Những Bài Học Từ Công Tác Phòng, Chống Thiên Tai - Báo Nhân Dân

Những hiện tượng thời tiết dị thường

Sau những tháng khô hạn, ít mưa của vụ đông xuân 2005-2006, từ cuối tháng 1-2006 đến hết tháng 12, có mười cơn bão và bốn áp thấp nhiệt đới (ATNÐ) hoạt động trên Biển Ðông, nhiều cơn bão ảnh hưởng đến thời tiết nước ta, ba cơn bão là số 1, số 6 và số 9 gây thiệt hại rất nặng về người, tài sản đối với nhân dân các tỉnh miền trung và khu vực Nam Bộ.

Ðiều khác thường của thiên tai năm nay là ATNÐ xuất hiện rất sớm trên Biển Ðông, mùa bão kéo dài và xuất hiện liên tục các cơn bão có cường độ rất mạnh, đường đi phức tạp. Hai cơn bão số 6 (Xangsane) đổ bộ vào Trung Trung Bộ đầu tháng 10 và bão số 9 (Durian) đổ bộ vào Bình Thuận và Nam Bộ đầu tháng 12 là những cơn bão mạnh nhất trong vòng vài chục năm trở lại đây.

Theo số liệu thống kê, chưa bao giờ trong một năm nước ta bị hai cơn bão mạnh tàn phá. Chỉ riêng hai cơn bão này đã làm gần 150 người chết và mất tích, gần 2.000 người bị thương, thiệt hại vật chất khoảng 12 nghìn tỷ đồng. Năm 2006, lốc và mưa đá xảy ra ở nhiều nơi, có địa phương xảy ra 3-4 lần.

Ðặc biệt, vào những ngày cuối mùa mưa, từ 19 đến 21-11, lốc và mưa đá xảy ra trên diện rộng ở các tỉnh, thành phố thuộc Bắc Bộ như Hà Tây, Phú Thọ, Quảng Ninh, Bắc Cạn, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nội đã gây nhiều thiệt hại về nhà cửa, hoa màu.

Theo số liệu thống kê của Cục Quản lý đê điều và PCLB, lốc, mưa đá, sét trong năm qua làm chết 44 người, 113 người bị thương, thiệt hại về vật chất khoảng 340 tỷ đồng.

Mùa mưa năm 2006, nhiều vùng trên phạm vi cả nước lượng mưa thiếu hụt so với mức trung bình nhiều năm (TBNN), phổ biến 20-40%, có nơi 50-60%. Ngoài cơn bão số 6 gây mưa to đến rất to ở các tỉnh từ Nghệ An đến Quảng Ngãi với lượng mưa phổ biến 250-300 mm, một số nơi từ 400 đến hơn 600 mm, gây ngập lụt trên diện rộng từ Nghệ An đến Thừa Thiên - Huế, một số nơi ngập sâu như vùng hạ lưu sông Hương, sông Bồ (Thừa Thiên - Huế), hạ lưu sông Thạch Hãn (Quảng Trị), sông Kiến Giang (Quảng Bình), sông Lam thuộc hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh. Ðợt lũ lớn ở khu vực này làm chết và mất tích 39 người, chủ yếu là bị lật thuyền trên sông, đi qua khu vực nước chảy xiết bị lũ cuốn trôi.

Ngoài ra, các khu vực khác trên phạm vi cả nước không có lũ lớn. Mức lũ ở đồng bằng sông Cửu Long ở mức TBNN và rút sớm hơn TBNN khoảng hơn một tháng. Các sông ở Bắc Bộ chỉ xảy ra một đợt lũ vừa; riêng sông Hồng là năm thứ hai liên tiếp chỉ xảy ra lũ nhỏ (dưới mức báo động số 2). Ngay từ đầu tháng 10, mùa mưa đã căn bản kết thúc ở các tỉnh Bắc Bộ và Thanh Hóa làm cho nguồn nước ở khu vực này nhanh chóng cạn kiệt, gây nhiều khó khăn cho sản xuất vụ đông xuân.

Bài học kinh nghiệm từ những thiệt hại nặng nề

Trong mười cơn bão và bốn ATNÐ hoạt động trên Biển Ðông, trong đó có tới sáu cơn bão mạnh cấp 12 trở lên và chỉ có hai cơn bão trực tiếp đổ bộ vào nước ta, nhưng thiệt hại về người, nhà cửa, tài sản, sản xuất thì vô cùng to lớn.

Theo số liệu thống kê của Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư, trong năm 2006, các loại thiên tai làm 339 người chết, 274 người mất tích, 2.065 người bị thương; 75 nghìn ngôi nhà bị đổ, trôi; 554 nghìn ngôi nhà, gần 5.500 phòng học và hơn 100 cơ sở y tế bị ngập và hư hỏng; 262 nghìn ha lúa, hoa màu ngập, trong đó mất trắng 21 nghìn ha lúa, 23 nghìn ha hoa màu; hư hại, 70 nghìn ha cây công nghiệp và cây ăn trái, nhất là cây cao-su; hơn hai nghìn tàu, thuyền bị chìm và hư hỏng, ngập gần 10 nghìn ha nuôi trồng thủy sản; hệ thống giao thông bị sạt lở, cuốn trôi hơn 1,6 triệu m3 đất đá, hơn 400 cầu, cống bị cuốn trôi, hư hỏng; gần 1,1 triệu m3 đất, đá ở các công trình thủy lợi bị sạt lở, bồi lấp, hư hỏng 200 công trình thủy lợi nhỏ. Ước tính tổng thiệt hại về vật chất do thiên tai gây ra trong năm 2006 lên tới 18.566 tỷ đồng, lớn nhất trong vòng 35 năm qua.

Nhìn lại công tác dự báo và chỉ đạo phòng, chống thiên tai trong năm qua cho thấy: Các thông tin cảnh báo, dự báo thiên tai của Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn T.Ư đã có nhiều cải tiến, phù hợp với yêu cầu thực tế của giao thông và đánh bắt hải sản trên biển, nhất là các phương tiện đánh bắt xa bờ.

Các bản tin dự báo bão, lũ tương đối chính xác, đáp ứng được yêu cầu công tác chỉ đạo điều hành của Chính phủ và Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư. Các bản tin đã được các cơ quan truyền thông cập nhật và thông tin rộng rãi, kịp thời, nhất là phương tiện phát thanh, truyền hình trung ương. Việc cảnh báo, dự báo bão sớm hơn, dài hơn đã giúp các phương tiện hoạt động trên biển có thời gian và điều kiện né tránh bão hoặc vào bờ trú ẩn, cho nên từ sau cơn bão số 1 (Chanchu), hầu như không bị thiệt hại về tính mạng và phương tiện đang hoạt động trên biển khi có chín cơn bão và ba ATNÐ hoành hành trên Biển Ðông. Ðể có được kết quả này, chính là bài học kinh nghiệm trong công tác dự báo và quản lý tàu, thuyền đánh bắt xa bờ từ cơn bão số 1. Ðây là cơn bão mạnh, phạm vi ảnh hưởng rộng, có sự chỉ đạo rất chặt chẽ về mặt phòng, tránh, dùng cả máy bay AN-26 bay trên biển bắn pháo hiệu báo bão, 29.300 tàu, thuyền, trong đó có 1.061 tàu đánh bắt xa bờ đã vào bờ tránh bão an toàn. Riêng 38 tàu của TP Ðà Nẵng và hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Ðịnh đang đánh bắt cá ở ngư trường đông Hoàng Sa khi được tin bão di chuyển theo hướng tây tây bắc đã vào đảo Ðông Sa tránh bão. Nhưng do bão đột ngột đổi hướng, cho nên nơi tránh bão lại ở gần vùng tâm bão đi qua, cho nên 13 tàu bị chìm, năm tàu mất tích, làm chết và mất tích 266 người.

Sau hậu quả nặng nề do bão số 1 gây ra về tính mạng và phương tiện hoạt động ngoài biển xa, chúng ta đã nhận ra những tồn tại, yếu kém như: công tác dự báo mới quan tâm đến an toàn cho ngư dân trong vùng biển gần bờ và đất liền; công nghệ và trình độ dự báo hiện nay ở nước ta mới bảo đảm tương đối chính xác khi thông tin về bão trước 24 giờ, chưa đáp ứng được yêu cầu phòng, tránh cho các tàu, thuyền đánh bắt cá xa bờ; việc quản lý tàu, thuyền đánh bắt xa bờ của ngành thủy sản ở các địa phương còn nhiều tồn tại và bất cập, cho nên khi có bão không nắm được có bao nhiêu tàu, thuyền còn đang ngoài biển, ở vùng nào và bao nhiêu người; trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn trên biển còn thiếu và yếu kém đã hạn chế nhiều đến hiệu quả tìm kiếm, cứu nạn; nhiều tàu đánh bắt xa bờ tuy có phương tiện thông tin nhưng chủ tàu và thuyền trưởng chưa thực hiện nghiêm chế độ thông tin, báo cáo về đất liền cho cơ quan chủ quản nắm được ngư trường hoạt động, cho nên rất khó khăn cho việc hướng dẫn phòng tránh và cứu hộ khi bão xảy ra.

Những yếu kém, tồn tại nêu trên đã và đang được các cấp, ngành liên quan và các địa phương khẩn trương khắc phục. Từ cơn bão số 2 đến cơn bão số 10, công tác PCLB đã có nhiều chuyển biến tích cực. Sự quan tâm và chỉ đạo sâu sát, quyết liệt của Trung ương Ðảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ đã có tác động rất lớn đến nhận thức và hành động của các cấp, các ngành và toàn xã hội trong việc phòng, chống, né tránh và khắc phục hậu quả do thiên tai gây ra. Khi các cơn bão số 6, số 7, số 9 và số 10 có diễn biến phức tạp, cường độ mạnh, Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo tiền phương do Phó Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo các cấp, các ngành và địa phương thể hiện sự quyết tâm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Rút kinh nghiệm từ cơn bão số 7 năm 2005, công tác sơ tán dân ra khỏi vùng trực tiếp ảnh hưởng của bão, lũ được chủ động và triển khai kiên quyết, kịp thời đã góp phần quan trọng giảm đến mức thấp nhất số người chết do lũ, bão gây ra. Sự phối hợp giữa Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư với Ủy ban quốc gia TKCN, Trung tâm dự báo, các bộ, ngành và địa phương ngày càng chặt chẽ và hiệu quả, cho nên đã đưa ra được những quyết định chỉ đạo đúng đắn, kịp thời. Tuy nhiên, công tác PCLB còn một số yếu kém, tồn tại như:

Trong khi phần lớn các địa phương thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo của Chính phủ và hành động quyết liệt phòng, tránh bão, nhất là sơ tán dân, kêu gọi tàu, thuyền về nơi trú ẩn, thì một số nơi còn tư tưởng chủ quan, thiếu kinh nghiệm trong chỉ đạo và đối phó với bão; một bộ phận nhỏ trong nhân dân rất chủ quan, không tuân thủ sự chỉ đạo của các cấp, các ngành dẫn đến xảy ra thiệt hại đáng tiếc do lũ, bão gây ra. Ðiển hình là đợt lũ do bão số 6 gây ra làm chết 39 người ở tất cả các tỉnh từ Nghệ An vào đến Quảng Nam chủ yếu do đi qua vùng nước chảy xiết, lật đò, vớt củi...

Bão số 9 là cơn bão mạnh xảy ra vào cuối mùa lại đi vào vùng Nam Bộ, là vùng ít khi có bão, cho nên đã gây thiệt hại rất lớn về người, nhà cửa và phương tiện tàu, thuyền. Nguyên nhân là do bão mạnh kéo dài và đi qua vùng nhiều nhà cửa chưa được kiên cố. Nhưng mặt khác cũng do tư tưởng chủ quan, coi thường và thiếu tích cực phòng, chống của một bộ phận lãnh đạo và dân cư ở một số địa phương; nơi tránh trú cho tàu, thuyền chưa bảo đảm yêu cầu an toàn...

Những ưu điểm cũng như những tồn tại yếu kém trong công tác PCLB trong năm qua đã, đang và sẽ được các ngành, các cấp và từng địa phương tổng kết, đánh giá. Tuy nhiên việc đánh giá, rút kinh nghiệm cần phải nghiêm túc đúng thực chất của các nguyên nhân khách quan, chủ quan mới đề ra được giải pháp hợp lý trong việc phòng, chống, né tránh thiên tai một cách hiệu quả trong mùa mưa bão năm tới.

TRẦN HƯNG