NHẬP MÔN LỊCH SỬ TÂM LÝ HỌC - Chương 5. THUYẾT DUY ...

Chương 5. THUYẾT DUY NGHIỆM LUẬN, DUY CẢM LUẬN VÀ THỰC CHỨNG LUẬN

NHẬP MÔN LỊCH SỬ TÂM LÝ HỌC

Descartes đã tạo một ảnh hưởng quá lớn khiến cho đa số các triết học phát triển sau ông đều là các phản ứng về một số khía cạnh trong triết học của ông. Các phản ứng chính tập trung ở nhiều vùng châu Âu. Các triết gia Anh và Pháp bác bỏ quan niệm của Descartes rằng các ý tưởng là bẩm sinh, ngược lại họ nói mọi ý tưởng đều bắt nguồn từ kinh nghiệm. Các nhà triết học này cố gắng cắt nghĩa hoạt động của trí khôn giống như Newton đã cắt nghĩa hoạt động của thế giới vật lý. Nghĩa là họ tìm một ít nguyên lý, hay định luật, có thể cắt nghĩa mọi kinh nghiệm tri thức của con người.

Trái lại, thay vì phủ nhận sự tồn tại của một trí khôn, các nhà triết học Đức gán cho trí khôn chủ động một địa vị trung tâm trong khái niệm của họ về bản tính con người. Chung chung, họ giả thiết một trí khôn có thể khám phá và hiểu các nguyên lý trừu tượng tạo thành thực tại cơ bản. Thay vì giả thiết một trí khôn chỉ đơn giản ghi nhận và lưu trữ các kinh nghiệm cảm giác, họ cho trí khôn có khả năng biến đổi các dữ liệu của cảm giác, nhờ đó cung cấp một ý nghĩa cho dữ liệu mà tự nó không có. Với các nhà triết học duy lý Đức này, biết các hoạt động của trí khôn chủ động này là điều thiết yếu để xác định con người đối diện với thế giới và hiểu thế giới như thế nào.

Rải rác khắp châu Âu, các nhà triết học lãng mạn nổi lên chống lại quan điểm của các nhà duy lý luận và duy nghiệm luận. Theo các nhà lãng mạn, cả hai loại triết học này chỉ tập trung vào một khía cạnh của con người mà bỏ quên các khía cạnh khác.

Các nhà triết học lãng mạn kêu gọi tập trung vào con người toàn diện, nghĩa là bao gồm cả hai khía cạnh mà các triết học kia hoặc giảm thiểu hay bỏ mất: tình cảm con người và tính độc đáo của mỗi cá nhân.

Sau Descartes, và phần lớn vì Descartes, các triết học duy nghiệm, duy lý, và lãng mạn đã được trình bày rõ ràng và chi tiết hơn bao giờ hết. Khoa tâm lý học, như chúng ta biết đến hôm nay, đã phát sinh từ các biểu hiện mới mẻ của các nền triết học này. Trong chương này, chúng ta sẽ tập trung bàn về duy nghiệm của Anh và Pháp. Chúng ta sẽ xét lại duy lý luận của Đức ở chương 6 và trường phái lãng mạn ở chương 7.