Olga Begon Và Mùa Hè Rớt | Thời đi Học

Thế nhưng, trong khung cảnh não nề vô vọng đó chợt bừng lên một khoảng thời gian ngập tràn ánh nắng, tuôn chảy bao la tự trên trời cao rơi xuống. Nắng không ngùn ngụt, rừng rực, chói chang và mãnh liệt như nắng mùa hè. Nó đủ ấm, đầy hương vị, lung linh và đầy gợi cảm khiến con người tiếc nhớ đến mùa hè đã qua và có cảm giác mong manh trước cái ngắn ngủi đẹp ngất ngây mà trời đất ban tặng để tan vào trong mênh mông của của cái huyền diệu và đầy trắc ẩn của đời người.

Những ngày ngắn ngủi đó người Nga gọi là "Бабье Лето."

Một nhà thơ nhạy cảm và đầy ám ảnh như Olga Berggoltz không thể bỏ qua quãng thời gian tuyệt vời đó trong thơ mình. Bà viết bài thơ này lúc tròn 50 tuổi và đã trải qua bao cay đắng, trầm luân của cuộc đời. Tuy nhiên, khác với các nhà thơ khác, nữ thi sĩ không chỉ vẽ lại sắc màu, mùi vị và hồn thái của Бабье Лето mà qua đó bà thể hiện cả một quãng đời đặc biệt của người đàn bà với cụm từ chỉ nghe thôi đã thấy rạo rực: Tuổi hồi xuân. Đó là lúc tưởng như người phụ nữ đã giã từ môi hồng, mắt biếc long lanh để se lòng với vết chân chim trên khoé mắt và ánh tóc ngả màu trên thái dương. Đó là lúc tưởng như người đàn bà đã không dám chân trần ra phố hãnh diện như vừa mới đây. Đó là lúc tưởng như chị đã âm thầm chuẩn bị hành trang ẩn náu cho mình trong ngày sắp tới. Nhưng đột nhiên Бабье Лето xuất hiện. Chị hồi xuân. Mắt chị lại long lanh, má chị lại bừng đỏ… Ngọn lửa tưởng chừng đã lắt lẻo hiu hắt trong nàng lại ấm áp an toả.

Người đàn bà như “Бабье Лето”. Chị đã đi qua mọi miền khao khát và mãnh liệt của tuổi trẻ-mùa hè, nếm trải hạnh phúc, đắng cay, yêu thương, hờn giận…Như thiên nhiên đã tụ lại trong đất trời trong cây trái sau màu hè, ở chị có quả chín đượm vị ngon thơm, cánh hoa rực màu và đậm mùi hương. Ở chị có cái độ lắng của chiều sâu thăm thẳm khiến cánh đàn ông ngợp chìm trong đó nhưng không hốt hoảng mà trái lại chỉ muốn khám phá đến tận cùng.

Và trong cái sâu thẳm của trải nghiệm cuộc đời, người đàn bà cũng biết cái hữu hạn của Бабье Лето-Tuổi hồi xuân. Chị hiểu mình như ngọn lửa sẽ không còn cháy lâu được nữa, như bông hoa cuối mùa “sặc sỡ đến lo âu”. Cái bâng khuâng pha chút luyến tiếc, lo âu là có thật đến mức có khi người đàn bà hoảng hốt kêu lên với đất trời về những gì đã mất và những gì sẽ mất. Nhưng rồi, như một người thấm hiểu quy luật cuộc đời, sau giây phút “bùng lên đầy thảng thốt” đó chị bình thản chấp nhận “quy luật muôn đời”.

Chắc chắn nhà thơ Bằng Việt đã được tắm mình trong Бабье Лето và đặc biệt đã hoá thân vào “người đàn bà hồi xuân” trong bài thơ của Olga Berggoltz thì mới có thể chuyển dịch bài thơ tuyệt vời như thế. Từ tên gọi đầy xuất thần của bài thơ "Mùa hè rớt" đến giọng điệu tự sự, nhẹ nhàng mà sâu lắng, pha chút ngậm ngùi luyến tiếc, bản dịch của ông vượt quá sức mong đợi và có thể nói là đầy sáng tạo. Olga Berggoltz có thể nói là đã “hồi xuân” trong bản dịch của ông. Chẳng thế mà bao nhiêu thế hệ đã chép tay bản dịch bài thơ đến mức khó có thể biết đâu là bản dịch gốc.

Có ai đó từng nói không cần thơ, thơ là nhảm nhí. Không. Có tâm hồn là có thơ. Vấn đề là phải thơ thật sự. Бабье Лето của Olga Berggoltz và bản dịch Mùa hè rớt của dịch giả Bằng Việt là loại thơ như thế.