Nguy Cơ ô Nhiễm Nặng ở Làng Phế Liệu Tề Lỗ, Vĩnh Phúc

Từ những năm 1960, nhiều người dân trong xã tạm gác nghề nông đi tìm mua tóc rối, đổi kẹo, buôn bán lông vịt, lông ngan rồi mang về tận Hải Phòng và những nơi có nhà máy để đổi thóc, củ sắn, củ khoai. Dần dần, bà con đua nhau đi tìm mua sắt vụn đem bán lấy tiền. Không chỉ là nơi thu mua phế liệu đủ loại: hỏng có, cũ có và cả những cái vứt đi cũng có, mà còn là nơi chế tạo lại những cái tưởng như là "đống sắt vụn" và chỉ ít ngày sau chúng lại có mặt trên thị trường.

Làng Tề Lỗ chỉ có 1.500 hộ mà có đến 235 hộ đã làm nghề chuyên nghiệp, hàng chục hộ bán chuyên nghiệp. Có gia đình anh em cùng làm nghề buôn bán phế liệu và trở thành người "lên hương" nhất xã, đó là gia đình anh em họ Đào: Đào Đình Tú, Đào Đình Thảo... ở thôn Phú Thọ. Theo như họ nói: Nghề buôn bán phụ tùng sắt phế liệu không phải là giàu ngay được mà phải gặp thời, bởi có khi nhiều tháng trời không bán được cái nào, nhưng cũng có khi chỉ trong một ngày, nếu gặp khách "sộp" có thể thu về cả trăm triệu. Số vốn của họ đã lên tới cả tỷ đồng.

Tuy nhiên, không phải cứ có vốn nhiều thì mới có thể buôn bán sắt được, cũng có nhiều hộ trước đây chỉ trông vào mấy sào ruộng, nay cũng chuyển sang làm nghề buôn bán nhựa, giấy vụn, mỗi năm thu về hàng chục triệu đồng như gia đình anh Nguyễn Kim Thuần, Tạ Quang Thái ở xóm Quán, thuộc thôn Phú Thọ. Sự giàu lên của bà con xã Tề Lỗ đã kéo theo nhiều người dân ở xã Đồng Văn, một xã nằm sát bên cạnh Tề Lỗ cũng theo nghề này. Cuộc sống của họ cũng đã và đang từng bước đổi thay rõ rệt. Song bên cạnh đó, còn nhiều vấn đề cần giải quyết từ chính những đống sắt vụn này.

Lợi bất cập hại

Những đống sắt đen sì, nằm chềnh ềnh trên khắp các con đường của xã Tề Lỗ và xã Đồng Văn là điểm nổi bật dễ nhận ra nhất so với các xã khác. Đống sắt ấy là cả một "đống tiền" của bà con. Song chính nó cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm nặng nguồn nước và làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân nơi đây. Nhiều gia đình chỉ biết thu mua hàng nghìn tấn phế liệu và nhiều ôtô cũ, hỏng, những chiếc máy ủi về và phân loại ra. Loại nào không thể sử dụng được thì cho vào lò nung sắt, loại nào còn sử dụng được thì đưa ra chỗ tái chế. Gọi là chỗ tái chế nhưng thực ra nằm ngay bên ven đường và gần nhà.

Nhiều ngườichưa thấy hết hậu họa của nó đem lại cho chính cuộc sống của mình. Nước thải dầu nhớt của máy móc không có đường ống dẫn theo kênh rạch ra ruộng, mương, nhiều năm ngấm sâu xuống lòng đất đến những mạch nước ngầm của giếng ăn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người dân. Hay như việc băm đồ nhựa phế thải, các mảnh vụn trôi đến ao hồ, và năm vừa qua đã gây chết hàng loạt cá của bà con Tề Lỗ...

Bên cạnh đó, việc các hộ gia đình buôn bán để nguyên vật liệu ra đường, gây ách tắc giao thông và tai nạn thường xuyên xảy ra. Từ đầu năm, xã Tề Lỗ đã xảy ra 3 vụ tai nạn giao thông làm chết người, nguyên nhân do các hộ kinh doanh để sắt thép lấn chiếm đường, che mất tầm nhìn của người đi lại. Trong khi đó xã Tề Lỗ có tuyến đường 33 nối với QL2A từ Hà Nội đi Phú Thọ... thường xuyên xảy ra ách tắc do nhiều đầu xe ôtô cũ lấn chiếm đường đi lại.

Giải pháp nào khả thi?

Đứng trước thực trạng đó, chính quyền xã đã có ý kiến lên huyện và tỉnh. Và ý tưởng xây dựng một cụm công nghiệp làng nghề chợ sắt xã Tề Lỗ đã ra đời năm 2000. Chờ mãi đến tháng 3/2004 mới có quyết định xây dựng dự án, tháng 9/2004 có quyết định thu hồi và giải phóng mặt bằng. Diện tích làng nghề là 72ha, giai đoạn I mới thu hồi được 26ha. Tỉnh Vĩnh Phúc đã ưu tiên đền bù đất dịch vụ, cùng số tiền là 10.700.000 đồng/sào cho các hộ gia đình. Hiện nay đã có 89% hộký vào cam kết đồng ý di dời chỗ ở, nhưng còn 11% hộ không đồng tình với giá đền bù.

Trong tháng 5/2006, UBND tỉnh Vĩnh Phúc sẽ làm việc với bà con xã Tề Lỗ một lần nữa, nếu cuộc đàm thoại với một số hộ này không thành công thì bắt buộc phải dùng biện pháp cưỡng chế