Odyssey | Museum Of Education

The Odyssey Map

Odyssey by Homer (Wikipedia)

Idealized portrayal of Homer dating to the Hellenistic period. British Museum.

Odyssey full text 

Odyssey 1997 full movie on YouTube

Written 800 B.C.E

Translated by Samuel Butler

Book XXIII

Euryclea now went upstairs laughing to tell her mistress that her dear husband had come home. Her aged knees became young again and her feet were nimble for joy as she went up to her mistress and bent over her head to speak to her. “Wake up Penelope, my dear child,” she exclaimed, “and see with your own eyes something that you have been wanting this long time past. Ulysses has at last indeed come home again, and has killed the suitors who were giving so much trouble in his house, eating up his estate and ill-treating his son.”

“My good nurse,” answered Penelope, “you must be mad. The gods sometimes send some very sensible people out of their minds, and make foolish people become sensible. This is what they must have been doing to you; for you always used to be a reasonable person. Why should you thus mock me when I have trouble enough already- talking such nonsense, and waking me up out of a sweet sleep that had taken possession of my eyes and closed them? I have never slept so soundly from the day my poor husband went to that city with the ill-omened name. Go back again into the women’s room; if it had been any one else, who had woke me up to bring me such absurd news I should have sent her away with a severe scolding. As it is, your age shall protect you.”

“My dear child,” answered Euryclea, “I am not mocking you. It is quite true as I tell you that Ulysses is come home again. He was the stranger whom they all kept on treating so badly in the cloister. Telemachus knew all the time that he was come back, but kept his father’s secret that he might have his revenge on all these wicked people.

Then Penelope sprang up from her couch, threw her arms round Euryclea, and wept for joy. “But my dear nurse,” said she, “explain this to me; if he has really come home as you say, how did he manage to overcome the wicked suitors single handed, seeing what a number of them there always were?”

“I was not there,” answered Euryclea, “and do not know; I only heard them groaning while they were being killed. We sat crouching and huddled up in a corner of the women’s room with the doors closed, till your son came to fetch me because his father sent him. Then I found Ulysses standing over the corpses that were lying on the ground all round him, one on top of the other. You would have enjoyed it if you could have seen him standing there all bespattered with blood and filth, and looking just like a lion. But the corpses are now all piled up in the gatehouse that is in the outer court, and Ulysses has lit a great fire to purify the house with sulphur. He has sent me to call you, so come with me that you may both be happy together after all; for now at last the desire of your heart has been fulfilled; your husband is come home to find both wife and son alive and well, and to take his revenge in his own house on the suitors who behaved so badly to him.”

“‘My dear nurse,” said Penelope, “do not exult too confidently over all this. You know how delighted every one would be to see Ulysses come home- more particularly myself, and the son who has been born to both of us; but what you tell me cannot be really true. It is some god who is angry with the suitors for their great wickedness, and has made an end of them; for they respected no man in the whole world, neither rich nor poor, who came near them, who came near them, and they have come to a bad end in consequence of their iniquity. Ulysses is dead far away from the Achaean land; he will never return home again.”

Then nurse Euryclea said, “My child, what are you talking about? but you were all hard of belief and have made up your mind that your husband is never coming, although he is in the house and by his own fire side at this very moment. Besides I can give you another proof; when I was washing him I perceived the scar which the wild boar gave him, and I wanted to tell you about it, but in his wisdom he would not let me, and clapped his hands over my mouth; so come with me and I will make this bargain with you- if I am deceiving you, you may have me killed by the most cruel death you can think of.”

“My dear nurse,” said Penelope, “however wise you may be you can hardly fathom the counsels of the gods. Nevertheless, we will go in search of my son, that I may see the corpses of the suitors, and the man who has killed them.”

On this she came down from her upper room, and while doing so she considered whether she should keep at a distance from her husband and question him, or whether she should at once go up to him and embrace him. When, however, she had crossed the stone floor of the cloister, she sat down opposite Ulysses by the fire, against the wall at right angles [to that by which she had entered], while Ulysses sat near one of the bearing-posts, looking upon the ground, and waiting to see what his wife would say to him when she saw him. For a long time she sat silent and as one lost in amazement. At one moment she looked him full in the face, but then again directly, she was misled by his shabby clothes and failed to recognize him, till Telemachus began to reproach her and said:

“Mother- but you are so hard that I cannot call you by such a name- why do you keep away from my father in this way? Why do you not sit by his side and begin talking to him and asking him questions? No other woman could bear to keep away from her husband when he had come back to her after twenty years of absence, and after having gone through so much; but your heart always was as hard as a stone.”

Penelope answered, “My son, I am so lost in astonishment that I can find no words in which either to ask questions or to answer them. I cannot even look him straight in the face. Still, if he really is Ulysses come back to his own home again, we shall get to understand one anotherbetter by and by, for there are tokens with which we two are alone acquainted, and which are hidden from all others.”

Ulysses smiled at this, and said to Telemachus, “Let your mother put me to any proof she likes; she will make up her mind about it presently. She rejects me for the moment and believes me to be somebody else, because I am covered with dirt and have such bad clothes on; let us, however, consider what we had better do next. When one man has killed another, even though he was not one who would leave many friends to take up his quarrel, the man who has killed him must still say good bye to his friends and fly the country; whereas we have been killing the stay of a whole town, and all the picked youth of Ithaca. I would have you consider this matter.”

“Look to it yourself, father,” answered Telemachus, “for they say you are the wisest counsellor in the world, and that there is no other mortal man who can compare with you. We will follow you with right good will, nor shall you find us fail you in so far as our strength holds out.”

“I will say what I think will be best,” answered Ulysses. “First wash and put your shirts on; tell the maids also to go to their own room and dress; Phemius shall then strike up a dance tune on his lyre, so that if people outside hear, or any of the neighbours, or some one going alongthe street happens to notice it, they may think there is a wedding in the house, and no rumours about the death of the suitors will get about in the town, before we can escape to the woods upon my own land. Once there, we will settle which of the courses heaven vouchsafes us shall seem wisest.”

Thus did he speak, and they did even as he had said. First they washed and put their shirts on, while the women got ready. Then Phemius took his lyre and set them all longing for sweet song and stately dance. The house re-echoed with the sound of men and women dancing, and the people outside said, “I suppose the queen has been getting married at last. She ought to be ashamed of herself for not continuing to protect her husband’s property until he comes home.”

This was what they said, but they did not know what it was that had been happening. The upper servant Eurynome washed and anointed Ulysses in his own house and gave him a shirt and cloak, while Minerva made him look taller and stronger than before; she also made the hair grow thick on the top of his head, and flow down in curls like hyacinth blossoms; she glorified him about the head and shoulders just as a skilful workman who has studied art of all kinds under Vulcan or Minerva- and his work is full of beauty- enriches a piece of silver plate by gilding it. He came from the bath looking like one of the immortals, and sat down opposite his wife on the seat he had left. “My dear,” said he, “heaven has endowed you with a heart more unyielding than woman ever yet had. No other woman could bear to keep away from her husband when he had come back to her after twenty years of absence, and after having gone through so much. But come, nurse, get a bed ready for me; I will sleep alone, for this woman has a heart as hard as iron.”

“My dear,” answered Penelope, “I have no wish to set myself up, nor to depreciate you; but I am not struck by your appearance, for I very well remember what kind of a man you were when you set sail from Ithaca. Nevertheless, Euryclea, take his bed outside the bed chamber that he himself built. Bring the bed outside this room, and put bedding upon it with fleeces, good coverlets, and blankets.”

She said this to try him, but Ulysses was very angry and said, “Wife, I am much displeased at what you have just been saying. Who has been taking my bed from the place in which I left it? He must have found it a hard task, no matter how skilled a workman he was, unless some god came and helped him to shift it. There is no man living, however strong and in his prime, who could move it from its place, for it is a marvellous curiosity which I made with my very own hands. There was a young olive growing within the precincts of the house, in full vigour, and about as thick as a bearing-post. I built my room round this with strong walls of stone and a roof to cover them, and I made the doors strong and well-fitting. Then I cut off the top boughs of the olive tree and left the stump standing. This I dressed roughly from the root upwards and then worked with carpenter’s tools well and skilfully, straightening my work by drawing a line on the wood, and making it into a bed-prop. I then bored a hole down the middle, and made it the centre-post of my bed, at which I worked till I had finished it, inlaying it with gold and silver; after this I stretched a hide of crimson leather from one side of it to the other. So you see I know all about it, and I desire to learn whether it is still there, or whether any one has been removing it by cutting down the olive tree at its roots.”

When she heard the sure proofs Ulysses now gave her, she fairly broke down. She flew weeping to his side, flung her arms about his neck, and kissed him. “Do not be angry with me Ulysses,” she cried, “you, who are the wisest of mankind. We have suffered, both of us. Heaven has denied us the happiness of spending our youth, and of growing old, together; do not then be aggrieved or take it amiss that I did not embrace you thus as soon as I saw you. I have been shuddering all the time through fear that someone might come here and deceive me with a lying story; for there are many very wicked people going about. Jove’s daughter Helen would never have yielded herself to a man from a foreign country, if she had known that the sons of Achaeans would come after her and bring her back. Heaven put it in her heart to do wrong, and she gave no thought to that sin, which has been the source of all our sorrows. Now, however, that you have convinced me by showing that you know all about our bed (which no human being has ever seen but you and I and a single maid servant, the daughter of Actor, who was given me by my father on my marriage, and who keeps the doors of our room) hard of belief though I have been I can mistrust no longer.”

Then Ulysses in his turn melted, and wept as he clasped his dear and faithful wife to his bosom. As the sight of land is welcome to men who are swimming towards the shore, when Neptune has wrecked their ship with the fury of his winds and waves- a few alone reach the land, and these, covered with brine, are thankful when they find themselves on firm ground and out of danger- even so was her husband welcome to her as she looked upon him, and she could not tear her two fair arms from about his neck.

UY-LÍT-XƠ TRỞ VỀ – Hô-me-rơ (Trích Ô-đi-xê – sử thi Hi Lạp)

Giả dạng làm người hành khất, Uy-lít-xơ đã vào được trong ngôi nhà của mình, được Pê-nê-lốp cho phép ở lại để kể cho nàng nghe những câu chuyện về chồng nàng mà anh ta biết. Pê-nê-lốp tổ chức cuộc thi bắn cung chọn chồng, dựa vào đó hai cha con Uy-lít-xơ trù tính cách thức tiêu diệt kẻ thù. Bọn cầu hôn không ai thực hiện được yêu cầu của cuộc thi. Uy-lít-xơ dưới bộ áo hành kaast xin tham dự và đã thắng. Với cây cung trong tay, Uy-lít-xơ tiêu diệt những tên cầu hôn đầu sỏ, đánh duổi chúng ra khỏi nhà, trừng phạt lũ đầy tớ phản chủ. Đoạn dưới đây kể tiếp màn vợ chồng đoàn viên…

(Nhũ mẫu Ơ-ri-clê lên gác gọi Pê-nê-lốp dậy, báo cho nàng biết Uy-lít-xơ chồng nàng đã trở về, đã trị bọn cầu hôn. Nhưng Pê-nê-lốp không tin…)

Pê-nê-lốp thận trọng nói:

– Già ơi, già hãy khoan hí hửng, reo cười. Già cũng biết, nếu chàng trở về thì mọi người trong nhà, nhất là tôi và con trai chúng tôi sinh ra kia sẽ sung sướng xiết bao! Nhưng câu chuyện già kể không hoàn toàn đúng sự thật. Đây là một vị thần đã giết bọn cầu hôn danh tiếng, một vị thần bất bình vì sự láo xược bất kham và những hành động nhuôc nhơ của chúng. Vì chúng chẳng kiêng nể một ai trên đời này, dù là dân đen hay người quyền quý, hễ gặp chúng là bất cứ ai cũng bị chúng khinh miệt. Vì sự bất công điên rồ của chúng, nên chúng phải đền tội đấy thôi. Còn về phần Uy-lít-xơ thì ở nơi đất khách quê người chàng cũng đã hết hi vọng trở lại đất A-cai (1), chính chàng cũng đã chết rồi.

Nhũ mẫu Ơ-ri- clê hiền thảo đáp:

– Con ơi! Sao con dám hé răng nói vậy? Chồng con đang ở đây, ngay tại nhà này mà con lại không tin, nói rằng người sẽ không bao giờ về nữa! Vậy để già nói cho con biết một dấu hiệu khác nhé, một dấu hiệu không sao cãi được: đó là cái sẹo do răng nanh trắng của một con lợn lòi húc người ngày xưa để lại. Khi già rửa chân (2) cho người, già chợi nhận ra cái sẹo đó. Già đã toan mách bảo con, nhưng người đưa tay bịt miệng già lại, cấm nói, vì người đang có trong đầu óc một ý nghĩ rất khôn. Vậy con cứ đi với già. Già đem tính mệnh ra đánh cuộc với con: nếu già lừa dối con thì con cứ đem giết già đi bằng cách nào tàn ác nhất.

Pê-nê-lốp thận trọng đáp:

– Già ơi! Dù già sáng suốt đến đâu già cũng không sao hiểu thấu những ý định huyền bí của thẩn linh bất tử. Nhưng thôi gác những chuyện đó lại. Bây giờ ta hãy xuống nhà với Tê-lê-mac để xem xác chết của bọn cầu hôn và người giết chúng.

Nói xong nàng bước xuống lầu. Lòng nàng rất đổi phân vân:  nàng không biết nên đứng xa xa hỏi chuyện người chồng yêu quí của mình hay nên lại gần ôm lấy đầu cầm lấy tay người mà hôn? Khi vào đến nhà bước qua ngưỡng cửa bằng đá , nàng đến trước mặt Uy-lit-xơ, dưới ánh lửa hồng dựa vào bức tường đối diện, còn Uy-lit-xơ thì ngồi  tựa vào cái cột cao, mắt nhìn xuống đất, đợi xem bây giờ  tận mắt trông thấy mình rồi , người vợ cao quý của mình sẽ nói gì với mình. Nhưng nàng vẫn lặng thinh trên ghế hồi lâu, lòng sửng sốt, khi thì đăm đăm âu yếm nhìn chồng, khi lại không nhận ra chồng dưới bộ quần áo rách mướp.

Tê-lê-mác bèn cất lời trách mẹ gay gắt:

– Mẹ ơi, mẹ thật tàn nhẫn và lòng mẹ độc ác quá chừng! Sao mẹ ngồi xa cha con như thế, sao mẹ không đến bên cha, vồn vã hỏi han cha? Không, không một người đàn bà nào sắt đá đến mức chồng đi biền biệt hai mươi năm nay, trải bao nỗi gian lao, bây giờ mới trở về xứ sở, mà lại có thể ngồi cách xa chồng như vậy. Nhưng mẹ thì bao giờ lòng cũng rắn hơn cả đá.

Pê-nê-lốp thận trọng đáp:

– Con ạ, lòng mẹ kinh ngạc quá chừng, mẹ không sao nói được một lời, mẹ không thể hỏi han, cũng không thể nhìn thẳng mặt người. Nếu quả thực đây chính là Uy-lit-xơ, bây giờ đã trở về thì con có thể tin chắc rằng thế nào cha và mẹ cũng sẽ nhận ra nhau một cách  dễ dàng, vì cha mẹ có những dấu hiệu riêng , chỉ hai người biết với nhau còn người ngoài không ai biết hết .

Nghe nàng nói vậy Uy-lit-xơ cao quí và nhẫn nại mỉm cười. Rồi người vội nói với Tê-lê-mác những lời có cánh (3) như sau:

– Tê-lê-mác, con! Đừng làm rầy mẹ, mẹ con muốn thử thách cha ở tại nhà này. Thế nào rồi mẹ con cũng sẽ nhận ra, chắc chắn như vậy. Hiện giờ cha còn bẩn thỉu, áo quần rách rưới, nên mẹ con khinh cha, chưa nói: “Đích thị là chàng rồi!”. Nhưng về phần cha con ta, ta hãy bàn xem nên xử trí thế nào cho ổn thỏa nhất. Nếu có ai giết chết một người trong xứ sở, chỉ một người thôi và dù kẻ bị giết chẳng có ai báo thù cho nữa, thì người ấy cũng phải rời bỏ cha mẹ, đất nước trốn đi. Huống hồ chúng ta đây, chúng ta đã hạ cả thành lũy (4) bảo vệ đô thị này, giết các chàng trai của những gia đình quyền quý nhất; tình huống ấy cha khuyên con nên suy nghĩ.

Tê-lê-mác chậm rãi đáp:

– Cha thân yêu, việc này xin để tùy cha định liệu, vì xưa nay cha vẫn là người nổi tiếng khôn ngoan, không môt kẻ phàm trần nào sánh kịp. Về phần  chúng con, sẽ hết lòng  hăng hái phù tá cha, và xin cha tin rằng chỉ nói trong phạm vi sức lực của con, con cũng không phải là người kém gan dạ .

(Uy-lit-xơ bảo mọi người đi tắm rửa, rồi mặc quần áo đẹp ca múa cho người ngoài lầm tưởng trong nhà làm lễ cưới (5) dặn ai nấy giữ kín chuyện cho đến khi cha con lui về trang trại của La-ec-tơ (6) rồi sẽ bàn tính sau. Uy-lit-xơ cũng đi tắm.)

Khi Uy-lit-xơ từ phòng tắm bước ra trông người đẹp như một vị thần. Người lại trở về chỗ cũ ngồi đối diện với Pê-nê-lôp, trên chiếc ghế bành ban nãy rồi nói với nàng:

– Khốn khổ! Hẳn là các thần trên núi Ô-lem-pơ đã ban cho nàng một trái tim sắt đá hơn ai hết trong đám đàn bà yếu đuối, vì một người khác thì không có gan ngồi cách xa chồng như thế khi chồng đi biền biệt hai mươi năm trời trải qua biết bao gian truân nay mới trở về xứ sở. Thôi già ơi! Gìa hãy kê cho tôi một chiếc giường để tôi ngủ một mình, như bấy lâu nay, vì trái tim trong ngực nàng kia là sắt.

Pê-nê-lốp thận trọng đáp:

– Khốn khổ! Tôi không coi khinh ngài cũng không ngạc nhiên đến rối trí đâu. Tôi biết rất rõ ngài như thế nào khi ngài từ giã I-tác ra đi trên chiếc thuyền có mái chèo dài. Vậy thì Ơ-ri-clê! Già hãy khiêng chiếc giường chắc chắn ra khỏi gian phòng vách tường kiên cố do chính tay Uy-lit-xơ xây nên, rồi lấy da cừu, chăn và vải đẹp trải lên giường.

Nàng nói vậy để thử chồng nhưng Uy-lit-xơ bỗng giật mình nói với người vợ thận trọng:

– Nàng ơi nàng vừa nói một điều làm cho ta chột dạ. Ai đã xê dịch giường tôi đi chỗ khác vậy? Nếu không có thần linh giúp đỡ thì dù là người tài giỏi nhất cũng không làm được việc này . Nếu thần linh muốn xê dịch thì cũng dễ thôi, nhưng nếu là người trần thì dù đang sức thanh niên cũng khó lòng lay chuyển được nó.  Đây là một chiếc giường kỳ lạ. Kiến trúc có điểm rất đặc biệt, do chính tay tôi làm lấy chớ chẳng phải ai. Nguyên trong sân nhà có cây ô liu (7) lá dài; nó mọc lên, khỏe, xanh tốt và to như cái cột. Tôi kẻ vạch gian phòng của vợ chồng mình quanh cây ô liu ấy, rồi xây lên với đá tảng đặt thật khít nhau. Tôi lợp kĩ gian phòng rồi lắp những cánh cửa bằng gỗ liền, đóng rất chắc. Sau đó tôi chặt hết cành lá của cây ô liu lá dài, cố đẽo thân cây từ gốc cho thật vuông vắn rồi nảy đường mực, làm thành một cái chân giường và lấy khoan khoan lỗ khắp xung quanh. Tôi bào tất cả các bộ phận đặt trên chân giường đó, lấy vàng bạc và ngà nạm vào trang trí, và cuối cùng tôi căng lên mặt giường một tấm da màu đỏ rất đẹp. Đó là điểm đặc biệt mà tôi vừa nói với nàng. Nhưng nàng ơi, tôi muốn biết cái giường ấy hiện còn nguyên chỗ cũ, hay đã có người chặt góc cây ô-liu dời đi nơi khác.

Người nói vậy, và Pê-nê-lôp bủn rủn cả chân tay, nàng thấy Uy-lit-xơ tả đúng mười mươi sự thật. Nàng bèn chạy ngay lại, nước mắt chan hòa , ôm lấy cổ chồng hôn lên trán chồng và nói :

– Uy-lit-xơ! Xin chàng chớ giận thiếp, vì xưa nay chàng vốn nổi tiếng là người khôn ngoan. Ôi Thần linh! (8) đã giành cho hai ta một số phận xiết bao cay đắng vì người ghen ghét ta , không muốn cho ta được sống bên nhau, cùng nhau hưởng hạnh phúc của tuổi thanh xuân và cùng nhau đi đến tuổi già đầu bạc . Vậy giờ đây xin chàng chớ giận thiếp, cũng đừng trách thiếp về nỗi gặp chàng mà thiếp không âu yếm chàng ngay. Thiếp luôn luôn lo sợ có người đến đây, dùng lời đường mật đánh lừa, vì đời chẳng thiếu gì người xảo quyệt, chỉ làm điều tai ác… giờ  đây chàng đã đưa ra những chứng cớ rành rành, tả lại cái giường không ai biết rõ , ngoài chàng với thiếp và Ác-tô-rit, một người thị tì của cha thiếp cho khi thiếp về đây, và sau đó giữ cửa gian phòng vách tường kiên cố của chúng ta. Vì vậy chàng đã thuyết phục được thiếp và thiếp phải tin tưởng chàng tuy lòng thiếp rất đa nghi.

Nàng nói vậy, khiến Uy-lit -xơ càng thêm muốn khóc. Người ôm lấy người vợ xiết bao thân yêu, người bạn đời chung thủy của mình mà khóc dầm dề.

Dịu hiền thay mặt đất, khi nó hiện lên trước mắt những người đi biển bị Pô-dê-i-đông (9) đánh tan thuyền trong sóng cả gió to , họ bơi , nhưng rất ít người thoát khỏi biển khơi trắng xóa mà được vào bờ ; mình đầy bọt nước, những người sống sót bước lên đất liền mong đợi: Pê-nê-lốp cũng vậy, được gặp lại chồng nàng sung sướng xiết bao, nàng  nhìn chàng không chán mắt và hai cánh tay trắng muốt của nàng cứ ôm lấy cổ chồng không nỡ buông rời .

(HÔ-ME-RƠ, Ô-đi-xê, theo bản dịch văn xuôi của PHAN THỊ MIẾN, NXB Văn học, Hà Nội, 1983)

(1) A-cai: miền đất phía Bắc bán đảo Pô-lô-pô-ne-dơ của Hy lạp cổ đại. Trước khi đi đánh thành Tơ-roa, Uy-lit-xơ làm vua ở đảo I-tác (thuộc A-cai).

(2) Theo tục mến khách của người Hi Lạp cổ, khách quý thường được đày tớ của chủ rửa chân cho .

(3) Lời có cánh: lời nói bay bổng như được chấp thêm đôi cánh – lời nói hình ảnh mà Hô-me-rơ thường sử dụng để ca ngợi phẩm chất, trí tuệ của nhân vật.

(4) Hạ cả thành lũy:  ám chỉ bọn cầu hôn quyền quí bị Uy-lit-xơ trừng phạt.

(5) Làm lễ cưới: vì Uy-lit-xơ cải trang làm người hành khất đã chiến thắng trong cuộc thi bắn cung chọn chồng nên có thể làm lễ cưới.

(6) La-éc-tơ: bố của Uy-lit-xơ.

(7) Cây ô liu (tiếng Pháp: olivie): một loại cây cho quả để sản xuất dầu ăn.

(8)Thần linh: ở đây muốn ám chỉ các thần đã trừng phạt Uy-lit-xơ vì chàng đã triệt hạ thành Tơ-roa.

(9) Pô-dê-i-đông (Poséidon): thần Biển trong thần thoại Hi Lạp.

(Ngữ Văn 10, Tập 1, 2011, Uy-lít-xơ Trở Về, 47 – 54)

Share this:

• X
• Facebook
• Tumblr

Like Loading...

Related