Pennsylvania – Wikipedia Tiếng Việt

Bài viết này cần thêm chú thích nguồn gốc để kiểm chứng thông tin. Mời bạn giúp hoàn thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích tới các nguồn đáng tin cậy. Các nội dung không có nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ. (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)

PennsylvaniaCommonwealth of Pennsylvania
—  Tiểu bang  —
Thịnh vượng chung Pennsylvania
Hiệu kỳẤn chương
Tên hiệu: The Keystone State
Khẩu hiệu: Virtue, Liberty, and Independence
Hiệu ca: "Pennsylvania"
Bản đồ của Hoa Kỳ với Pennsylvania được đánh dấu
Pennsylvania
Quốc gia	Hoa Kỳ
Trước khi trở thành tiểu bang	Tỉnh Pennsylvania
Ngày gia nhập	12 tháng 12 năm 1787 (2)
Đặt tên theo	William Penn
Thủ phủ	Harrisburg
Thành phố lớn nhất	Philadelphia
Vùng và đô thị lớn nhất	Philadelphia
Chính quyền
• Thống đốc	Josh Shapiro (D)
• Phó Thống đốc	Austin Davis (D)
Diện tích
• Tổng cộng	46,055[1] mi2 (119,283 km2)
• Đất liền	44,743[2] mi2 (115,883 km2)
• Mặt nước	1,312 mi2 (3,400 km2)  2.7%
Thứ hạng diện tích	33[3]
Kích thước
• Dài	283 mi (455 km)
• Rộng	170 mi (270 km)
Độ cao	1,100 ft (340 m)
Độ cao cực đại (Núi Davis[4][a])	3,213 ft (979 m)
Độ cao cực tiểu (Sông Delaware tại địa giới giáp Delaware[4])	0 ft (0 m)
Dân số (2025)
• Tổng cộng	{{{2.000Pop}}}
• Thứ hạng	5th
• Mật độ	291,8/mi2 (112,7/km2)
• Thứ hạng mật độ	9
• Thu nhập theo hộ gia đình tại Hoa Kỳ	Giảm 73,800 đô la Mỹ (2.023)[5]
• Thứ hạng thu nhập	28
Tên cư dân	PennsylvanianPennamitePennsylvanier (Pennsylvania Dutch)
Ngôn ngữ
• Ngôn ngữ chính thức	Không có
• Ngôn ngữ sử dụng	Tiếng Anh 90.15% Tiếng Tây Ban Nha 4.09% Tiếng Đức (bao gồm tiếng Hà Lan Pennsylvania) 0.87% Tiếng Trung Quốc 0.47% Tiếng Ý 0.43%[6]
Múi giờ	Múi giờ miền Đông, UTC−5, America/New_York
• Mùa hè (DST)	EDT (UTC– 04:00)
Viết tắt USPS	PA
Mã ISO 3166	US-PA
Vĩ độ	39°43′ to 42°16′ N
Kinh độ	74°41′ to 80°31′ W
Website	pa.gov

Bản mẫu:Infobox region symbols/linked
Bản mẫu:Infobox region symbols/linked
Bản mẫu:Infobox region symbols/linked
Phù hiệu áo giáp của Pennsylvania
Living insignia
Động vật lưỡng cư	Eastern Hellbender
Loài chim	Ruffed grouse
Giống chó	Great Dane
Cá	Brook trout
Loại hoa	Mountain laurel
Côn trùng	Firefly (Colloquially "Lightning Bug") (Photuris pensylvanica)
Động vật có vú	White-tailed deer
Cây cối	Eastern hemlock
Inanimate insignia
Nước giải khát	Milk
Khiêu vũ	Polka
Thực phẩm	None[8]
Hóa thạch	Trilobite
Đất	Hazleton
Điểm đánh dấu tuyến đường tiểu bang
State quarter
Released in 1999

Pennsylvania,[b] tên chính thức là Thịnh vượng chung Pennsylvania,[c] là một tiểu bang nằm ở vùng Đông Bắc , vùng Trung-Đại Tây Dương, vùng Appalachia, và vùng Ngũ Đại Hồ của Hoa Kỳ. Tiểu bang giáp Delaware ở phía Đông Nam, Maryland ở phía Nam, West Virginia ở phía Tây Nam, Ohio và sông Ohio ở phía Tây, hồ Erie và New York ở phía Tây, sông Delaware và New Jersey ở phía Đông, và tỉnh bang Ontario của Canada to ở phía Tây Bắc qua hồ Erie.

Pennsylvania được sáng lập vào năm 1681. Trước đó, một phần của tiểu bang từng là thuộc địa của Đế quốc Thụy Điển. Tỉnh Pennsylvania được biết đến với mối quan hệ tương đối hòa hảo với thổ dân, hệ thống chính quyền tân tiến và lòng bao dung về mặt tôn giáo. Pennsylvania đóng vai trò mấu chốt trong cuộc Cách mạng Mỹ và cũng là nơi diễn ra Đệ nhất Quốc hội Lục địa và Đệ nhị Quốc hội Lục địa. Vào ngày 12 tháng 12 năm 1787, Pennsylvania trở thành tiểu bang thứ hai thông qua Hiến pháp Hoa Kỳ. Trong suốt cuối thế kỷ XIX và thế kỷ XX, nền kinh tế dựa vào sản xuất chế tạo của tiểu bang góp phần lớn phát triển cơ sở hạ tầng của Mỹ.

Pennsylvania là tiểu bang đông thứ 5 của Hoa Kỳ với hơn 13 triệu dân theo Thống kê dân số Hoa Kỳ năm 2020. Tiểu bang này cũng là tiểu bang có diện tích lớn thứ 33 của Hoa Kỳ và có mật độ dân số cao thứ 9 trong số các tiểu bang của Hoa Kỳ.

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Những người đầu tiên xuất hiên ở mảnh đất ngày nay là Pennsyvalnia là thổ dân châu Mỹ từ gần 20000 năm trước.[10] Đến thể kỷ 17, Người Thụy Điển (Tân Thụy Điển) và Hà Lan (Tân Hà Lan) là những dân khai phá đầu tiên đến từ châu Âu. Năm 1681, một người Anh thuộc tổ chức tôn giáo Quaker tên là William Penn được vua Charles II nhượng cho Tỉnh Pennsylvania, đổi lại món nợ £16.000 với cha ông sẽ được xóa bỏ. Ban đầu Penn định đặt tên "New Wales", bởi vì khung cảnh ở đây làm ông liên tưởng đến xứ Wales. Cái tên này bị phản đối, cho nên Penn sau đó đề nghị "Sylvania", tiếng Latin cho "khu rừng", để thay thế. Charles II sửa lại thành "Pennsylvania" để tôn vinh cha ông. Vì sợ mọi người nghĩ rằng ông đặt tên cho vùng đất theo tên ông, William Penn chống lại ý tưởng đó, nhưng yêu cầu này không được chấp nhận.

Từ năm 1730 cho đến khi bị Quốc hội chính quốc ép ngừng vào năm 1764, thuộc địa Pennsylvania ban hành tiền giấy riêng. Thuộc địa này in các tờ tín dụng (bill of credit), thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

Đệ nhất Quốc hội Lục địa và Đệ nhị Quốc hội Lục địa diễn ra ở Philadelphia, nhưng khi quân Anh chiếm được Philadelphia, Quốc hội Lục địa chuyển sang Lancaster rồi sang York. Ở York, Các điều khoản Hợp bang được thông qua, hợp nhất 13 tiểu bang thành liên bang. Sau đó, bản Hiến pháp Hoa Kỳ được phác thảo và ký kết ở Independence Hall. Vào ngày 12 tháng 12 năm 1787, Pennsylvania trở thành tiểu bang thứ hai thông qua Hiến pháp Hoa Kỳ sau Delaware.

Địa lý

[sửa | sửa mã nguồn]

Pennsylvania rộng 274 km từ Bắc xuống Nam và dài 455 km từ Đông sang Tây. Trong số 13 thuộc địa, Pennsylvania là tiểu bang duy nhất không giáp Đại Tây Dương. Tuy vậy, tiểu bang vẫn giáp hồ Erie và sông Delaware.

Ghi chú

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988
2. ^ /ˌpɛnsɪlˈveɪniə/ ⓘ PEN-sil-VAY-nee-ə, n.đ. 'Penn's forest country'; Pennsylvania Dutch: Pennsilfaani[9]
3. ^ Pennsylvania is one of only four U.S. states to use the term "Commonwealth" in its official name, along with Massachusetts, Virginia, and Kentucky.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn] Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Pennsylvania.

1. ^ "State Area Measurements and Internal Point Coordinates". Census.gov.
2. ^ "Pennsylvania Facts 2022" (PDF).
3. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên United States Census Bureau
4. ^ a b "Elevations and Distances in the United States". United States Geological Survey. 2001. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011.
5. ^ "Household Income in States and Metropolitan Areas: 2023" (PDF). Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2025.
6. ^ "Most spoken languages in Pennsylvania in 2010". MLA Data Center. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2012.
7. ^ "Symbols of Pennsylvania". Portal.state.pa.us. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2014.
8. ^ Forge, Allie (ngày 8 tháng 2 năm 2025). "What Foods are The State of Pennsylvania Known For?". PhillyBite Magazine. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2025. Pennsylvania doesn't officially designate a single "state food"...
9. ^ Der Deutsche Pionier: Erinnerungen aus dem Pionier-Leben der Deutschen in Amerika ..., Volumes 3 to 5. 1871. tr. 88.
10. ^ "Ancient Pa. Dwelling Still Dividing Archaeologists - CBS Pittsburgh". www.cbsnews.com (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2024.

x t s Phân cấp hành chính Hoa Kỳ
Các tiểu bang (50)	Alabama Alaska Arizona Arkansas California Colorado Connecticut Delaware Florida Georgia Hawaii Idaho Illinois Indiana Iowa Kansas Kentucky Louisiana Maine Maryland Massachusetts Michigan Minnesota Mississippi Missouri Montana Nebraska Nevada New Hampshire New Jersey New Mexico New York North Carolina North Dakota Ohio Oklahoma Oregon Pennsylvania Rhode Island South Carolina South Dakota Tennessee Texas Utah Vermont Virginia Washington West Virginia Wisconsin Wyoming
Đặc khu liên bang	Washington, D.C.
Vùng quốc hải	Guam Puerto Rico Quần đảo Bắc Mariana Quần đảo Virgin Samoa thuộc Mỹ
Tiểu đảo xa	Đảo Baker Đảo Howland Đảo Jarvis Đảo Johnston Đảo san hô Kingman Rạn san hô vòng Midway Đảo Navassa Đảo san hô Palmyra Đảo Wake
Các khu bản địa	Danh sách khu người bản địa Mỹ Navajo Choctaw Uintah & Ouray Tohono Oʼodham Cheyenne River Pine Ridge Standing Rock Crow Wind River Fort Peck
Quốc gia liên kết	Liên bang Micronesia Quần đảo Marshall Palau

Cổng thông tin:

• Hoa Kỳ
• Địa lý