Phạm Đoan Trang – Wikipedia Tiếng Việt

Phạm Đoan Trang
Phạm Đoan Trang, không rõ thời điểm
Sinh	Phạm Thị Đoan Trang27 tháng 5, 1978 (47 tuổi)Hà Nội, Việt Nam
Quốc tịch	Việt Nam
Dân tộc	Kinh
Học vị	Đại học Ngoại Thương Hà Nội (tốt nghiệp 2000, chuyên ngành kinh tế quốc tế)
Nghề nghiệp	Nhà báo nhà hoạt động blogger
Tổ chức	Green Trees Luật Khoa tạp chí Nhà xuất bản Tự Do (đã rút khỏi)
Nổi tiếng vì	Nhân vật bất đồng chính kiến ở Việt Nam
Tác phẩm nổi bật	Chính trị bình dân Phản kháng phi bạo lực Cẩm nang nuôi tù
Giải thưởng	xem bên dưới

Phạm Thị Đoan Trang (sinh ngày 27 tháng 5 năm 1978) là một nhà văn, blogger, nhà báo và nhà hoạt động người Việt Nam. Bà là người đã tham gia sáng lập nhiều tổ chức khác nhau như Green Trees, tờ báo Luật Khoa tạp chí và Nhà xuất bản Tự do. Bà đã nhận được nhiều giải thưởng, trong đó có giải Homo Homini (2017), giải Tự do Báo chí của Phóng viên không biên giới (2019), giải Martin Ennals (2022) và giải Tự do Báo chí Quốc tế của Ủy ban bảo vệ các nhà báo (2022) vì những hoạt động của bà trong việc thúc đẩy và vận động nhân quyền tại Việt Nam.

Là một nhà báo, bà đã hoạt động trong các cơ quan báo chí nhà nước từ năm 2000 đến 2013 trước khi chuyển sang vận động nhân quyền cho Việt Nam. Bà đã viết và xuất bản những cuốn sách đề cập đến các vấn đề như quyền LGBTQ, quyền phụ nữ, vấn đề môi trường, quyền đất đai, tù nhân chính trị, dân chủ và nhân quyền. Vì những hoạt động này mà bà bị chính quyền sở tại sách nhiễu nhiều lần và buộc phải sống ẩn náu ở nhiều nơi trong Việt Nam. Bà bị chính quyền Việt Nam chính thức bắt giữ vào tháng 10 năm 2020 và bị tuyên án 9 năm tù vào tháng 12 năm 2021 với tội danh "Tuyên truyền chống nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" trước sự phản đối của các tổ chức xã hội dân sự và các cơ quan chính phủ của quốc tế. Sức khỏe của bà đã suy yếu trong quá trình làm nhà hoạt động và bị giam giữ.

Cuộc đời và sự nghiệp

Thiếu thời và giáo dục

Phạm Đoan Trang sinh ngày 27 tháng 5 năm 1978 tại Hà Nội[1] trong một gia đình có ba người con.[2] Cha mẹ bà là giáo viên dạy hóa học tại trường trung học phổ thông.[3] Các anh trai của bà được cho là những người đang công tác tại các cơ quan của Nhà nước Việt Nam.[4] Theo bà, cảm xúc buồn và thương cha mẹ là nguồn động lực lớn để bà tham gia đấu tranh "với mong muốn thay đổi đất nước".[2] Trang học hết cấp 3 tại Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội – Amsterdam rồi tốt nghiệp trường Đại học Ngoại thương Hà Nội vào năm 2000[4] với bằng cử nhân chuyên ngành kinh tế quốc tế.[1] Bà cũng tốt nghiệp với bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh từ Viện Công nghệ Châu Á tại Hà Nội.[5]

2000–2013: Hoạt động báo chí nhà nước

Năm 2000, Trang bắt đầu làm việc tại báo VnExpress.[3] Đến năm 2002, bà bắt đầu làm việc tại đài truyền hình VTC.[4] Vào năm 2006, bà tạo một trang blog mang tên "Trang the Ridiculous" với mục đích ban đầu là để học tiếng Anh; trang blog này về sau được bà dùng để đăng những bài viết không được phổ biến trong truyền thông đại chúng.[6] Blog của bà đã đề cập đến nhiều chủ đề khác nhau: môi trường, tham nhũng, địa chính trị, dân chủ và nhân quyền.[7] Theo People in Need, tính đến năm 2018, blog của bà đã nhận được khoảng 20.000 lượt truy cập hàng ngày.[8] Theo Luật Khoa tạp chí, vào tháng 3 năm 2007, Trang nghỉ việc tại VTC và bắt đầu làm việc tại báo VietNamNet.[1] Tại đây, bà là phóng viên và biên tập viên chuyên trang Tuần Việt Nam, nơi bà viết những bài báo về tranh chấp lãnh thổ giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Biển Đông.[9] Vào năm 2008, bà cùng với nhà báo Hoàng Nguyên viết cuốn sách “Bóng” – Tự truyện của một người đồng tính dựa trên lời kể của Hoàng Văn Dũng – thành viên nhóm Thông Xanh, một nhóm tự lực của người đồng tính.[10] Đây được xem là cuốn tự truyện đầu tiên về chủ đề đồng tính nam tại Việt Nam,[11][12] và là một cuốn sách bán chạy ở thời điểm đó.[13]

Cuối tháng 8 năm 2009, trong lúc làm việc tại VietNamNet, bà bị chính quyền bắt giữ vì bị cho là “có những dấu hiệu xâm hại an ninh quốc gia”. Tuy nhiên, tổng biên tập của VietNamNet bác bỏ lý do bà bị bắt vì những bài viết trên tờ báo này.[14] Theo Time, một số bài viết của bà trên VietNamNet đã bị chặn.[15] Bà được trả tự do vào ngày 6 tháng 9[9] và bị tờ báo này sa thải trong cùng năm.[1][a] Theo lời của Trang, lý do bà bị tạm giữ là vì công an hiểu lầm là bà có liên quan đến việc in áo thun có thông điệp phản đối dự án bauxite và khẳng định chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa, nhưng bà cho rằng sự việc này cũng có thể liên quan đến những bài viết của bà về những "chủ đề chính trị nhạy cảm".[17]

Tháng 2 năm 2010, bà bắt đầu làm việc tại báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh. Tại đây, bà hạn chế đăng các bài viết chưa xuất bản hoặc chưa kiểm duyệt của mình lên blog cá nhân nhằm duy trì mối quan hệ làm việc tốt với ban biên tập, điều mà bà đã làm trong thời gian tác nghiệp tại VietNamNet.[18] Trong năm 2012, bà trở thành giảng viên báo chí chính của Viện báo cáo chiến tranh và hoà bình (IWPR); theo IWPR, bà đã hướng dẫn nhiều cây bút trẻ cách đưa tin mang tính chuyên nghiệp và quốc tế bất chấp sự đe dọa từ công an và lực lượng an ninh nhà nước. Địa điểm đào tạo thường xuyên được thay đổi và giữ bí mật.[19] Cũng trong năm này, bà là một trong bốn ứng cử viên của giải Cây bút xuất sắc do tòa soạn của bà tổ chức.[20]

Tháng 12 năm 2012, bà bị bắt khi đang đưa tin về một cuộc biểu tình chống Trung Quốc tại Thành phố Hồ Chí Minh và bị đưa đến một trại cải tạo dành cho gái mại dâm, nơi một nhóm bảy viên chức thẩm vấn bà. Sau khi được thả tự do, bà đã nhờ một nhà hoạt động khác đăng tải đoạn ghi âm cuộc thẩm vấn mà bà đã bí mật ghi lại trong lúc bị tạm giữ lên mạng. Bản ghi âm được đăng tải vào ngày 13 tháng 1 năm 2013. Theo Trang, đoạn ghi âm nhanh chóng trở thành một hiện tượng lan truyền. Trong cùng ngày, công an đột kích văn phòng của cơ quan báo chí nơi bà làm việc và đe dọa tổng biên tập với các cáo buộc liên quan đến "an ninh quốc gia". Bà đã trốn khỏi Việt Nam để tránh bị chính quyền trả thù và bắt giam. Dưới áp lực từ chính quyền, Pháp Luật Thành Phố Hồ Chí Minh đã sa thải bà với lý do "nghỉ việc mà không báo trước".[18] Từ năm 2000 cho đến 2013, Trang cho rằng bà đã hoạt động trong ít nhất 10 cơ quan báo chí khác nhau.[21]

2013–2015: Hoạt động ở nước ngoài

Năm 2013, Trang âm thầm rời Việt Nam và đến Phillipines.[22] Theo Ủy ban bảo vệ các nhà báo, khi ở nước ngoài, bà thường viết bài cho trang Vietnam Right Now, một trang web tiếng Anh giúp "vạch trần những vi phạm nhân quyền và tự do báo chí ở Việt Nam", và trang Dân làm báo.[18] Tại đây, bà làm việc bán thời gian đào tạo phóng viên cho tổ chức phi chính phủ VOICE.[18] Trong cùng năm, bà trở thành đồng sáng lập viên của Mạng lưới Blogger Việt Nam.[23] Bà là một trong những người đã ký tên vào Tuyên bố 258 của mạng lưới với mục tiêu là "kêu gọi chính quyền Việt Nam và Hội đồng Nhân quyền [Liên Hợp Quốc] xem xét lại Điều 258 của Bộ luật Hình sự năm 1999".[24] Sau khi Trang tham gia trao bản tuyên bố cho một số tổ chức quốc tế ở Bangkok, Thái Lan, có thông tin cho rằng một nhân viên an ninh đã đến nhà của mẹ bà để làm việc trước sự chứng kiến của blogger Lê Thiện Nhân.[25]

Tháng 1 năm 2014, bà cùng một số nhà hoạt động khác tham gia vận động cho nhân quyền ở Việt Nam tại Hoa Kỳ,[26] Canada[27] và Thụy Sĩ trước phiên Kiểm định Định kỳ Phổ quát lần thứ hai của Liên Hợp Quốc để đánh giá tình hình nhân quyền của Việt Nam kể từ lần kiểm định đầu tiên vào năm 2009.[28] Trong cùng năm, bà nhận lời mời đến Hoa Kỳ để theo học chính sách công tại Đại học Nam California[29] trong khuôn khổ học bổng Feuchtwanger của Villa Aurora.[30] Tháng 11 năm 2014, bà đồng sáng lập Luật Khoa tạp chí, một tạp chí độc lập giúp người Việt tìm hiểu về luật pháp, hiến pháp và quyền của họ.[31] Năm 2017, tờ báo đăng ký trở thành tổ chức phi lợi nhuận ở Hoa Kỳ với tên gọi Sáng kiến Pháp lý Việt Nam và ra mắt phiên bản tiếng Anh mang tên The Vietnamese.[32] Ngoài việc viết báo, tổ chức cũng đào tạo và cung cấp nguồn lực cho các nhà báo ở Việt Nam để họ có thể tự sản xuất nội dung.[33]

2015–2020: Trở về và hoạt động tại Việt Nam

Năm 2015, Trang trở về Việt Nam sau khi hoàn thành chương trình kéo dài 10 tháng tại Hoa Kỳ,[16] mặc dù có thông tin cho rằng bà có thể được cấp quy chế tị nạn chính trị tại đây.[34][35] Khi trở về, bà đã bị tạm giữ tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất để “làm rõ một số vấn đề thuộc về an ninh quốc gia”, theo lời của Trang. Bà được trả tự do sau 15 tiếng làm việc với cơ quan an ninh của sân bay,[16][36] mặc dù về sau không rõ bà có bị cấm xuất cảnh hay không bởi theo Trịnh Hữu Long, đồng sáng lập viên của Luật Khoa tạp chí, bà “không bị thu hộ chiếu và chưa thử xuất cảnh lại bao giờ”.[37][b] Trong cùng năm, bà là một trong những người sáng lập Green Trees,[23][c] một tổ chức xã hội dân sự phi lợi nhuận độc lập với nhà nước Việt Nam, chuyên hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Tổ chức được thành lập trong bối cảnh chính quyền Hà Nội lên kế hoạch chặt hàng nghìn cây xanh của thành phố vào năm 2015.[39] Tháng 4 năm 2015, Trang bị hành hung trong một cuộc biểu tình vì môi trường mà bà đã tham gia. Chân của bà bị thương nặng sau vụ việc, khiến bà đi đứng khập khiễng.[5] Bà được bác sĩ chẩn đoán là bị tràn dịch khớp gối và viêm bao hoạt dịch.[1]

Năm 2016, Trang đã tường thuật và đưa tin về diễn biến thảm họa môi trường do công ty Formosa gây ra tại miền Trung Việt Nam.[40][41] Tổ chức Green Trees do bà thành lập đã soạn thảo một bản báo cáo mang tên Toàn cảnh thảm họa môi trường biển Việt Nam, trong đó đề cập đến nhiều vấn đề xung quanh thảm họa môi trường này. Bản báo cáo đã được gửi cho các đại biểu quốc hội Việt Nam vào ngày 19 tháng 10, một ngày trước khi quốc hội khóa XIV tổ chức kỳ họp thứ 2.[42] Trong cùng năm, bà được mời gặp tổng thống Barack Obama trong chuyến thăm Việt Nam của ông tại Hà Nội vào ngày 24 tháng 5. Từ Thành Phố Hồ Chí Minh để điều trị, bà đã thuê xe lên Hà Nội để tránh bị ngăn cản nếu đi qua đường hàng không. Tuy nhiên bà bị phía an ninh tạm giữ trong 24 giờ tại một nhà nghỉ ở Ninh Bình.[43][44] Phía an ninh được cho là đã bác bỏ việc bắt giữ bà có liên quan đến cuộc gặp tổng thống Obama, thay vào đó là vì "những tài liệu trên Facebook" của bà.[45]

Ngày 16 tháng 11 năm 2017, bà cùng với các nhà hoạt động Nguyễn Quang A, Bùi Thị Minh Hằng, và Nguyễn Chí Tuyến đã gặp phái đoàn ngoại giao của Liên minh châu Âu. Tại đây, Trang được cho là đã trao cho phái đoàn ba văn bản gồm báo cáo và kiến nghị chung của một số tổ chức xã hội dân sự độc lập, báo cáo về môi trường và vi phạm nhân quyền có liên quan, và báo cáo về tự do tôn giáo, tín ngưỡng. Sau cuộc gặp, bà cùng ông Nguyễn Quang A và Bùi Thị Minh Hằng đã bị nhân viên an ninh bắt giữ. Bà được trả tự do trong cùng ngày vào buổi tối và bị đặt trong tình trạng "giam lỏng" sau đó.[46] Cũng kể từ năm đó, bà buộc phải lẩn trốn ở nhiều thành phố để tránh sự theo dõi của cơ quan chức năng.[47] Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, bà không thể ở lại tại một địa điểm lâu hơn một tháng.[48]

Tháng 9 năm 2017, Trang xuất bản Chính trị Bình Dân, một cuốn sách giúp phổ biến kiến thức về chính trị cho độc giả tại Việt Nam.[49] Được mô tả là giống sách giáo khoa, cuốn sách đã giải thích một số khái niệm như dân chủ, pháp quyền và sự phân lập quyền lực bằng ngôn ngữ bình dị nhằm thu hút những người đọc thường ngày.[50] Cuốn sách được giới hoạt động tại Việt Nam đánh giá cao về nội dung, phong cách viết và mức độ cần thiết của tác phẩm trong bối cảnh bấy giờ của Việt Nam.[49] Tuy nhiên, cuốn sách bị cho là nhạy cảm chính trị: có thông tin cho rằng cuốn sách đã bị hải quan Đà Nẵng tịch thu cùng 2 cuốn sách khác vào tháng 2 năm 2018.[51] Trong cùng tháng, bà đã bị câu lưu để thẩm vấn trong khoảng 23 giờ vì cuốn sách trên[52] và bị quản thúc tại gia sau khi được thả tự do.[53] Bà sau đó đã ẩn trốn tại một địa điểm không được tiết lộ, nơi bà vẫn giữ liên lạc với giới truyền thông.[54]

Tháng 8 năm 2018, trong lúc tham dự chương trình biểu diễn “Sài Gòn Kỷ niệm” của ca sĩ Nguyễn Tín tại phòng trà Casanova ở Thành phố Hồ Chí Minh, Trang đã bị một số "vị khách không mời" là một nhóm nhân viên công lực mặc sắc phục, nhân viên an ninh, và nhiều người mặc thường phục bắt và đưa bà lên một chiếc xe bên ngoài quán khi khán giả đang ra về, theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền.[5] Theo lời kể của một nhân chứng trong buổi biểu diễn, Trang là khán giả "bị đánh nặng nhất".[55] Trịnh Hữu Long, đồng nghiệp của Trang, thông tin rằng bà đã bị đưa về đồn Công an phường 7, quận 3 và bị đánh đập nhiều lần ở đó.[5] Sau khi lấy lời khai, bà được công an thả ở một đoạn đường tối để gọi taxi khác. Có thông tin cho rằng khi công an vừa rời đi, sáu người đàn ông đi trên ba chiếc xe máy tới và tấn công bà dùng mũ bảo hiểm, khiến bà phải nhập viện. Theo bà, một số người đến thăm bà cũng bị công an sách nhiễu.[5] Luật Khoa tạp chí cho rằng đêm nhạc bị triệt phá vì công an nghi bà có thể "lợi dụng hôm đó để phát tán sách Chính trị bình dân và những tài liệu chống nhà nước khác".[1]

Năm 2019, Trang tham gia sáng lập Nhà xuất bản Tự Do, một nhà xuất bản độc lập nằm ngoài sự kiểm duyệt từ chính quyền Việt Nam.[13] Đây là nơi đã xuất bản những cuốn sách samizdat do bà viết như Chính trị Bình Dân, Cẩm nang nuôi tù, Phản kháng phi bạo lực,[56] Báo cáo Đồng Tâm,[57] và Tội ác phải bị trừng phạt.[58] Trong số này, Cẩm nang nuôi tù, xuất bản vào tháng 5, được coi là cuốn sách đầu tiên tại Việt Nam dành cho những gia đình có người thân bị đi tù.[59] Vào tháng 7 năm 2019, 1.000 cuốn Phản kháng phi bạo lực của bà đã được nhà xuất bản cho tặng miễn phí;[60] 1.000 cuốn sách đó đã được tặng hết chỉ trong 4 ngày, theo lời của Trang.[61] Trong cùng năm, bà cũng ra mắt cuốn sách Politics of A Police State (tạm dịch: Chính trị của một nhà nước cảnh sát), trong đó bà mô tả sự sách nhiễu liên tục mà bà phải chịu đựng trong suốt thời gian làm nhà văn và nhà hoạt động.[40]

Tháng 1 năm 2020, Trang cùng các nhà hoạt động khác đã công bố ấn bản đầu tiên của Báo cáo Đồng Tâm dày 28 trang bằng tiếng Anh;[57] bản báo cáo được cho là giúp làm sáng tỏ các chi tiết xung quanh vụ xung đột vì đất đai ở Đồng Tâm vào ngày 9 tháng 1 năm 2020.[13] Báo cáo được xuất bản lần thứ hai bằng tiếng Anh và tiếng Việt vào ngày 9 tháng 2 năm 2020.[62] Ấn bản thứ ba, dày 128 trang,[63] được cho là bản hoàn chỉnh nhất của báo cáo,[64] được công bố vào ngày 25 tháng 9 năm 2020.[63] Tháng 7 năm 2020, Nhà xuất bản Tự Do ra mắt cuốn sách Tội ác phải bị trừng phạt do Trang dịch từ cuốn sách của tổ chức Safeguard Defenders về cách sử dụng Luật Magnitsky để "trừng phạt những kẻ vi phạm nhân quyền".[58][d] Trong tháng đó, Trang tuyên bố rút khỏi Nhà xuất bản Tự Do trong bối cảnh nhà xuất bản này bị chính quyền Việt Nam gia tăng đàn áp.[66]

Bắt giữ và khởi tố

Ngày 6 tháng 10 năm 2020, sau khi đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ lần thứ 24 kết thúc, Trang đã bị bắt tại Thành phố Hồ Chí Minh,[67] sau đó bị di lý về Hà Nội để phục vụ điều tra.[68] Bà bị khởi tố với tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước Việt Nam" theo điều 88 của Bộ luật Hình sự năm 1999 và "làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo điều 117 của Bộ luật hình sự năm 2015.[68] Nhà hoạt động Phạm Thanh Nghiên cho biết rằng không lâu trước khi bị bắt, Trang và bà đã có một cuộc tiếp xúc với Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại Thành phố Hồ Chí Minh để trình bày về một số việc làm mà họ cho là vi phạm nhân quyền tại Việt Nam, đặc biệt là về vụ tranh chấp đất đai tại Đồng Tâm.[69] Việc xuất bản Báo cáo Đồng Tâm trong bối cảnh Đại hội Đảng sắp diễn ra vào tháng 1 năm 2021 được cho là những lý do khiến bà bị bắt vào thời điểm này.[40]

Từ Hoa Kỳ, nhà hoạt động Will Nguyễn đăng lên Twitter bức thư bằng tiếng Việt và tiếng Anh của Trang mà ông nói là do bà để lại cho ông và nhờ ông công khai khi bà bị bắt. Trong bức thư đề ngày 27 tháng 5 năm 2019 có tiêu đề Nếu tôi có đi tù..., Trang kêu gọi bạn bè giúp hoàn thành các mục đích bao gồm vận động thông qua luật bầu cử mới, luật tổ chức Quốc hội mới, quảng bá các cuốn sách do bà viết và tận dụng việc bà bị bỏ tù để đàm phán, gây sức ép và buộc chính quyền thực hiện các yêu cầu của giới tranh đấu. Bà đồng thời bày tỏ nguyện vọng nhờ cộng đồng giúp chăm sóc gia đình bà và gửi cây đàn guitar vào tù cho bà.[69][70]

Phil Robertson từ Tổ chức Theo dõi Nhân quyền gọi hành động trên là "phản ứng như thiêu đốt" và là "một sự bất công nghiêm trọng, vi phạm các cam kết quốc tế về nhân quyền của Việt Nam và gây ô nhục cho chính phủ [Việt Nam]".[71] Tổ chức Ân xá Quốc tế công nhận bà là một tù nhân lương tâm và kêu gọi trả tự do vô điều kiện cho bà.[48] Ming Yu Hah, Giám đốc khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế cho rằng đây là "một hành động đáng chê trách" và bày tỏ lo ngại rằng Trang sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị chính quyền tra tấn và đối xử tệ bạc.[71] Chủ tịch Liên đoàn Các Nhà Xuất bản châu Âu là Peter Kraus vom Cleff đã gửi Phó Chủ tịch Ủy hội châu Âu Valdis Dombroskis và một số dân biểu Nghị viện châu Âu bức thư yêu cầu Nghị viện châu Âu can thiệp để trả tự do cho Trang. Tại châu Âu, ngoại trưởng Cộng hòa Séc Tomáš Petříček đã kêu gọi trả tự do vô điều kiện cho bà.[72] Ngoài ra, Rachael Chen, Phát ngôn viên của Tòa Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam lo ngại việc chính quyền Việt Nam bắt giữ Phạm Đoan Trang có thể ảnh hưởng đến quyền tự do ngôn luận ở nước này.[73]

Ngày 26 tháng 10 năm 2021, 28 tổ chức xã hội dân sự đã ra tuyên bố chung kêu gọi chính quyền Việt Nam trả tự do vô điều kiện cho Trang.[74] Ngày 29 tháng 10, nhóm Công tác về Giam giữ Tùy tiện của Liên Hợp Quốc (UNWGAD) đã công bố phán quyết về trường hợp của bà, trong đó cho rằng Trang đã bị bắt và giam giữ mà không có lệnh bắt và không được thông báo về lý do bị bắt. Suốt từ khi bị bắt cho tới nay, bà Trang không được gặp người thân, và việc bà gặp luật sư bị đình trệ.[e] Phán quyết cho hay chính phủ Việt Nam đã "giam giữ tùy tiện nhà báo Phạm Đoan Trang 11 tháng qua" và cần phải trả tự do cho bà ngay lập tức.[76][77] Trong thời gian bà bị tạm giam, các luật sư của Trang cũng thông tin rằng sức khỏe của bà đã suy giảm do không được điều trị y tế kịp thời.[75]

Ngày 14 tháng 12 năm 2021,[f] Trang bị Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội tuyên án 9 năm tù với tội danh "Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo điều 88 của Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999 sau một phiên tòa sơ thẩm kéo dài một ngày.[79][80] Bản án này đã bị chỉ trích bởi các cơ quan ngoại giao của Hoa Kỳ, Anh, Canada và Pháp.[81] Ngoài ra, Hiệp hội Nhà xuất bản Quốc tế, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền và Ân xá Quốc tế cũng đã chỉ trích bản án này.[82][83][84] Vào ngày 25 tháng 8 năm 2022, tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm vì Trang được cho là đã kháng cáo bản án từ phiên xét xử sơ thẩm. Tòa án đã bác đơn kháng cáo và giữ nguyên bản án 9 năm tù dành cho bà.[85][86] Từ tháng 10 năm 2022, có thông tin cho rằng bà đang thi hành án tù tại Trại giam An Phước, tỉnh Bình Dương.[87]

Năm 2025, bà được nhiều tổ chức phi lợi nhuận vận động để trả tự do trước thời hạn. Một bản tuyên bố chung được ký bởi 21 tổ chức xã hội dân sự vào ngày 6 tháng 10 năm 2025 kêu gọi các tổ chức quốc tế vận động để trả tự do vô điều kiện cho Trang và các nhà báo, nhà văn khác, đồng thời đảm bảo an toàn về sức khỏe tinh thần và thể chất cho Trang, cho phép bà được tiếp cận dịch vụ y tế độc lập và đầy đủ, có luật sư do mình lựa chọn, và được gọi video hàng tuần với gia đình.[88][89] Trước đó, vào ngày 27 tháng 5 năm 2025, 4 tổ chức quốc tế đã kêu gọi thực hiện những điều tương tự, đồng thời yêu cầu chính quyền Việt Nam chấm dứt việc đe dọa quyền tự do biểu đạt của các nhà văn, nhà báo, nhà bất đồng chính kiến và gia đình của họ.[90][91] Các bản tuyên bố cũng chỉ ra rằng sức khỏe của Trang đã suy yếu đáng kể: bà đã chịu các di chứng từ COVID-19 khi ở trong trại giam, viêm xoang, viêm khớp, và các vấn đề sức khỏe phụ khoa.[89]

Vinh danh

Nhiều giải thưởng đã được trao cho Phạm Đoan Trang nhằm công nhận những nỗ lực của bà trong việc thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền tại Việt Nam. Vào năm 2018, bà được tổ chức People In Need trao giải Homo Homini 2017 và được vinh danh là "một trong những tiếng nói đi đầu trong giới các nhà bất đồng chính kiến đương thời của Việt Nam".[8][92] Ban đầu bà từ chối nhận giải, nhưng sau khi được tổ chức thuyết phục và biết rằng giải thưởng không có tiền thưởng, bà đã đồng ý nhận giải.[93] Trang đã nhờ nhân viên một hãng hàng không ở Cộng hòa Séc nhận giải thay cho mình.[37] Trong cùng năm, bà được Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam trao giải Nhân Quyền Việt Nam.[94] Vào năm 2019, bà được Phóng viên không biên giới trao giải Tự do Báo chí 2019, hạng mục Ảnh hưởng. Bà đã không đến Berlin để nhận giải vì lo ngại có thể bị an ninh gây khó dễ khi xuất cảnh và nhập cảnh.[21] Người nhận giải thay bà là đồng nghiệp Trịnh Hữu Long.[95]

Khi phải thụ án tù, Trang cũng nhận được nhiều giải thưởng từ các tổ chức khác nhau. Vào năm 2021, bà được trung tâm Văn bút Đức phong làm hội viên danh dự.[96] Năm 2022, bà được trao giải Martin Ennals 2022, trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận được giải thưởng này.[97] Ban tổ chức giải thưởng coi bà là "quán quân về tự do biểu đạt tạo nguồn cảm hứng lên tiếng cho nhiều người khác".[98] Bà đã nhận được nhiều giải thưởng khác trong cùng năm, bao gồm giải Tự do Báo chí Quốc tế 2022 của tổ chức phi chính phủ Ủy ban bảo vệ các nhà báo,[99] giải "Phụ nữ can đảm quốc tế" do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ trao tặng,[100] và giải Tự do Truyền thông của chính phủ Anh và Canada.[101] Năm 2024, Trang được tổ chức Văn bút Hoa Kỳ trao Giải thưởng Tự do Viết Barbey 2024.[102][103] Năm 2025, bà được tổ chức PEN Thụy Điển trao giải Tucholsky 2025[104] và được nêu tên trong danh sách "10 trường hợp khẩn cấp nhất" do Liên minh Báo chí Tự do công bố nhằm thu hút sự chú ý đến các nhà báo đang bị giam giữ.[105]

Sách đã xuất bản

Nguồn:[106]

• Hoàng Nguyên; Đoan Trang (2008). “Bóng” - Tự truyện của một người đồng tính. Nhà xuất bản Văn học.[107]
• Đoan Trang (2011). "Còn lại tình yêu". Thế hệ F. Nhà xuất bản Liên Mạng.
• Đoan Trang (đồng tác giả) (2012). Việt Nam và tranh chấp Biển Đông. Nhà xuất bản Tri Thức.
• Phạm Đoan Trang (2012). Và quyền lực thứ tư. Nhà xuất bản Giấy Vụn.
• —— (2014). Căn bản về truyền thông và báo chí.[108]
• —— (2016). Anh Ba Sàm. Nhà xuất bản Trẻ Hà Nội. ISBN 978-1-5303-5764-2.
• ——. Từ Facebook xuống đường (ấn bản thứ 1). Nhà xuất bản Hoàng Sa. ISBN 978-1-5333-4662-9.
• Phạm Đoan Trang (đồng tác giả). Toàn cảnh thảm họa môi trường biển Việt Nam. Green Trees. ISBN 978-1-5395-9534-2.
• —— (2017). Chính trị bình dân. Nhà xuất bản Giấy Vụn-Green Trees. ISBN 978-1-5484-6656-5.
• ——; Trịnh Hữu Long; Nguyễn Anh Tuấn (2018). Học chính sách công qua chuyện đặc khu. Luật Khoa tạp chí.
• —— (2019). Cẩm nang nuôi tù. Nhà xuất bản Tự Do.[59]
• —— (2019). Politics of a Police State. Luật Khoa, Nhà xuất bản Tự Do, Giấy Vụn, Green Trees.[40]
• —— (2019). Phản kháng phi bạo lực. Nhà xuất bản Tự Do.[60]
• ——; Will Nguyễn (2020). Báo cáo Đồng Tâm. Nhà xuất bản Tự Do.[63]
• Safeguard Defenders (2020). Tội ác phải bị trừng phạt: Hướng dẫn áp dụng Luật Magnitsky để trừng phạt kẻ vi phạm nhân quyền. Phạm Đoan Trang biên dịch.[58]

Chú thích

Ghi chú

1. ^ Đài Á Châu Tự do cho rằng Trang bị sa thải do bà đã viết blog để "trình bày những suy nghĩ riêng về các vấn đề thời sự".[16]
2. ^ Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, chính phủ Việt Nam không công khai danh sách cá nhân bị cấm xuất cảnh hay chủ động thông báo cho những người trong danh sách này. Các nhà hoạt động chỉ biết mình bị cấm xuất cảnh khi bị chặn lại tại sân bay hoặc cửa khẩu, hoặc khi họ làm thủ tục gia hạn hộ chiếu.[38]
3. ^ Tiền thân của tổ chức này là Vì một Hà Nội Xanh.[39]
4. ^ Safeguard Defenders sau đó công bố cuốn sách vào tháng 12 năm 2020, tựa gốc là Fighting Impunity: A guide on how civil society can use Magnitsky Acts to sanction human rights violators.[65]
5. ^ Phải đến ngày 19 tháng 10 năm 2021, Trang mới được gặp luật sư.[75]
6. ^ Phiên tòa của Phạm Đoan Trang dự kiến diễn ra vào ngày 4 tháng 11, nhưng đã bị hoãn với lý do là các Kiểm sát viên làm việc trong vụ án được cho là đang phải tự cách ly vì đã tiếp xúc gần với người mắc COVID-19.[78]

Tham khảo

1. ^ a b c d e f Trần Phương (ngày 25 tháng 10 năm 2020). "Phạm Đoan Trang là ai?". Luật Khoa tạp chí. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 2 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2025.
2. ^ a b Mai Hoa (ngày 25 tháng 8 năm 2020). "Hạt giống yêu thương: Bà mẹ Thiện Căn". SBS Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2025.
3. ^ a b Bass 2017, tr. 111.
4. ^ a b c Mai Anh (ngày 14 tháng 10 năm 2020). "Vì sao đối tượng Phạm Thị Đoan Trang bị bắt?". Công an nhân dân. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 1 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2025.
5. ^ a b c d e "Việt Nam: Các nhà hoạt động bị đánh trong đợt bố ráp buổi biểu diễn ca nhạc". Tổ chức Theo dõi Nhân quyền. ngày 22 tháng 8 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2025.
6. ^ Tilley, Caitlin. "Pham Doan Trang: Jailed for 'propaganda against the state'". Women in Journalism (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2025.
7. ^ Vo, Anh-Thu (ngày 17 tháng 5 năm 2024). "Imprisoned Writer Serving 9 Years Illustrates Vietnam's Crackdown on Expression". Just Security (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2025.
8. ^ a b "The Homo Homini Prize for 2017 will be awarded to a persecuted Vietnamese blogger". People in Need (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 2 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
9. ^ a b "Phóng viên Đoan Trang được về nhà". BBC News Tiếng Việt. ngày 7 tháng 9 năm 2009. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2025.
10. ^ Hoàng Nguyên; Đoan Trang (ngày 20 tháng 7 năm 2008). ""Bóng" – tự truyện của một người đồng tính". Người Lao Động. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2025.
11. ^ Quang Trung (ngày 12 tháng 11 năm 2012). "Những bức ảnh về cuộc sống, tình yêu của người đồng tính". Đài Tiếng nói Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2025.
12. ^ "Tác giả cuốn tự truyện đầu tiên của người đồng tính VN: Mong cái nhìn nhân ái". Gia đình và Xã hội. ngày 11 tháng 8 năm 2008. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2025.
13. ^ a b c "Việt Nam: Hãy phóng thích blogger nổi tiếng". Tổ chức Theo dõi Nhân quyền. ngày 13 tháng 12 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2025.
14. ^ "Phóng viên bị bắt 'không phải vì viết báo'". BBC News Tiếng Việt. ngày 1 tháng 9 năm 2009. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 4 năm 2021. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2025.
15. ^ Overland, Martha Ann (ngày 5 tháng 9 năm 2009). "Vietnam to Its Journalists: Don't Tread on China". Time. ISSN 0040-781X. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2025.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
16. ^ a b c "Blogger Đoan Trang được tự do". Đài Á Châu Tự do. ngày 27 tháng 1 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2025.
17. ^ Thanh Phương (ngày 16 tháng 9 năm 2009). "Phóng viên VietnamNet Phạm Đoan Trang tuyên bố cô đã bị bắt vì hiểu lầm". RFI Tiếng Việt. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
18. ^ a b c d Crispin, Shawn W. (ngày 29 tháng 9 năm 2014). "Undercover in Vietnam: Exile is high price reporters pay for press freedom". Committee to Protect Journalists (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2025.
19. ^ "Vietnam: Former IWPR Mentor Receives International Press Freedom Award". Institute for War and Peace Reporting (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 7 năm 2022. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2025.
20. ^ Bình Ngô (ngày 16 tháng 9 năm 2012). "Trao giải Cây bút xuất sắc cho PV Minh Cường và Nguyễn Đức". Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2025.
21. ^ a b "Nhà báo 'không lề' Phạm Đoan Trang được giải Tự do Báo chí 2019". BBC News Tiếng Việt. ngày 13 tháng 9 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2019.
22. ^ Bass 2017, tr. 116.
23. ^ a b "Profile: Pham Doan Trang". Project88 (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2025.
24. ^ "Blogger Việt Nam ra tuyên bố chung". BBC News Tiếng Việt. ngày 19 tháng 7 năm 2013. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2025.
25. ^ Trọng Thành (ngày 9 tháng 8 năm 2013). "An ninh Việt Nam tới nhà mẹ blogger Đoan Trang". RFI Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2025.
26. ^ Trần Đông Đức (ngày 15 tháng 1 năm 2014). "Nhóm vận động từ Việt Nam tới Hoa Kỳ". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2025.
27. ^ Trà Mi (ngày 7 tháng 4 năm 2014). "Các nhà hoạt động trẻ VN điều trần trước Ủy ban Nhân quyền Canada". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2025.
28. ^ Nguyễn Hùng (ngày 3 tháng 2 năm 2014). "Vận động trước kỳ UPR của Việt Nam". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2025.
29. ^ "Blogger Đoan Trang trở về Việt Nam". BBC News Tiếng Việt. ngày 28 tháng 1 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2025.
30. ^ Vũ Quí Hạo Nhiên (ngày 28 tháng 4 năm 2014). "'Chỗ ở sang trọng và tự do học thuật'". BBC News tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2025.
31. ^ Bork, Ellen (ngày 30 tháng 10 năm 2023). "The Struggle for Freedom: A Vietnamese writer championed by the U.S. remains in prison". George W. Bush Presidential Center (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2025.
32. ^ "Về Luật Khoa tạp chí". Luật Khoa tạp chí. ngày 20 tháng 4 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2025.
33. ^ Knight, Ben (ngày 12 tháng 9 năm 2019). "Reporters Without Borders honors journalists under threat". Deutsche Welle (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2026.
34. ^ Bass 2017, tr. 117.
35. ^ Trịnh Hữu Long (ngày 25 tháng 2 năm 2018). "Đàn reo trước bão". Luật Khoa tạp chí. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2025.
36. ^ Trà Mi (ngày 14 tháng 2 năm 2015). "Blogger Đoan Trang: Cô gái thách thức những thử thách". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2025.
37. ^ a b "Đoan Trang nhờ người nhận giải nhân quyền". BBC News Tiếng Việt. ngày 7 tháng 3 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2025.
38. ^ Human Rights Watch (2022). "Locked inside our home": movement restrictions on rights activists in Vietnam (PDF). New York, Hoa Kỳ. tr. 8. ISBN 978-1-62313-966-7.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết)
39. ^ a b "Hoạt động vì môi trường bị cho là 'núp bóng' để gây rối!". Đài Á Châu Tự do. ngày 6 tháng 11 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2025.
40. ^ a b c d Paddock, Richard C. (ngày 14 tháng 10 năm 2020). "The Jailed Activist Left a Letter Behind. The Message: Keep Fighting". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 1553-8095. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2020. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
41. ^ "Pham Doan Trang: She was also an environmental activist in Vietnam". Martin Ennals Award (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2026.
42. ^ Khánh An (ngày 20 tháng 10 năm 2016). "Trí thức trẻ gửi Quốc hội báo cáo về thảm họa môi trường". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2026.
43. ^ "Ông Obama ở Việt Nam: Đoan Trang bị chặn". BBC News Tiếng Việt. ngày 24 tháng 5 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
44. ^ Mai Hoa (ngày 27 tháng 2 năm 2018). "Nhà hoạt động Phạm Đoan Trang đang bị giam lỏng". SBS Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
45. ^ "Blogger Đoan Trang: An ninh Việt Nam bảo ông Obama nói dối". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 24 tháng 5 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
46. ^ "Gặp EU về nhân quyền, 3 nhà hoạt động 'bị bắt cóc'". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 18 tháng 11 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2025.
47. ^ "Vietnamese journalist threatened with prison goes into hiding". Committee to Protect Journalists (bằng tiếng Anh). ngày 5 tháng 3 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2025.
48. ^ a b "Viet Nam: Woman human rights defender at risk of torture: Pham Thi Doan Trang". Ân xá Quốc tế (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 11 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
49. ^ a b "'Chính Trị Bình Dân': Sách mới xóa mù chính trị". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 23 tháng 9 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
50. ^ Hutt, David (ngày 5 tháng 3 năm 2018). "Talkin' about a reformation in Vietnam". Asia Times (bằng tiếng Anh). ISSN 1833-9638. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
51. ^ Minh Phương (ngày 9 tháng 2 năm 2018). "Hải quan Đà Nẵng tịch thu hàng loạt sách có nội dung nhạy cảm chính trị". Tin tức. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
52. ^ "RSF lên án Việt Nam đàn áp nhà báo Phạm Đoan Trang". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 28 tháng 2 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
53. ^ "Well-known Vietnamese journalist hounded, facing imminent arrest". Phóng viên không biên giới (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 2 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
54. ^ "Blogger Phạm Đoan Trang ẩn trốn sau khi bị thẩm vấn". BBC News Tiếng Việt (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 3 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2018.
55. ^ Mỹ Hằng. "Ca sĩ blogger Nguyễn Tín bị bắt, đánh trong đêm nhạc". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2025.
56. ^ "Nhà báo/nhà hoạt động Phạm Đoan Trang phải rút khỏi Nhà Xuất Bản Tự do vì bị đàn áp khốc liệt". Đài Á Châu Tự do. ngày 10 tháng 7 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
57. ^ a b "Báo cáo Đồng Tâm: nỗ lực minh bạch thông tin!". Đài Á Châu Tự do. ngày 17 tháng 1 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
58. ^ a b c Mai Hoa (ngày 1 tháng 7 năm 2020). "NXB Tự Do và sách mới ra đánh thẳng vào việc trừng phạt những kẻ vi phạm nhân quyền và tham nhũng". SBS Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
59. ^ a b "Phạm Đoan Trang ra mắt sách 'Cẩm Nang Nuôi Tù'". Người Việt. ngày 12 tháng 5 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2019.
60. ^ a b "Phạm Đoan Trang phát miễn phí sách 'Phản Kháng Phi Bạo Lực'", Người Việt, ngày 16 tháng 7 năm 2019, lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 7 năm 2019, truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2019
61. ^ "Những quyển sách không kiểm duyệt ở Việt Nam bị an ninh "đánh" ra sao?". Đài Á Châu Tự do. ngày 6 tháng 8 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2025.
62. ^ Văn Khiêm (ngày 9 tháng 2 năm 2020). ""Báo cáo Đồng Tâm": Nỗ lực bạch hóa một vụ án đặc biệt nghiêm trọng". Luật Khoa tạp chí. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2025.
63. ^ a b c "Báo cáo Đồng Tâm và nỗ lực minh bạch hóa cho tư pháp Việt Nam". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 30 tháng 9 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2025.
64. ^ ""Báo cáo Đồng Tâm để lưu lại tội ác của Chính quyền Cộng sản và để vận động quốc tế cho cuộc điều tra độc lập"". Đài Á Châu Tự do. ngày 29 tháng 9 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2025.
65. ^ "Vietnamese edition of fighting impunity with Magnitsky sanctions now out". Safeguard Defenders (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 1 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 1 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
66. ^ "Nhà báo/nhà hoạt động Phạm Đoan Trang phải rút khỏi Nhà Xuất Bản Tự do vì bị đàn áp khốc liệt". Đài Á Châu Tự do. ngày 10 tháng 7 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2025.
67. ^ Humphrey, Chris (ngày 8 tháng 10 năm 2020). "Vietnam arrests prominent journalist as state cracks down on free speech online". The Guardian (bằng tiếng Anh). ISSN 0261-3077. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2025.
68. ^ a b Thân Hoàng; Danh Trọng (ngày 7 tháng 10 năm 2020). "Bắt tạm giam, khám xét khẩn cấp đối với bị can Phạm Thị Đoan Trang". Tuổi Trẻ. ISSN 0868-3999. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 1 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
69. ^ a b Mỹ Hằng (ngày 7 tháng 10 năm 2020). "Nhà hoạt động Phạm Đoan Trang bị bắt". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2020.
70. ^ "Công an bắt nhà hoạt động Phạm Đoan Trang về các tội 'chống nhà nước'". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 7 tháng 10 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2020.
71. ^ a b "Vụ bắt nhà báo Phạm Đoan Trang: Phản ứng ban đầu từ quốc tế và Việt Nam". BBC News Tiếng Việt. ngày 7 tháng 10 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2020.
72. ^ "Mỹ và Châu Âu kêu gọi thả bà Phạm Đoan Trang". BBC News Tiếng Việt. ngày 11 tháng 10 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2020.
73. ^ "Tòa Đại sứ Mỹ tại Việt Nam lên tiếng về vụ bắt cô Phạm Đoan Trang". Đài Á Châu Tự do. ngày 8 tháng 10 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2020.
74. ^ "Tuyên bố chung: Yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho nhà báo độc lập và nhà hoạt động nhân quyền Phạm Đoan Trang". Article 19. ngày 26 tháng 10 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
75. ^ a b "Luật sư: sức khoẻ của nhà báo Phạm Đoan Trang bị sa sút trong trại tạm giam". Đài Á Châu Tự do. ngày 20 tháng 10 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2025.
76. ^ Mỹ Hằng (ngày 29 tháng 10 năm 2021). "Phán quyết từ LHQ nói VN 'bắt giữ tùy tiện' nhà hoạt động Phạm Đoan Trang". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2025.
77. ^ "OHCHR | Opinions adopted by the Working Group on Arbitrary Detention at its 91st session". Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 11 năm 2021. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2025.
78. ^ "Hoãn hai phiên toà xử ba nhà bất đồng chính kiến do Kiểm sát viên bị cách ly". Đài Á Châu Tự do. 27 tháng 10, 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2025.
79. ^ Trần Cường (ngày 14 tháng 12 năm 2021). "Phạm Thị Đoan Trang lãnh 9 năm tù về tội tuyên truyền chống nhà nước". Thanh Niên. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2025.
80. ^ Thanh Lam (ngày 14 tháng 12 năm 2021). "Bà Phạm Đoan Trang bị phạt 9 năm tù". VnExpress. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2025.
81. ^ "Việt Nam kết án nhà hoạt động: LHQ và ngoại giao bốn nước G7 bất bình". BBC News Tiếng Việt. ngày 15 tháng 12 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2025.
82. ^ Bùi Thư. "Hiệp hội Nhà xuất bản Quốc tế: 'Kính phục Đoan Trang, lên án chính phủ VN'". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2025.
83. ^ "Tòa Hà Nội xử tù 9 năm nhà báo tự do Phạm Đoan Trang". BBC News Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2025.
84. ^ "Viet Nam: Crackdown on dissent continues with 'egregious' nine-year sentence for Pham Doan Trang". Ân xá Quốc tế (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 12 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2026.
85. ^ "Nhà báo Phạm Đoan Trang sắp ra tòa phúc thẩm: 'Đây là án thái độ'". Đài Á Châu Tự do. ngày 9 tháng 8 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
86. ^ Việt Dũng (ngày 25 tháng 8 năm 2022). "Y án Phạm Thị Đoan Trang 9 năm tù tội "Tuyên truyền chống Nhà nước"". Lao Động. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
87. ^ "CPJ, PEN America lên án việc Phạm Đoan Trang bị chuyển trại giam để thi hành án". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 19 tháng 10 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
88. ^ "21 tổ chức quốc tế thúc giục CSVN trả tự do cho Phạm Đoan Trang". Người Việt. ngày 6 tháng 10 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2025.
89. ^ a b Holder, Ross (ngày 6 tháng 10 năm 2020). "Vietnam: On 5th anniversary of writer Pham Doan Trang's arrest, PEN International joins coalition calling for her release". PEN International (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
90. ^ "4 tổ chức quốc tế thúc Việt Nam trả tự do cho Phạm Đoan Trang". Người Việt (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 5 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
91. ^ "CPJ, others press Vietnam to free CPJ award winner Pham Doan Trang". Committee to Protect Journalists (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 5 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2025.
92. ^ "Nhà báo Phạm Đoan Trang được trao giải nhân quyền Homo Homini". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2018.
93. ^ "Bà Đoan Trang nhận giải nhân quyền của Czech". BBC News Tiếng Việt. ngày 14 tháng 2 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2025.
94. ^ "Giải thưởng nhân quyền cho hai tù chính trị và nhà hoạt động Việt Nam". Đài Á Châu Tự do. ngày 5 tháng 12 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2021.
95. ^ Tường An (ngày 22 tháng 9 năm 2019). "Giải thưởng Tự do báo chí của nhà báo Phạm Đoan Trang và Quyền tự do phát biểu tại Việt Nam". Đài Á Châu Tự do. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 9 năm 2019. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2025.
96. ^ "Vietnam: Pham Doan Trang wird Ehrenmitglied des deutschen PEN". PEN Deutschland (bằng tiếng Đức). ngày 18 tháng 5 năm 2021. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2021.
97. ^ "Việc nhà báo Phạm Đoan Trang nhận giải nhân quyền "như cái tát vào mặt chính quyền"". Đài Á Châu Tự do. ngày 20 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2025.
98. ^ "Tù nhân lương tâm Phạm Đoan Trang được trao giải Martin Ennals". Đài Á Châu Tự do. ngày 19 tháng 1 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2022.
99. ^ "Nhà báo đang thụ án tù Phạm Đoan Trang được CPJ trao giải Tự do Báo chí". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 19 tháng 7 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2022.
100. ^ Bình Giang (ngày 13 tháng 7 năm 2022). "Bộ Ngoại giao lên tiếng việc Mỹ trao giải cho Phạm Thị Đoan Trang". Tiền Phong. ISSN 0866-8027. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2022.
101. ^ "Anh và Canada trao giải thưởng Tự do Truyền thông 2022 cho Phạm Đoan Trang". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. ngày 11 tháng 2 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
102. ^ "PEN America công bố giải thưởng tự do viết cho Nhà báo Phạm Đoan Trang". Đài Á Châu Tự do. ngày 11 tháng 4 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 2 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
103. ^ Italie, Hillel (ngày 11 tháng 4 năm 2024). "Jailed Vietnamese dissident Pham Doan Trang to be honored by PEN America". AP News (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2025.
104. ^ "Imprisoned author Phạm Đoan Trang is awarded the 2025 Tucholsky Prize". Svenska PEN (bằng tiếng Thụy Điển). ngày 2 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2025.
105. ^ "10 Most Urgent, May 2025". One Free Press Coalition (bằng tiếng Anh). ngày 30 tháng 4 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2025.
106. ^ "Publications". Đoan Trang | Facts, Biography, and Updates (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 12 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
107. ^ Bảo Thạch. ""Bóng" phá vỡ bức tường vô hình của sự im lặng". RFI Tiếng Việt. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 12 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2025.
108. ^ Phạm Đoan Trang (2018). Chính trị bình dân (ấn bản thứ 2). Hoa Kỳ: Giấy vụn - Green Trees. tr. 531. ISBN 978-1-5484-6656-5.

Nguồn

• Bass, Thomas A. (2017). Censorship in Vietnam: Brave New World. Amherst, Hoa Kỳ: University of Massachusetts Press. ISBN 978-1-62534-295-9.

Liên kết ngoài

• Phạm Đoan Trang trên Facebook
• Blog Phạm Đoan Trang
• Bài viết của Phạm Đoan Trang trên Luật Khoa tạp chí

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn
Quốc tế	ISNI VIAF
Quốc gia	Pháp BnF data

"Phạm Đoan Trang" là một bài viết tốt của Wikipedia tiếng Việt.Mời bạn xem phiên bản đã được bình chọn vào ngày 7 tháng 10 năm 2025 và so sánh sự khác biệt với phiên bản hiện tại.