Người Việt Tự Ngắm Mình – Dở ông Dở Thằng, Làm Thầy Không Nổi ...

IV.5. Dở ông dở thằng, làm thầy không nổi làm tớ cũng chẳng xong

Tất nhiên có một vấn đề lịch sử để lại, đặc biệt qua thời Bắc Thuộc, người Việt có học, cũng chỉ theo người Tầu, chăm chắm làm quan “Học như ưu tắc sĩ”. Vì học, mục đích chủ yếu là tìm một chỗ ăn trên ngồi chốc ở nơi công quyền, thay vì hoàn thiện nhân cách con người, lại chỉ lo “hoàn thiện ghế ngồi”, coi “quan phẩm” hơn là nhân phẩm, học không phải để giúp đời mà khoe mẽ hơn đời, vì thế cái học từ Trung Quốc sang Việt Nam có rất nhiều méo mó. Như văn hào Lỗ Tấn nhận xét rằng: “Trung Quốc chỉ có kẻ đọc sách mà không có người trí thức”. ở Việt Nam tình hình có lẽ cũng rưa rứa.

Vì kiểu học như vậy, ngày xưa người Trung Quốc đã gọi nhiều kẻ có học là “hủ nho”, thậm chí “khuyển nho”. “Khuyển nho” tức những kẻ có học, xúm xít tập trung đến nhà quan lại, xin ăn, xin mặc, xin nhậu, sau đó sẵn sàng làm khuyển mã để trả ơn cho chủ, mà không dùng tri thức của mình sống cho tiếng gọi của lương tri và đạo lý. Sự việc, người như thánh Khổng Tử, lăn bánh xe từ nước này sang nước kia, xin làm quan là một chỉ dẫn rõ ràng.

Ở Việt Nam, thì nhân dân, gọi những kẻ có học, mà không dùng chữ nghĩa để giúp đời là “Nho nhe”. Nghĩa là tập toẹ, học được vài chữ, rồi cao giọng uống rượu làm thơ, hay múa mang vài “thủ pháp”, nhưng khi hỏi đến bất cứ việc gì, cần một sự chỉ dẫn hay tham mưu, của ý tưởng hay lập trường, thì đám này ấp úng ngậm miệng ăn tiền. Người Việt cũng gọi bọn này là “nôm na mánh qué”. Nghĩa là học chẳng đến đầu đến đũa, chữ Hán không thạo, chữ Nôm không dám cải tiến hết mình, chữ Việt thì mới có khẩu ngôn, chưa thành chữ, ấy vậy mà đám này cứ nhốn nháo pha trộn, Tầu không ra Tầu, Ta chưa ra Ta, vậy là thành một lũ mách qué. Và người Việt cũng gọi đám này là “dở ông dở thằng”.

Tại sao lại có tình trạng Nôm-Na dở ông dở thằng, vì ở phần trước, chúng ta đã tìm hiểu, chưa học được nhiều, kẻ sĩ của ta cứ loay hoay tìm chỗ ấm, chỗ quan to lộc hậu, chỗ quy ra tiền, vì thế chẳng thể nào tiến xa trong con đường tri thức. Học được vài chữ, cho dù có thuộc làu làu Tứ thư, Ngũ kinh, rồi ba năm đóng cửa đọc sách thì đã nhằm nhò gì! Vì người tri thức đích thực phải là: đam mê đọc sách cả đời, rồi chiêm nghiệm những vấn đề của sách, rồi theo đuổi hoài bão của sách cả đời còn chưa đủ. Đấy mới là trí thức nhà nghề, trí thức chuyên nghiệp, chứ không phải thứ trí thức học để lo đổi vài chữ còn tươi lấy “quan phẩm”. Chưa học đã lo khệnh khạng làm mấy câu thơ tứ tuyệt, rồi bẻn mép đối đáp vài câu đấu khẩu, rút cục chỉ trở thành một thứ trang sức nhỏ bé, hay lọ mọ đi viết sớ dâng thần miếu, thần cây ở nơi cúng bái. Giới tri thức đã có nạn dở ông – dở thằng đến vậy, hỏi các giới khác thì thế nào?

Ở xứ ta, có tình trạng phổ biến rằng, có rất nhiều nhà thuê người ở, vậy mà cũng không xong. Đa số các cô gái từ quê lên tỉnh, thời gian vài tuần đầu còn chịu khó làm lụng việc nhà, việc bếp cho chủ, được ít lâu, các cô ra ngoài chơi, gặp cô, gặp chị, gặp em, rồi được nghe những “huyền thoại” nào là chỗ này tuyển nhân viên nữ, chỗ kia tuyển dụng người xinh “như em”, lương bổng cao, chỗ làm sang trọng, có cả những kỳ nghỉ mát … Thế là được vài tháng, hay vài năm, các cô bán xới tìm một việc tốt hơn. Nhưng than ôi, con người như thế, trình độ như thế, có phải bỗng chốc sau mấy buổi được các cô, các chị truyền bá “huyền thoại nước đường” mà lớn lên đâu. Thế là có rất nhiều vụ, chị em bị lừa đem bán qua biên giới, hay tiếp thi “toàn thân” ở các nhà hàng. Khi ấy, nhiều người cứ bảo số chị em này do dại dột bị dụ dỗ lôi kéo. Nói thế là không đúng, vì những người bị lôi kéo đa số đã đến tuổi trưởng thành, nhưng mắc chứng tham vô lý “một chốc đổi đời” nên đành chuốc phải hậu quả cay đắng. Nhìn sang các nước khác, đặc biệt ở châu Âu chẳng hạn, người ta có thể làm người ở suốt đời cho chủ, thậm chí từ đời ông, qua đời cha, đến đời con. Đó không phải là hèn, mà là trình độ của ta ở đâu thì làm việc ở đó. Mấy cô người ở, mới chỉ biết giặt rũ, rửa bát, quét nhà, chưa đầu tư cho học hành gì, sao bỗng chốc có thể mơ tưởng vì sao đổi ngôi rơi vào số phận của mình. Việc này đủ thấy, chưa nói đến bậc thầy của các ngành cao viễn, mà ngay đến làm người ở thuần tuý, xứ ta cũng ít người làm nổi. Có không ít cô, làm người ở được vài tuần, sốt ruột đòi thay thế bà chủ, bằng cách mồi chài thân xác ông chủ đòi hạ ván bài “sự đã rồi”. Có cô bị bà chủ mắng, còn mắng toẹt vào mặt bà chủ: “Này nhé, chưa biết mèo nào cắn mỉu nào, và chưa biết ai phải hầu ai đâu nhé?” còn có vụ, người ở nạy két ông chủ để cuốn gói, nhưng sự việc không thành bèn về quê lu loa với họ hàng, ông chủ cưỡng hiếp, rồi đòi bán mình đi.

Hồi tôi làm việc ở một công ty nước ngoài. Có những anh tài xế thường đến chỗ tôi khoe, tuy các anh thấp cổ bé họng nhất công ty, nhưng hương lại cao nhất so với các đồng nghiệp đồng lương cùng làm việc cho công ty, bởi vì các anh có số tiền làm việc ngoài giờ, chở Tây đi chỗ nọ chỗ kia, nhận tiền thù lao ngoài giờ cao gấp đôi làm việc trong giờ hành chính. Nhưng khuôn mặt của mấy anh này lúc nào cũng xì xì, đặc biệt khi phải dừng xe, đi bộ vòng sang bên kia, mở cửa cho Tây lên xuống xe. Đấy, là tài xế lái xe, nhận lương cao hơn người, nhưng không thoải mái trong công việc của mình, không xác định được trình độ nghề nghiệp, địa vị của mình. Còn có kiểu khác cũng rất phổ biến. Có một anh Việt Kiều từ nước ngoài về thuê taxi cả ngày đi chỗ này chỗ nọ. Xe vừa dừng để khách vào thăm họ hàng, thì tài xế liền bảo: “Anh đi nhanh lên nhé, đừng để tôi đợi lâu!” Anh Việt Kiều liền quay lại xe nói với anh tài xế: “Tôi thuê bao xe của công ty anh cả ngày sao đến chỗ nào dừng lại, anh cũng giục tôi phải nhanh lên. Nếu anh không chở được thì cứ về đi, để tôi thuê xe khác”. Đấy không biết ta có nên đặt câu hỏi: “có địch vụ chở khách đi cũng không xong?” Câu hỏi này còn liên quan đến cả ngành du lịch và các ngành dịch vụ của ta hiện nay, tôi không muốn đi sâu vào chi tiết, nhưng được biết: còn rất nhiều yếu kém.

Vẫn chuyện không thể chú tâm cho nghề, trước đây, hồi tôi còn đang công tác trong công sở, có một lái xe muốn xin nghỉ hưu non. Vì một lẽ, anh ta có tướng mạo khá oai, hồi đó quản lý một chiếc xe ô tô đã là quản lý một tài sản lớn, một nghề khá oai, khá nhiều người ao ước, thậm chí dân gian còn có một chuyện tiếu lâm rằng, cô dâu kia trong đêm tân hôn la thất thanh: “Thì ra nó lừa tôi, nó bảo với tôi nó là lái xe để dụ tôi cưới nó. Hoá ra nó chỉ là thứ tiến sĩ bàn giấy”, nhưng anh ta không chịu nổi vì lái xe dù có lên chức từ nhân viên đến tổ trưởng thì vẫn phải lái xe. Và chỉ trong có chưa đầy hai mươi năm công tác, anh đã phải phục vụ đến mấy đời thủ trưởng. Có cả người mới về được vài năm, khi về còn “gọi anh”, “xưng em” với anh rất lễ độ, mà giờ đã là thủ trưởng khuôn mặt còn non tơ. Và cứ thế, lần này rồi lần sau, các chú em cứ lên thủ trưởng, khiến anh phải phục vụ đón rước đi chỗ này chỗ kia, lòng tự nhủ lòng là “mất thớ”, “mất sĩ diện” quá, nên anh đành xin nghỉ hưu non. Thật là một thứ sĩ diện hão, việc ai người nấy làm, việc mình là lái xe, có công ăn việc làm, để nuôi sống bản thân và gia đình, thế mà cứ tự chuốc lấy “mặc cảm tự tôn hão”, để xin được mất việc làm, thế có buồn cười không?

Vì làm từ việc nhỏ đến việc to nhiều người Việt không chịu chủ tâm, chú mục làm, nên ngay từ việc dễ làm cũng không xong. Chẳng hạn, tôi thường đi ăn cơm bụi, nhiều lần tôi thấy các cháu bưng canh ra, ngâm hẳn đầu ngón tay vào canh, lần sau tôi liền bảo “cho bát canh vơi” để ngón tay các cháu không chấm vào. Nhưng vài lần, tôi thấy các cháu bưng bát nước chấm ra, có tí nước chấm ở đáy bát, các cháu vẫn cứ cẩu thả bưng ra, kèm theo ngón tay chấm vào, thế là tôi không bao giờ có ý định yêu cầu “múc canh vơi nữa”. Trong khi phục vụ thì nhiều dịch vụ viên chẳng hề để mắt đến công việc, lý do không phải lơ đãng, mà là vừa làm vừa ra vẻ muốn sổ tung công việc dịch vụ này không xứng đáng với ta. Cho nên từ lau bàn, đến bưng thức ăn, hay rửa bát, họ đều làm quấy quá cẩu thả, đổ vỡ cả lên người khách. Đấy một việc dù nhỏ như việc phục vụ bàn hàng cơm bụi thôi nếu không chú tâm, lại kèm theo mặc cảm tự tôn, muốn ra vẻ ta phải làm thứ này, thứ nọ, thì việc bé cũng không xong.

Trước đây, người Việt có câu: “Tư tưởng không thông đeo bi đông không nổi”. Đấy, nếu chúng ta không tự biết mình, biết chức năng và công việc của mình, vừa làm việc lại vừa nuôi mặc cảm “dở ông – dở thằng”, “nôm na mách qué” thì không thể làm tốt bất cứ việc gì. Nếu không vươn lên, thì mãi mãi nhiều người Việt chỉ là thứ trải chiếu rách, hái quả xanh, uống cùng rượu nhạt, rồi tấm tắc tự tôn trong mặc cảm tự vuốt ve rằng: “chẳng ai sướng bằng ta!”

Việc “làm thầy không nổi, làm tớ cũng chẳng xong”, không chỉ là câu nói hóm hỉnh cho vui, mà theo các điều tra xã hội, hiện nay có 8 người theo học đại học, thì mới có 2 người học nghề. Đúng là số muốn làm thầy gấp 4 lần, tức 400% số muốn làm thợ. Và những người làm thầy thì thế nào? Tuần qua, vô tuyến truyền hình đưa tin một cuộc hội thảo cao cấp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các giáo sư đầu ngành đã lên tiếng cảnh báo về: Tình trạng xuống cấp cả dạy lẫn học hiện nay. Giáo viên giỏi ít đi, phương pháp dạy thì thầy đọc học trò chép, dạy chay không giáo trình, học trò thì mải chơi, quay cóp bài vở. Và có ý kiến chính thức đưa ra. Tình trạng dạy và học đại học của ta hiện đang ở mức “học sinh cấp bốn”, chứ không phải từ cấp ba lên Đại học. Than ôi, như vậy, sinh viên có khác gì trẻ con nhiều tuổi. Học bài thầy, nhưng không đủ chữ, và lương tri của cư sử như bậc thầy, rồi không biết có phải “hủ nho” hay “khuyển nho đời mới” ? Hay chỉ là thứ thầy chưa tới, thợ không xong; dở quý ông trí thức – dở quý thằng cọc cạch quê mùa “nôm na mách qué”? Qua các cuộc tuyển mộ việc làm mới đây diễn ra công khai đại trà, thì thấy trình độ của sinh viên nước nhà còn rất “nho – nhe”. Như có chuyên gia nhận xét: Hầu hết mới chỉ qua đào tạo “Đại cương”, mà lối đại cương này ở ta thành ra “Đại khái”.

Chia sẻ:

• Facebook
• X

Thích Đang tải...

Có liên quan