Nhà ở Dân Gian Miền Trung - Vietsciences

Nhà do một nhóm thợ xây, gọi là "hiệp thợ", đứng đầu là thợ cả . Có thể coi đây là đội xây cất bây giờ .

Để chúng ta hiểu rõ hơn về nhà dân gian, tôi liệt kê những từ vựng trong ngôi nhà:

I/ Từ vựng:

VÌ : Dãy cột từ trước ra sau . Nhà nhỏ , mỗi dãy cũng phải có 2 hoặc 3 cột , vừa vừa thì 4 hoặc 5 cột , khá giả mỗi dãy được 6 hay 7 cột

KÈO : Hệ thống gỗ kết nối các đầu cột của VÌ

Tùy theo số cột và hình dạng của KÈO , ta có nhà RỌI hay nhà RƯỜNG

Các KÈO và CỘT liên kết nhau thành khung nhà , dân gian gọi là BỘ GIÀN TRÒ . Tùy theo vị trí , cột có nhiều tên khác nhau

CỘT HIÊN : Cột ngòai cùng ,trước khi vào nhà

CỘT QUÂN : Dãy cột kế tiếp , chỗ cửa ra vào

CỘT CÁI : Dãy cột giữa nhà

CỘT QUYẾT TIỀN : Hai cột góc nhà phía trước

CỘT QUYẾT HẬU : Hai cột góc nhà , phía sau

CỘT ĐẤM TIỀN : Hai cột Quân , bìa nhà , phía trước

CỘT ĐẤM HẬU : Hai cột Quân , bìa nhà , phía sau

CỘT CỬA ĐÔNG PHÒNG : Cột kế đấm hậu , cùng với đấm hậu làm thành cửa vào phòng ở hướng Đông

CỘT CỬA TÂY PHÒNG : Cột kế đấm hậu , cùng với cột này , lam thành cửa vào phòng ở hướng Tây

Nhà dân gian đa số quay hướng về hướng Nam , đây là hướng mà theo thuật Phong Thủy ngày xưa , là tốt nhứt

Cột Quân có nơi gọi là CỘT CON

Cột Cái , có nơi gọi là cột hàng 1, cột Con là cột hàng 2 , cột Hiên là cột hàng 3 . Do đó ông bà ta thường ra HÀNG HIÊN hay HÀNG BA để hứng gió .

KÈO cũng tùy theo vị trí , mà có nhiều tên khác nhau

KÈO QUYẾT TIỀN : Liên kết cột Cái bìa phía trước với cột Quyết Tiền

KÈO QUYẾT HẬU : Liên kết cột Cái bìa phía sau với cột Quyết Hậu

KÈO ĐẤM TIỀN : Liên kết cột Cái bìa phía trước với cột Đấm Tiền

KÈO ĐẤM HẬU : Liên kết cột Cái bìa phía sau với cột Đấm Hậu

XÀ : Nối các bộ Vì Kèo , cũng tùy vị trí , mà có tên khác nhau

XÀ THƯỢNG : 2 thanh , nối đầu cột Cái

XÀ HẠ TIỀN : Nối đầu cột con phía trước

XÀ HẠ HẬU : Nối đầu cột Con phía sau

XÀ HIÊN : Nối đầu cột Hiên

XÀ NGẠCH : Nối chân cột Con , nơi ngạch cửa ra vào

Bộ Vì Kèo của nhà 3 gian 2 chái , cũng tùy vị trí , mà có tên như sau

VÌ NHẤT TÂY : Bìa gian giữa hướng Tây

VÌ NHÌ TÂY : Bìa gian bên , hướng Tây

VÌ NHẤT ĐÔNG : Bìa gian giữa hướng Đông

VÌ NHÌ ĐÔNG : Bìa gian bên , hướng Đông

Ở Bình Trị Thiên , lọai nhà Rường rất được ưa thích . Nhà thường làm theo 3 lọai kích thước , căn cứ theo

a / Chiều dài của TRẾNG , tính bằng thước mộc , là khỏang cách của 2 tim cột cái

b / Chiều cao cột CÁI , từ mặt TẢNG ( mặt kê đá chân cột ) đến TRỐC ( đầu cột )

1/ NHÀ BA HAI , có Trếng dài 3 thước 2 và cột cao 8 thước 6 nên còn gọi là nhà TÁM SÁU

2/ NHÀ BA BẢY , có Trếng dài 3 thước 7 và cột cao 9 thước 1 nên còn gọi là nhà CHÍN MỐT

3/ NHÀ BỐN HAI , có Trếng dài 4 thước 2 và cột cao 10 thước 5 nên còn gọi là nhà MƯỜI NĂM

Thước mộc là thước riêng của chủ nhà . Đo chiều dài của đốt chân ngón tay út , bàn tay trái ,( nếu chủ nhà là nam )

Nếu chủ nhà là nữ , thì đo chân ngón tay út ,bàn tay phải ( nam tả , nữ hữu ) Chiều dài này nhân cho 10 , ta có 1 thước dài trên dưới 40 cm , tùy theo chủ nhà cao hay thấp , ngón tay dài hay ngắn .

Kích thước này phù hợp với thước LỖ BAN , phải chăng , đây là thước Lỗ Ban của riêng từng người ?

DÁNG CỘT :Cột được kê trên đá tảng , ( Đá xanh vuông , mỗi cạnh 45 cm dày 10 cm Có hình dạng và tỷ lệ như hình vẽ

CỬA RA VÀO : Giữa xà hạ tiền và xà ngạch , ta có cửa ra vào

Đố trên của cửa gọi là Cầu Quảng có then cài

Đố đứng của cửa gọi là CON ĐỨNG, liên kết ngạch cửa , cầu Quảng với cột con

Trên ngạch cửa có khóet lỗ gọi là LỖ CẬU , để tra CHÂN CÔ của cánh cửa

Cánh cửa , người dân thích lọai THƯỢNG SONG HẠ BẢN , Đó là cánh cửa , phía trên có song gỗ thẳng , hoặc con tiện , phía dưới là ván , vừa kín đáo , vừa mát

(còn tiếp)