Pétanque (bi Sắt) - Môn Chơi Của Sự điềm Tĩnh Và Khéo Léo

Trông có vẻ nhẹ nhàng, nhưng chỉ cần nhẩm tính, với trọng lượng quả bi chỉ 700g, mỗi ngày các vận động viên môn bi sắt phải ném đến cả tấn trọng lượng tới những mục tiêu có khoảng cách cách xa từ 6 - 10m. Đó là chưa kể những bài tập thể lực, sức bền liên quan. Trung bình ở mỗi ván đấu, vận động viên đi lại từ 8 đến 15 km, nên không phải là nhàn hạ như thoạt trông qua.

Bi sắt dễ chơi nhưng không kém phần hấp dẫn

Bi sắt những cuộc đấu trí cam go Bi sắt là môn chơi cực kỳ đơn giản. Người chơi chỉ cần tìm mọi cách đưa những quả bi của mình vào gần nhất với viên bi điểm là được tính điểm. Người ta dùng những kỹ thuật “bo” hay “lom” bi để tiếp cận bi điểm, và dùng cách “tia” hay “bắn” để đẩy bi đối phương ra xa bi điểm. Người mới chơi chỉ cần nhìn qua là đã biết cách chơi, nhưng từ chuyện biết chơi đến chơi giỏi là cả một quá trình có khi mất hàng chục năm. Chơi bi sắt đòi hỏi sự khôn khéo và tập trung như đấu cờ. “Bo” gần hay xa bi điểm, “bắn” hay không “bắn”, ai là người “bo” và ai là người “bắn”..., tất cả đều là những cuộc đấu trí cam go giữa các huấn luyện viên và các vận động viên với nhau.

Mỗi đội chơi có thể là một, hai hoặc đội ba vận động viên. Đội chơi có một và hai vận động viên mỗi người cầm ba viên bi sắt, đội chơi có ba vận động viên mỗi người cầm hai viên bi sắt.

Chỉ cần 1 khoảnh đất nhỏ là đủ để vui

Bi sắt thường được tổ chức trên ba loại sân khác nhau, gồm: Sân đất nện, sân đất nện có rải đá dăm và sân đất nện rải đá dăm (1 x 2). Kích thước sân cho các trận thi đấu quốc gia và quốc tế: rộng 4m x 15m; các trận đấu khác không được nhỏ hơn 12m x 3m.

Trọng lượng viên bi từ 650g đến 800g, có đường kính từ 7, 05cm đến 8, 0cm. Bi điểm (jack) được làm từ gỗ hoặc chất liệu tổng hợp có đường kính từ 25-35 mm.

Sau khi bốc thăm, một đội (hoặc một đối thủ) sẽ được cầm viên bi điểm nhỏ ném trước, người chơi phải đứng trong vòng tròn có đường kính từ 35cm đến 50cm, vòng tròn này phải nằm cách đường biên cuối sân và biên ngang 1m.

Bi điểm được xem là hợp lệ khi nằm cách xa vòng tròn từ 6m đến 10 m và cách hai biên dọc 1m. Sau khi đối thủ ném viên bi điểm về phía trước, vận động viên còn lại có nhiệm vụ đầu tiên là bo (hay còn gọi là lăn) viên bi của mình sao cho gần viên bi điểm.

Khi bo viên bi gần viên bi điểm nhất, người đó được xem là thắng đối phương. Người còn lại có nhiệm vụ bắn viên bi của đối phương đi nơi khác. Mỗi người được phát ba viên bi để bo. Nếu bo đi hết cả ba viên thì ai có viên bi gần với bi điểm nhất được công nhận là thắng điểm. Các trận đấu thi đấu đến 13 điểm.

Phát triển nhờ dễ chơi Trong những năm gần đây, bi sắt được rất nhiều người luyện tập và đã được đưa vào nội dung thi đấu tại những đại hội thể thao lớn. TPHCM là một trong những địa phương có lượng người chơi petanque đông nhất cả nước. Phong trào bi sắt có phần phát triển mạnh hơn sau khi những vận động viên của TPHCM đạt được thành tích cao ở các giải châu Á - Thái Bình Dương. Ở Vũng Tàu, Sóc Trăng và một số quận huyện khác của thành phố như Cần Giờ, nhiều sân bãi mới đã bắt đầu xuất hiện. Những VĐV petanque TPHCM luôn là lực lượng nòng cốt của đội tuyển petanque VN. Năm 2012 TPHCM khẳng định được vị thế của mình với 4 HCV, 1 HCB, 3 HCĐ, đứng thứ nhất toàn đoàn.

Người chơi có thể tự làm một sân để tập luyện với kích thước tiêu chuẩn quốc tế và kích thước tối thiểu như đã giới thiệu, bạn có thể tự làm cho mình một sân chơi bi sắt mà không quá tốn kém. Rìa sân có thể làm bằng 4 cây tre (hoặc gỗ) để giữ đất vào không cho bi lăn ra ngoài. Nên rải đá mi vì đây là loại sân ưa chuộng nhất hiện nay, và có độ khó tương đối.

Ông Phạm Văn Ba, ở gần chợ Hoà Hưng, ngày nào cũng ăn cơm hộp buổi trưa để chơi cả ngày ở sân. Điều đáng chú ý là ông bị liệt nửa người từ 15 năm qua sau một lần bị tai biến mạch máu não, nhưng “mười phần đã giảm đi tám” nhờ chơi môn bi sắt...

Theo cựu tuyển thủ quốc gia môn pentanque Võ Văn Bé: “Để chơi hay, bạn nên luyện tập nhiều, bắt đầu từ khoảng cách từ 3 – 6m, sau đó tăng dần lên 10 mét, thậm chí 20 mét. Nên mua riêng một bộ bi cho mình để làm quen với trọng lượng bi nhất định. Cần khởi động trước khi chơi, đặc biệt là các khớp tay, chân vì sau khoảng thời gian khá dài đứng, bạn dễ dàng bị mỏi cơ và khớp dẫn đến mất dần độ chính xác”.

Một số thuật ngữ chính Boules (bi): làm bằng kim loại có đường kính từ 7,05 – 8 cm, trọng lượng 650 đến 800g.

Bouchon (nút chai, “con heo”, bi chủ, đích) làm bằng gỗ thông, đường kính từ 25 – 35mm.

Vòng ném (vị trí đứng khi thi đấu): là một vòng tròn vẽ trên sân thi đấu có đường kính 35 – 50cm.

Bo: ném bi sao cho càng gần bi chủ càng tốt.

Bắn: đẩy bi đối phương ra khỏi vị trí gần bi chủ.

Bắn caro: kỹ thuật khó nhất trong petanque, thực hiện động tác bắn sao cho bi của mình thay thế ngay vị trí cũ của bi đối phương.

Một số kỹ thuật căn bản Cầm bi: cầm gọn tron lòng bàn tay sao cho có cảm giác vừa vặn nhất. Các ngón tay bấu chặt vào bề mặt của bi.

Tư thế khi thi đấu: có 3 tư thế. Các tư thế này sử dụng tuỳ thuộc vào: khoảng cách từ vòng ném đến bi chủ, tình huống trên sân (nên bo hay nên bắn), tình trạng mặt sân: Ngồi (thường dùng để bo), đứng, demi là tư thế giữa ngồi và đứng rất thông dụng trong môn này.

Bắn và bo ở tư thế đứng và demi: ngắm trúng mục tiêu, chân của tay cầm bi hơi nhô về phía trước. Đẩy tay ngược về phía sau lấy đà (tay luôn giữ thẳng) sau đó đẩy tay về phía trước và tung bi (lực mạnh hay yếu tùy mục đích bo hay bắn).

Mẹo khi chơi petanque Trước khi thi đấu bạn nên xem xét địa hình bằng cách thả bi lăn trên đất. Nên bắn bi đối phương khi bi của họ ở gần bi chủ không quá 2 tấc. Với mặt sân đất mềm nên bo bằng cách tung cao bi rồi cho rơi trực tiếp ở khoảng cách gần bi chủ nhất.

Lịch sử môn bi sắt Môn bi sắt được ghi nhận đã xuất hiện từ năm 9000 trước Công nguyên khi một bộ viên bi bằng đá và viên đích được tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ. Một bộ khác cũng được tìm thấy trong một ngôi mộ cổ Ai Cập 7000 năm trước Công nguyên. Vào thế kỷ XVII, giới thượng lưu Pháp phổ biến môn thể thao này thành của họ và vua Louis XVI đã đưa ra luật chơi môn này với 14 điểm. Thời Napoleon, quân Pháp đã sử dụng đạn pháo để chơi bi sắt.

Bi sắt hiện đại ra đời vào năm 1907 tại Ciotat, vùng Provence miền Nam nước Pháp. Sau đó môn thể thao này lan rộng đến các nước Tây Âu cũng như tất cả thuộc địa của Pháp tại Châu Phi, nam Thái Bình Dương. Giải vô địch bi sắt thế giới được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1959.

Bi sắt du nhập vào VN vào thập niên 40 của thế kỷ trước. Bi sắt được đưa vào chương trình thi đấu chính thức tại SEA Games vào năm 2001 tại Malaysia. Kỳ đó VN đoạt được 2 HCĐ cá nhân.

LÊ GIANG