy cách xa hàng cây số. Đời sống chủ yếu tự túc, tự cấp, hiếm khi có sự trao đổi, mua bán với bên ngoài

Nhiều gia đình vẫn sinh con một cách vô tội vạ. "Đỉnh cao" nhất bản là gia đình Thào Chá Xìa (42 tuổi) có đến 11 con, gia đình Mùa A Xu (47 tuổi) sơ sơ 10 con nhỏ. Ở Suối Tôn, trẻ em là nhiều nhất. Những đứa trẻ lem luốc, đen đủi, gầy ốm vì thiếu ăn, bệnh tật. Vẫn còn nhiều em vì bận lên nương rẫy, vì điều kiện khó khăn, không được đi học. Em Mùa Thị Sinh (15 tuổi) đang thêu chiếc váy thổ cẩm, nói rất vô tư: "Thích đi học lắm nhưng nhà đông người lắm, đi học thì không ai lên rẫy cho".

Đặc biệt, tình trạng nghiện hút đang báo động, nhức nhối. Cả bản có 13 người nghiện hút. Kéo theo đó là sự mất cắp, kinh tế sa sút, gia đình bất hoà. Một số người Mông có "tập tục" tự tử bằng lá ngón do mâu thuẫn gia đình. Chính quyền và các đoàn thể cũng khó can thiệp vào một số công việc nội bộ của bản người Mông vì tính cộng đồng ở đây rất cao, nhiều người chỉ tin vào đấng Vàng Chứ (sự tồn tại của chúa Giêsu).

Bà Hà Thị Quyết, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Phú Sơn cho biết: "Chúng tôi luôn vận động, tuyên truyền ở bản Suối Tôn về chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước; áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; chăm lo xây dựng gia đình, từ bỏ các tập tục lạc hậu. Đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn khó khăn như: đa số bà con vẫn chưa biết tiếng phổ thông, trình độ dân trí ở đây còn thấp. Mọi tuyên truyền đều thông qua Trưởng bản Mùa A Lo".

Hiện tại, bản vẫn chưa có nhà văn hóa, chưa có điện lưới quốc gia, chưa có điện thoại liên lạc, chưa có đường xe vào sâu trong bản, chưa có trường mầm non. Người dân Suối Tôn và xã Phú Sơn nói chung muốn giao lưu, buôn bán với bên ngoài phải vượt sông Mã bằng đò, thuyền. Có một cây cầu là ước mong lớn nhất của chính quyền và người dân nơi đây. Vì thế, rất cần sự quan tâm đặc biệt hơn nữa của các ngành, các cấp. Vẫn còn đó bao nỗi trăn trở không riêng gì của bà con nhân dân, giáo viên ở bản mà còn là nỗi lo của chính quyền xã Phú Sơn.

Vừa qua, UBND tỉnh Thanh Hoá đã có quyết định phê duyệt Dự án đầu tư thực hiện định canh, định cư cho đồng bào Mông ở bản Suối Tôn với số tiền gần 12 tỷ đồng (Vốn hỗ trợ di dân thực hiện định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2007-2010 của Chính phủ). Dự án này cần sớm được triển khai để tạo bước phát triển cho người Mông ở Suối Tôn