Phần Lan – Wikipedia Tiếng Việt

Phần Lan,[a] quốc hiệu là Cộng hòa Phần Lan,[b][c] là một quốc gia thuộc khu vực Bắc Âu. Phần Lan giáp với Thụy Điển về phía Tây, Nga về phía Đông, Na Uy về phía Bắc và Estonia về phía Nam qua Vịnh Phần Lan. Thủ đô của Phần Lan là Helsinki và cũng là thành phố lớn nhất.

Cộng hòa Phần Lan
Tên bản ngữ Suomen tasavalta (tiếng Phần Lan) Republiken Finland (tiếng Thụy Điển)
Quốc kỳ Quốc huy
Quốc ca: Maamme (tiếng Phần Lan)Vårt land (tiếng Thụy Điển)(tiếng Anh: "Our Land")
Hiện bản đồ địa cầu Hiện bản đồ châu ÂuVị trí của Phần Lan (xanh đậm) – ở châu Âu (xanh & xám đậm)– trong Liên minh châu Âu (xanh)  –  [Chú giải]
Tổng quan
Thủ đôvà thành phố lớn nhất	Helsinki60°10′15″B 24°56′15″Đ / 60,17083°B 24,9375°Đ / 60.17083; 24.93750
Ngôn ngữ chính thức	Tiếng Phần Lan Tiếng Thụy Điển
• Ngôn ngữ quốc gia được công nhận	Tiếng Sami Tiếng Karelia Tiếng Kalo Phần Lan Ngôn ngữ ký hiệu Phần Lan Ngôn ngữ ký hiệu Phần Lan-Thụy Điển
Sắc tộc (2024)[1]	88.9% người Phần Lan[chú thích 1] 11.1% dân tộc khác
Tôn giáo (2024)[1]	64.2% Kitô giáo 62.2% Giáo hội Luther Phúc âm Phần Lan 1.0% Chính thống giáo Phần Lan 1.0% những giáo phái khác 34.9% không tôn giáo 2.0% tôn giáo khác
Tên dân cư	Người Phần Lan
Chính trị
Chính phủ	Cộng hòa đại nghị đơn nhất[2]
• Tổng thống	Alexander Stubb
• Thủ tướng	Petteri Orpo
• Chủ tịch Quốc hội	Jussi Halla-aho
Lập pháp	Quốc hội
Lịch sử
Độc lập từ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga[3]
• Đại công quốc Phần Lan	29 tháng 3 năm 1809
• Tuyên ngôn Độc lập Phần Lan	6 tháng 12 năm 1917
• Hiến pháp hiện hành	17 tháng 7 năm 1919
Địa lý
Diện tích
• Tổng cộng	338.145[4] km2 (hạng 65)130.596 mi2
• Mặt nước (%)	9,71 (2015)[5]
Dân số
• Điều tra 2024	5.635.971[1]
• Mật độ	18,4/km2 (hạng 213)41/mi2
Kinh tế
GDP  (PPP)	Ước lượng 2024
• Tổng số	361,312 tỷ đô la Mỹ[6] (hạng 59)
• Bình quân đầu người	64.657 đô la Mỹ[6] (hạng 24)
GDP  (danh nghĩa)	Ước lượng 2024
• Tổng số	306,083 tỷ đô la Mỹ[6] (hạng 48)
• Bình quân đầu người	54.773 đô la Mỹ[6] (hạng 16)
Đơn vị tiền tệ	Euro (€) (EUR)
Thông tin khác
Gini? (2023)	26,6[8]thấp
HDI? (2023)	0,948[9]rất cao · hạng 12
Múi giờ	UTC+2 (Giờ Đông Âu)
• Mùa hè (DST)	UTC+3 (Giờ mùa hè Đông Âu)
Cách ghi ngày tháng	dd.mm.yyyy[7]
Mã điện thoại	+358
Mã ISO 3166	FI
Tên miền Internet	.fi, .axa, .eub
Trang webfinland.fi
Tên miền .ax được sử dụng ở Åland.

Phần Lan là một trong những quốc gia dân cư thưa thớt nhất châu Âu. Theo số liệu tháng 12 năm 2020, dân số Phần Lan là 5.546.233 người.[10] Với mật độ dân số chỉ khoảng 18 người/km², Phần Lan trở thành quốc gia có mật độ dân cư thấp nhất trong các nước Liên minh châu Âu. Ngôn ngữ chính tại nước này là tiếng Phần Lan - một ngôn ngữ thuộc hệ ngôn ngữ Ural.[11] Bên cạnh đó, tiếng Thuỵ Điển là ngôn ngữ chính thức thứ hai của nước này.

Trong lịch sử, Phần Lan từng là một phần của Thụy Điển trong một thời gian dài (từ thế kỷ XII đến thế kỷ XVIII) rồi sau đó trở thành một đại công quốc dưới sự cai trị của Sa hoàng nước Nga trong khoảng thời gian 1809-1917. Ngày 6 tháng 12 năm 1917, Phần Lan chính thức tuyên bố độc lập, trở thành một nước cộng hòa. Năm 1918, đất nước Phần Lan non trẻ bị chia rẽ bởi cuộc nội chiến, giữa một bên là phe Hồng quân Bolshevik được hỗ trợ bởi nước Nga Xô Viết, và một bên là phe Bạch vệ, được Đế chế Đức hậu thuẫn. Sau một nỗ lực ngắn để thiết lập một vương quốc, đất nước đã trở thành một nền cộng hòa. Trong Thế chiến II, Liên Xô đã liên tục tìm cách chiếm đóng Phần Lan, Phần Lan đã buộc phải cắt nhượng cho Liên Xô một phần lãnh thổ của mình bao gồm Karelia, Salla, Kuusamo, Petsamo và một số đảo, nhưng đất nước vẫn giữ được độc lập. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Phần Lan giữ vai trò như một nước trung lập và đã chuyển đổi nhanh chóng từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang nền kinh tế công nghiệp phát triển cao vào hàng bậc nhất châu Âu.

Phần Lan đã xây dựng được một nhà nước phúc lợi rộng rãi dựa trên mô hình Bắc Âu, đem lại sự thịnh vượng cho toàn dân và trở thành một trong những nước có thu nhập bình quân đầu người cao nhất trên thế giới.[12] Phần Lan giữ thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng quốc tế về giáo dục, khả năng cạnh tranh kinh tế, tự do dân chủ, chất lượng cuộc sống và phát triển con người.[13][14][15][16] Ngày nay, Phần Lan là một quốc gia dân chủ theo chế độ cộng hòa nghị viện. Nước này là thành viên của Liên Hợp Quốc từ năm 1955 và gia nhập Liên minh châu Âu vào năm 1995.

Mục lục

• 1 Từ nguyên
• 2 Địa lý
• 3 Lịch sử
  • 3.1 Niên biểu
• 4 Chính trị
  • 4.1 Quốc hội
  • 4.2 Tổng thống
  • 4.3 Ngoại giao
  • 4.4 Hành chính
  • 4.5 Luật pháp
  • 4.6 An sinh xã hội
• 5 Kinh tế
  • 5.1 Công nghiệp
  • 5.2 Thương mại
  • 5.3 Chính sách ODA
  • 5.4 Du lịch
• 6 Nhân khẩu
  • 6.1 Dân số
  • 6.2 Tôn giáo
  • 6.3 Ngôn ngữ
  • 6.4 Giáo dục
• 7 Văn hóa
  • 7.1 Biểu tượng quốc gia
  • 7.2 Văn học
• 8 Xem thêm
• 9 Ghi chú
• 10 Tham khảo
• 11 Thư mực
• 12 Liên kết ngoài