Ngụy Biện Nhân Quả - TÔN COLORBOND

Ngụy biện nhân quả

Người nông cạn tin vào may rủi và hoàn cảnh.

Người mạnh mẽ tin vào luật nhân quả.

- Ralph Waldo Emerson -

Nhân quả là một học thuyết quan trọng của đạo Phật. Tuy nhiên, trong cuốn sách này, tôi không nói về một học thuyết tôn giáo mà nhìn nhân quả dưới góc độ khoa học, nghĩa là một sự việc nào đó xảy ra phải có nguyên nhân của nó.

Quan hệ nhân quả là mối quan hệ mà trong đó một sự kiện gây ra hoặc là nguyên nhân của sự kiện khác. Ví dụ, tôi vừa trúng xổ số 1,5 tỷ đồng. Ở phát biểu này, kết quả là tôi có 1,5 tỷ đồng và nguyên nhân là việc tôi trúng xổ số.

Ngụy biện nhân quả nhìn vào hai sự kiện A và B, sau đó tuyên bố rằng vì sự kiện A xảy ra trước sự kiện B, do đó A là nguyên nhân của B.

Một trường hợp Ngụy biện nhân quả mà tôi thường xuyên bắt gặp là ở những người không hiểu biết nhiều về máy vi tính (tôi hay gọi đùa là nhóm “mù công nghệ”). Khi có một phần mềm nào đó được cài mới vào máy những người này và sau đó máy của họ gặp vấn đề, họ luôn than phiền rằng phần mềm kia là nguyên nhân khiến chiếc máy tính của họ bị hỏng vì trước giờ máy vẫn chạy bình thường chẳng có vấn đề gì. Những kết luận tương tự cũng được đưa ra bởi các nhà báo kinh tế khi tuyên bố rằng “giá vàng trong nước giảm vì trước đó báo chí đưa tin xảy ra chiến sự ở Châu Phi.”

Nguyên nhân được nêu trong Ngụy biện nhân quả chưa chắc sai. Có thể chính phần mềm kia đã khiến máy tính của những người “mù công nghệ” bị hỏng hay tin tức về chiến sự ở Châu Phi đã khiến giá vàng trong nước tăng. Cái sai ở đây nằm ở chỗ lập luận đưa ra chỉ chăm chăm vào tính thời điểm của hai sự kiện mà bỏ qua những khả năng khác có thể gây ra kết quả. Có thể chiếc máy tính của những người “mù công nghệ” đã bị hỏng từ trước hay giá vàng trong nước tăng là do chính phủ thu mua vàng mà không công bố. Nói thật tôi cũng không biết lý do. Và vì thế tôi sẽ không kết luận gì ở đây cả.

Để phát hiện ra ngụy biện này, hãy đặt những câu hỏi sau:

1. Kết quả đó có nguyên nhân không?

(Một số sự việc cho tới giờ con người vẫn chưa thể tìm ra nguyên nhân, chẳng hạn chuyện về các quyền lực siêu nhiên hay bóng ma.)

2. Nguyên nhân mà lập luận nêu ra có đúng là nguyên nhân không?

(Phần mềm kia cài vào thì có bị hỏng máy không?)

3. Nguyên nhân đó có phải là nguyên nhân duy nhất không?

(Giá vàng trong nước có tăng vì những nguyên nhân gì khác ngoài tin chiến sự ở Châu Phi không?)

Chúng ta thường phạm phải Ngụy biện nhân quả vì suy luận thiếu thấu đáo hay lười suy luận. Rốt cuộc thì nhảy từ một sự kiện đến ngay kết luận sẽ nhanh hơn là ngồi xem xét tất cả những sự kiện và đặt các câu hỏi liên quan.

Ngụy biện nhân quả có thể được viết lại đơn giản như sau:

1. A xảy ra trước B.

2. Do đó, A gây ra B.