NORWAY (NA UY): LONGYEARBYEN, THÀNH PHỐ CÙNG CỰC ...

Tượng nhà văn kiêm nhà thám hiểm Bắc Cực Eivind Astrup đã cùng Peary lần đầu dùng Ski và xe lướt tuyến đi băng qua được chỏm băng tuyết Bắc Greenland.

Vòng Ngoài Tỉnh.

Mạo hiểm hơn có thể đi một vòng khắp tỉnh bằng tua hay thuê xe Maxi Taxi (ở đây rất an toàn, không có tội ác nên không sợ bị tài xế taxi lừa gạt).

.Chúng ta có thể:

4. Đi ngoạn cảnh thiên nhiên.

Bây giờ là mùa hè nếu muốn thưởng ngoạn cảnh vùng cận Bắc Cực như núi tuyết, băng hà, hồ nước đóng băng… nhưng phải đi tới các vùng xa. Tuy nhiên có thể lên những vùng đồi núi tuyết đã tan săn tìm các địa khai (fossil).

Địa khai dương xỉ (ảnh của tác giả chụp từ mẫu vật của người hướng dẫn viên).

Địa chất ở đây rất đa dạng. Đại học ở đây có một phân khoa về địa chất học vùng Bắc Cực.

Ở đây không có nhiều rừng cây mà phần nhiều là đồng cỏ (tundra). Tuần lộc (reindeer) thấy khắp nơi ở đồng cỏ và ngay cả trong tỉnh.

Tuần lộc (ảnh của tác giả).

Cũng nên biết tuần lộc có tuần có một nghĩa là đi khắp nơi như tuần hành, tuần tiễu và lộc là hươu chỉ loài hươu dùng làm phương tiện di chuyển, vận tải như con reindeer của ông già Noel, của người Sami ở vùng Lap Land Bắc Âu. Trong khi caribou là loài hươu cào tuyết tìm cỏ ăn và moo là loài hươu ăn vỏ cây. Reindeer cái là loài nai duy nhất có sừng, các con nai cái loài khác không có sừng. Reindeer cái rụng sừng sau khi đẻ. Nhà văn Bình Nguyên Lộc gọi là nai chà. Người Bắc gọi theo con đực là con hươu trong khi Trung Nam gọi theo con cái là con nai [nai biến âm mẹ con với nái, nạ (mẹ)]. Việt ngữ cũng có giống đực giống cái (Tiếng Việt Huyền Diệu).

Nhưng tác giả Bình Nguyên Lộc không biết rõ tại sao lại gọi là chà! Chà là từ giản lược của từ chạc, cháng, chánh có nghĩa là nhánh cây chẻ ra. Chổi chà là loại chổi làm bằng cành cây có nhánh nhỏ. Hươu chà là hươu có sừng chẻ ra như nhánh cây.

Loài hươu tuần lộc ở Bắc Cực khác với loài này ở nơi khác. Ở đây thường có mầu trắng do luật sinh tồn, mập tròn vì có một lớp mỡ rất dầy để cách nhiệt và dùng làm năng lượng trong mùa tuyết thiếu ăn. Chân rất ngắn và chắc để mang nổi thân nặng, chạy được nhanh khi nguy khốn…

5. Nhà Thờ.

Nhà thờ ở đây cũng được mệnh danh là nhà thờ vùng cùng cực phía bắc tại Bắc Cực. Nhà thờ cũng có những nét đặc biệt của vùng tuyết giá Bắc Cực. Chỏm tháp có hình xe lướt tuyết:

Chỏm tháp nhà thờ có xe lướt tuyết thay vì thánh giá (ảnh của tác giả).

Bàn thờ (ảnh của tác giả).

Trong nhà thờ cũng có gấu Bắc Cực:

Gấu nhồi bông mà vẫn còn đánh hơi người (có lẽ đây là một du khách già!).

6. Mỏ Than.

Longyearbyen vốn là một tỉnh hầm mỏ. Hiện nay chỉ còn mỏ than số 7 hoạt động và chỉ dùng than này đốt lò nhiệt điện dùng tại đây.

7. Vòm Hạt Giống Toàn Cầu Frohvelv (Svalbard Global Seed Vault).

Với ưu thế về địa lợi ở vùng tuyết lạnh và vùng ít có nguy cơ đại họa chiến tranh, Longyearbyen là chỗ lý tưởng để thiết lập Vòm Hạt Giống Thế Giới.

Vòm lưu trữ nhiều loại hạt giống, là phó bản của các mẫu hạt giống giữ trong các ngân hàng gene khắp thế giới. Chính phủ Norway tài trợ xây cất. Những người xử dụng được miễn phí.

Vòm hạt Giống Toàn Cầu (ảnh của tác giả). Đang tu bổ không vào gần được.

Vòm về mùa đông trông như một chiếc tủ băng lạnh khổng lồ (time.com).

Vòm lưu trữ hạt giống phòng hờ cho khi có các đại thảm họa cho nhân loại như bom nguyên tử, tai họa thiên thạch rơi xuống địa cầu… và ngay cả những thảm hỏa nhỏ từng vùng gây ra làm các ngân hành hạt giống ở các quốc gia bị hủy hoại như do điều hành sai trái, trang bị hư hỏng, thiếu tài trợ và thiên tại. Trong quá khứ chiến tranh và nổi loạn phá hủy nhiều ngân hàng gene. Ngân hàng hạt giống quốc gia Phi Luật Tân bị lụt làm hư hỏng và sau đó bị hỏa hoạn. Ngân hàng hạt giống Afghanistan và Iraq bị chiến tranh phá hủy hoàn toàn… Vòm này hỗ trợ cho 1.750 ngân hàng, kho chứa các hạt giống nông nghiệp có tính sinh học khác nhau. Tuy nhiên chính phủ Norway không cho phép lưu giữ hạt giống đã biến đổi di thể gene tại vòm này.

Hiện nay đã lưu giữ được đến 100.000 mẫu (mỗi mẫu có 500 hạt).

8. Chuồng Chó Tuyết.

Dĩ nhiên vùng tuyết này cũng cần tới loài chó kéo xe trên tuyết.

Phải nói thật ra là những con chó ở đây không được nuôi nấng, chăm sóc kỹ bằng các con chó mà chúng tôi đã đi xe ở Alaska.

9. Quan Sát Chim.

Longyearbyen có rất nhiều loại chim vùng Bắc Cực trong đó có loài chim ‘phồng’(puffin). Nếu yêu thích chim có thể thuê tua đi quan sát chim. Chúng tôi đến vào mùa này là mùa vịt biển lông len (common eider, Somateria mollissima) đang ấp trứng (vịt đến đây vào tháng tư, làm ổ và đẻ trứng cuối tháng năm). Ngay tại khu chuồng chó có một tộc vịt đang ấp trứng.

Vịt đang ấp trứng  gần chuồng chó (ảnh của tác giả).

Hy Lạp ngữ erion là len và somatos là thân thể. Latin mollissimus là mềm. Lông len mềm gọi là down feathers. Commom eider là vịt biển băng lông len thông thường sống ở miền biển băng đá. Lông len giúp vịt giữ ấm trong môi trường tuyết băng. Cũng vì ở vùng băng tuyết lạnh vịt cái nhổ lông len ở ngực làm ổ giữ cho trứng và con ấm.

Ổ làm bằng lông len. Một hai trứng đã nở con (ảnh của tác giả).

Lông len eiderdown rất ấm, con người lấy nhồi gối chăn và là đồ mặc ấm (ngày nay dùng lông ngỗng rẻ tiền hơn). Vì trời tuyết giá nên vợ chồng vịt phải thay phiên nhau ngồi trên trứng, hở ra chừng vài phút là trứng đông cứng ngay. Loài vịt này rất thân thiện với người, sống chung với người và chó (mèo ở đây bị cấm nuôi, xem dưới). Chúng làm ổ, đẻ trứng, ấp trứng, nở con khắp nơi trong nhà, ngay cả trên giường ngủ. Thật ra chúng rất khôn ngoan. Ở đây chúng làm ổ ở khu chuồng chó cho an toàn. Hai loài thú giết hại chúng là chồn và gấu Bắc Cực. Chó đánh hơi biết chồn tới sủa vang khiến chồn không dám bén mảng tới. Gấu Bắc Cực không muốn tới khu nhà người ở vì sợ súng. Nguy hiểm còn lại chỉ là một vài loài chim biển. Ở chung với người cũng được an toàn hơn đối với lũ chim này. Dĩ nhiên con người ở đây không phải là những con ngưởi Việt Nam thích ăn tiết canh vịt. Chúng còn khôn ngoan hơn cả dân Việt Nam! Dân Việt Nam ở gần con quỉ Trung Quốc mà không biết tìm cách sống còn! Thế mà dân Việt còn chê vịt là ‘ù ù cạc cạc’ không biết gì! Hết ý!

Trong Thiên Chúa giáo có một vị tu sĩ người Anh sống vào thế kỷ thứ 7 sau khi chết được phong thánh vì yêu thương và bảo vệ thú vật nhất là loài vịt này. Đó là thánh St Cuthbert.

Thánh St Cuthbert ôm con vịt lông len eider (ảnh của tác giả chụp tại trung tâm Villmakssenter).

10. Thành Phố Ma.

Đi xa hơn có thể viếng thăm các thành phố ma Advent và Hiorthhamn. Nếu có dòng máu Nga hay tôn sùng Nga Xô vĩ đại thì đi xa hơn tới thăm thành phố ma Pyramiden vốn là khu khai thác mỏ của người Nga bây giờ bỏ hoang. Ở đây có tượng Lenin dĩ nhiên cũng được tự hào cho là tượng ở vùng cùng cực phía bắc Bắc Cực. Thành phố ma này hơi xa, đi tua mất vài trăm Mỹ kim và mất cả ngày. Tuy nhiên lúc về khi tầu quay ra biển khơi thuyền trưởng ‘đãi’ du khách một chầu ‘ngoạn mục’ bằng cách đi thêm đến thành phố ma Pyramiden này:

Phố ma Pyramiden của Nga (ảnh của tác giả).

Những người đã đi tua thăm phố này tiếc tiền hùi hụi.

10. Gấu Bắc Cực.

Longyearbyen cũng được thế giới biết đến nhờ có gấu trắng Bắc Cực. Như đã nói ở trên hơn 3.000 con sống ở vùng Svalbard. Chỗ nào cũng có dấu chân của gấu với các bảng cảnh báo:

Bảng đề: Gấu khắp nơi ở Svalbard.

Vì tò mò hay đói ăn nhất là sau một giấc ngủ vùi mùa đông chúng lần mò vào cả trong phố. Vì thế đi ra khỏi giới hạn tỉnh là phải có súng phòng thân (xem dưới).

Tuy nhiên muốn thấy được gấu 100% phải vào tận các sào huyệt của chúng ở những chỗ có hải cẩu, thực phẩm chính của gấu. Phải ở lại đây hai ba ngày thuê riêng tầu loại phá băng được (ice-breaker) đi tìm gấu.

12. Mặt Trời Nửa Đêm.

Mặt Trời nửa đêm (ảnh của tác giả).

Longyearbyen có mặt trời nửa đêm từ 19 tháng 4 tới 23 tháng 8. Đêm địa cực (polar night) từ 27 tháng 10 tới 14 tháng 2. Vì có núi che nên mặt trời không thấy ở Longyearbyen cho tới ngày 8 tháng 3. Mặt Trời chính thức được coi là trở lại Longyearbyen vào ngày 8 tháng 3 vào khi mặt trời lên khỏi chân trời chiếu sáng bậc thềm của ngôi nhà thương cũ.

Lễ hội mặt trời Solfestuka kéo dài một tuần ăn mừng mặt trời trở lại. Cả dân trong tỉnh tụ tập tại bậc thềm của nhà thương cũ này vào đúng 12:15 chờ đợi mặt trời đến.

Chúng tôi đến vào đúng mùa mặt trời đêm. Tôi thức trắng nhiều đêm liền uống trà ăn bánh ngọt thưởng thức những đêm mặt trời không ngủ. Lợi dụng những đêm nắng vàng Bắc Cực, thức trắng những đêm này ngồi sửa lại những bài đã viết để in thành sách.  Ngồi viết dưới ánh sáng mặt trời nửa đêm Bắc Cực cũng có cái thi vị như ngồi trên đỉnh địa cầu, khác với ở dưới hạ giới nhân gian. Đầu óc thanh thoát trải mở ra cùng vũ trụ.

……

MƯƠI ĐIỀU ĐẶC BIỆT.

1. Hơn 40 quốc gia có quyền hành tại Svalbard.

Trước khi các quặng mỏ khám phá thấy ở Svalbard, vùng này là vùng tự do thuộc Bắc Cực không thuộc riêng về một quốc gia nào. Ai cũng có quyền đánh cá, săn bắn, khảo sát, nghiên cứu… Về sau theo hòa ước Svalbard hay Spitsbergen do hơn 40 quốc gia ký trong đó có Australia, Hoa Kỳ, Nga, Liên Hiệp Anh, Trung Quốc, Argentina, Lithuania, Nam Phi… thừa nhận chủ quyền lãnh thổ thuộc về Norway. Nhưng điều này không có nghĩa là luật pháp Norway cấm đoán các quốc gia khác đã ký phải từ bỏ các quyền hành cũ. Người của các quốc gia này vẫn có thể là thường trú nhân của Svalbard và có quyền đánh cá, săn bắn, khai thác mỏ và buôn bán trên đảo.

Vì thế Nga và Norway đều có quyền khai thác mỏ ở đảo Spitsbergen (cho nên mới có thành phố ma Pyramiden).

2. Không được quyền chết tại đây.

Không ai có quyền chết tại đây! Cấm không được chết ở đây. Nếu muốn chết thì tìm nơi khác mà chết. Đó là luật. Chết là có tội (dĩ nhiên không đến nỗi bị tội tử hình).

Như đã nói ở trên đất ở đây là vùng đất đóng băng giá vạn niên gọi là permafros. Xác người chôn ở vùng quần đảo này đông lạnh không tan rữa.

Trước đây tại Longyearbyen có một nghĩa trang nhỏ nhưng đã ngừng cho chôn cất từ hơn 80 năm nay. Ngày nay nếu hỏa thiêu ở nơi khác, tro than có thể đem về đây chôn. Nếu lỡ chết ở đây, xác phải mang về đất liền chôn cất. Các người già phải về đất liền sống vì thế không có người già trên 60 tuổi sống ở đây.

Nghĩa trang cũ ngày nay dùng làm chỗ nghiên cứu y học. Các xác chết còn nguyên vẹn trong nghĩa trang, khai quật năm 1998 khám phá ra một số là nạn nhân chết vì trận dịch cúm thế giới năm 1918 đã giết 5% dân số thế giới. Siêu vi trùng (virus) cúm này còn sống nhăn răng giúp y giới nghiên cứu tường tận và làm thuốc chủng. Nhưng các chuyên gia y khoa cũng lo là các xác chết tại đây còn chứa các siêu vi cúm từ trận dịch cúm thế giới 1918 khi chúng phô ra ngoài không khí có thể lan thành một trận dịch mới tương tự. Du khách là nguồn lan truyền chính và nhanh nhất!

Tương tự cũng không được quyền sanh đẻ.

Các thai phụ phải về đất liền sinh con. Lý do có lẽ không có nhà thương ở đây. Nhà thương cũ không còn hoạt động.

3. Đường phố không có tên.

Vì thuộc đa quốc gia trước đây nên đặt tên theo con số cho mọi người dễ đọc và không làm mất lòng ai trong các nước đã ký kết. Các mỏ cũng được đặt tên theo con số.

4. Cư dân phải có thẻ rượu để mua rượu.

Luật này có nguồn gốc từ thời trước áp dụng cho phu mỏ. Du khách có thể dùng vé tầu hay vé máy bay. Tuy nhiên được mua uống thả dàn trong quán rượu!

5. Không được nuôi mèo.

Để bảo vệ các loài chim có khi chúng làm ổ đẻ trứng ngay trong sân nhà nên cấm nuôi mèo.

Nuôi chó ok. Dĩ nhiên chỉ để làm thú cưng, làm bạn chứ không phải vì thương thấy ‘Con chó khóc đứng, khóc ngồi’ mà sai vợ ‘Bà ơi đi chợ mua tôi đồng giềng’!

6. Ra ngoài tỉnh phải mang súng.

Không thể ra khỏi giới hạn tỉnh mà không có súng.

Luôn luôn trang bị súng khi ra ngoài phạm vi tỉnh (ảnh của tác giả).

Sở dĩ phải mang súng theo người vì đây là đất của gấu Bắc Cực. Gấu có khắp nơi, như đã biết có hơn 3.000 con. Sau giấc ngủ mùa đông (đông mien) gấu rất đói. Đã có người bị gấu ăn thịt. Vì thế phạm luật nếu không có súng và không biết bắn!

Tuy nhiên vào nơi công cộng hay thương mại phải đưa súng cho nhân viên có trách nhiệm cất giữ. Nhiều chỗ nhắc nhở một cách tế nhị: “All the polar bears in this shop are already dead, please leave your weapon with the staff.” (Tất cả các con gấu Bắc Cực trong tiệm này đều đã chết, xin để khí giới cho nhân viên nhà hàng).

7. Nhà không được khóa cửa.

Vì gấu xuất hiện khắp nơi và tỉnh này không hề có tội ác, trộm cắp nên nhà phải để ngỏ cửa không được khóa, hầu giúp lỡ có ai bị gấu tấn công có thể chậy vào bất cứ nhà nào để thoát thân.

8. Bỏ Giầy Bên Ngoài.

Cũng như súng, phải cởi bỏ giầy bên ngoài nhà và các cơ sở công cộng, thương mại. Nhiều nơi cung cấp giầy đi trong nhà (slippers) giữ cho ấm chân. Ở đây không sợ bị mất giầy như ở Việt Nam.

9. Bảo Tồn Di Vật.

Không được lấy các di vật cổ, lịch sử. Nhờ vậy các xe lửa dùng khai mỏ, máy bay Đức rơi gần phi trường đầu tiên của Longyearbyen, cả khu phố ma của người Nga Pyramiden vẫn giữ được y nguyên như cũ.

10. Cộng đồng lớn người Thái.

Mặc dầu Thái Lan không ký vào hòa ước Svalbard nhưng ở đây có một cộng đồng Thái Lan lớn so với dân số và nhất là so với các sắc tộc ngoài người Norway da trắng. Năm 2014 có 120 người, đứng hàng thứ nhì sau người Norway.

Trung tâm Thái Lan (ảnh của tác giả).

Sở dĩ có một cộng đồng Thái lớn ở đây vì lúc đầu có một phụ nữa Thái lấy chồng Norway rồi vợ chồng lên đây lập nghiệp. Bà này về nước đem họ hàng, bè bạn lên đây cắm dùi.

Cộng đồng Thái Lan tổ chức lễ hội hàng năm, có tiệm ăn và siêu thị Thái. Đến đây có thể ăn Tom Yum, Pad Thai, sôi xoài… Trong bầu không khí giá lạnh của tỉnh cùng cực phía bắc địa cầu này ăn đồ ăn Thái cay thật tuyệt vời.

Hy vọng có một người Việt nào đọc bài viết này lên đây lập nghiệp thì thế giới sẽ có món Phở ở tỉnh cao nhất thế giới! Có thể đặt tên là Phở Bắc… Cực (ở đây lạnh teo chim, xin chớ nghĩ bậy!).

11. Xe scooters tuyết nhiều hơn dân số.

Phương tiện di chuyển tiện lợi nhất vào mùa đông là xe scooter tuyết. Không có đường nối Longyearbyen với các vùng lân cận nên Snow scooter rất cần thiết vào mùa đông. Có tới hơn 4.000 scooter tuyết cho 2.000 dân Longyearbyen.

Xe scooter tuyết. Lưu ý có trang bị súng.

Chìa khóa xe vẫn để sẵn trong xe ở bên ngoài nhà, sẵn sàng vọt đi khi tuyết đổ xuống. Ai lên tới đích trên đỉnh núi đầu tiên người đó đoạt giải ‘tuyết mùa đông trở về’.

…..

Longyearbyen không những là ‘Tỉnh Năm Dài’ mà còn có những ngày dài 24 giờ, mặt trời không lặn, có mặt trời nửa đêm vào mùa hè, có ‘pháo bông’ Bắc Quang vào mùa đông và là nhà của gấu trắng Bắc Cực. Longyearbyen là tỉnh cùng cực ở phía bắc địa cầu, gần Bắc Cực có những cái cùng cực của cõi trên, cõi trời, cõi tiên thiên khác với những cái hạ cấp ở cõi hạ giới ô trọc miệt dưới thế gian.

Share this:

• Facebook
• X

Related